DRX9000 onurğa dekompressiyası cihazı ilə aparılan reabilitasiya məşqlərinin əlil arabasından istifadə edən idmançılarda bel ağrısı zamanı reabilitasiyaya təsiri

Ali Talal Abdullah. The Effect of Rehabilitation Exercises Using DRX9000 Spinal Decompression Device on the Rehabilitation of Lower Back Pain in Athletes Who Use Wheelchairs. Pubmedia Jurnal Pendidikan Olahraga. 2025;3(1):1–11. DOI: 10.47134/jpo.v3i1.2150. PubMed bazasında məqalə haqqında qeyd yoxdur (PMID mövcud deyil).

Məqalənin orijinalı: doi.org/10.47134/jpo.v3i1.2150; jurnalın saytında məqalənin səhifəsi: edu.pubmedia.id/index.php/jpo/article/view/2150; PDF: edu.pubmedia.id/index.php/jpo/article/download/2150/1302. Naşir: Indonesian Journal Publisher; ISSN 3026-1600.

Ali Talal Abdullah, University of Diyala. *Correspondence: Ali Talal Abdullah.

Received: 30-07-2025
Accepted: 30-08-2025
Published: 30-09-2025

Məqalədə belə çap olunub: «Copyright: © 2025 by the authors. Submitted for open access publication under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution (CC BY) license (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/).» Lisenziya: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0), creativecommons.org/licenses/by/4.0.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Rus dilindəki tərcümə jurnalın PDF faylı əsasında hazırlanıb. Mətn ixtisarsız və dəyişikliksiz verilib; yalnız səhifə tərtibatı uyğunlaşdırılıb («Metodologiya» bölməsindəki üç düstur sətir daxilində yığılıb).

İdman travmaları ümumilikdə idmançılar, xüsusilə də əlilliyi olan şəxslər üçün ciddi problem hesab olunur, çünki onlar idman və fiziki fəallıqla məşğul olan əlilliyi olan şəxslərin fiziki iş qabiliyyətinə təsir edən əsas amillərdən biridir. Əlilliyi olan insanlar onsuz da mövcud pozğunluqlar səbəbindən məhdudiyyətlərlə və hərəkətliliyin azalması ilə üzləşirlər; bu isə istər yanlış hərəkətlər, istərsə də onların təbii fiziki imkanlarını aşan hərəkətlər nəticəsində fiziki fəallıq zamanı travma riskini artırır. Müxtəlif idman növlərində əlil arabasından istifadə edənlər arasında geniş yayılmış travmalardan biri bel ağrısıdır (belin aşağı hissəsində ağrı); bu vəziyyət bel nahiyəsində ağrının yaranması və hərəkətin məhdudlaşması ilə xarakterizə olunur. Bu vəziyyət idman çıxışlarını çətinləşdirə və ağrı səngiyənədək idman məşğələlərinin müvəqqəti dayandırılmasına səbəb ola bilər. Təkrarlanan epizodlar ağırlaşmalara və ya daha ağır travmalara gətirib çıxara bilər. Hətta yüngül bel ağrısı da müvafiq tibbi və müalicəvi tədbirlər görülmədikdə ciddi vəziyyətə çevrilə bilər. Mövcud ədəbiyyatın icmalı zamanı tədqiqatçı qeyd edib ki, belin aşağı hissəsinin travmaları üzrə hazırkı reabilitasiya və müalicə proqramları əlilliyi olan şəxslərin spesifik ehtiyaclarına tam cavab verməyə bilər. Buna görə də tədqiqatçı ixtisaslaşmış ortoped həkimin və fizioterapiya ekspertlərinin nəzarəti altında, onurğanın dartılması üçün proqramlaşdırılan cihaz (DRX9000) və əlavə köməkçi vasitələr daxil edilməklə, əlil arabasından istifadə edənlərin fiziki imkanlarına uyğunlaşdırılmış məşqlər kompleksi hazırlayıb.

Açar sözlər: reabilitasiya məşqləri, bel ağrısı, əlilliyi olan idmançılar.

Bu tədqiqat onurğanın dartılması üçün elektron cihazla (DRX9000) birlikdə bir sıra fiziki məşqlər vasitəsilə onurğanın bel şöbəsini (bel fəqərələrini) və onunla bağlı əzələləri bərpa etmək üçün nəzərdə tutulmuş reabilitasiya məşqləri kompleksini əhatə edir. Bu cihazın unikallığı ondadır ki, onurğanın dartılmasını dartılma dərəcəsini və hədəf fəqərələri müəyyən edən qrafik əyriyə əsasən həyata keçirir. DRX9000 fəqərələrin düzgün anatomik nisbətini bərpa etməyə kömək edən və ağrını yüngülləşdirən müasir cihazdır; bu da məşqləri narahatlıq hiss etmədən yerinə yetirməyə imkan verir. O, həmçinin bel nahiyəsini dəstəkləyən əzələlərin düzgün möhkəmlənməsinə kömək edir və hərəkətlərin normal funksional diapazon daxilində yerinə yetirilməsini təmin edir (Zhang, 2021).

Reabilitasiya proqramı 50 gün davam edib; proqramda əlilliyi olan şəxslər üçün müxtəlif idman növləri ilə məşğul olan, bel ağrısından əziyyət çəkən və əlil arabasına bağlı olan idmançılardan ibarət qrup iştirak edib. Onların vəziyyəti mütəxəssis tərəfindən bel şöbəsində yüngül dərəcəli fəqərəarası disk yırtığı kimi diaqnozlaşdırılıb; bu vəziyyət halın pisləşməsinin və travmanın proqressivləşməsinin qarşısını almaq üçün reabilitasiya məşqləri tələb edirdi.

Bu tədqiqatda nəzərdən keçirilən problem ondan ibarətdir ki, reabilitasiya proqramlarının əksəriyyəti xüsusi olaraq əlilliyi olan şəxslər üçün hazırlanmayıb, müasir cihazlar isə müalicədə nadir hallarda istifadə olunur. Bu, çox vaxt terapiyanı uzadır və pasiyentlərdə darıxmaya səbəb ola bilər; xüsusilə ona görə ki, bu insanların xüsusi ehtiyacları var və onlar fiziki və psixoloji vəziyyətlərinə uyğunlaşdırılmış reabilitasiya proqramları tələb edirlər (Schenck, 2022).

Bu tədqiqatın məqsədi hazırlanmış reabilitasiya məşqlərinin bel şöbəsində yüngül dərəcəli fəqərəarası disk yırtığının müalicəsində, müvafiq əzələlərin, bağların və vətərlərin möhkəmləndirilməsində effektivliyini qiymətləndirməkdir. Tədqiqatçı belə bir fərziyyə irəli sürür ki, bu məşqlər belin aşağı hissəsinin reabilitasiyasına müsbət təsir göstərəcək, bel fəqərələrinin anatomik nisbətini bərpa edəcək, hərəkətliliyi yaxşılaşdıracaq və ağrını yüngülləşdirəcək. Reabilitasiya proqramı həyata keçirilməzdən əvvəl ilkin testlər, sonra isə proqramın effektivliyini ölçmək üçün tədqiqat seçməsində yekun testlər aparılıb. Tibbi diaqnostikaya əlavə olaraq bir sıra fiziki testlər tətbiq edilib.

Yekun testlərin nəticələrini və statistik məlumatları təhlil edərək tədqiqatçı belə nəticəyə gəlib ki, hazırlanmış reabilitasiya proqramı və məşqlər bel fəqərələrinin və onlarla bağlı əzələlərin reabilitasiyasına müsbət təsir göstərir. Tədqiqatçı bu proqramın bel ağrısından əziyyət çəkən, həm idmanla məşğul olan, həm də idmanla məşğul olmayan əlil arabası istifadəçilərinin reabilitasiyası üçün tətbiq edilməsini tövsiyə edir.

Tədqiqat seçməsi müxtəlif idman növləri ilə məşğul olan, əlilliyi olan yeddi şəxsdən ibarət olub. İlkin testlər, yekun testlər və reabilitasiya proqramı 01/8/2025 – 20/09/2025 tarixlərində Al-Razi Center for Physical Therapy mərkəzində aparılıb.

Tədqiqat metodu

Tədqiqatçı tədqiqat probleminin həlli üçün ən uyğun olduğuna görə bir qrupdan ibarət, ilkin və yekun testləmə sxemi ilə eksperimental metoddan istifadə edib.

Tədqiqat seçməsi

Tədqiqat seçməsi əlilliyi olan idmançılardan ibarət qrup olub: onlar əlil arabasından istifadə edir və əlilliyi olan şəxslər üçün müxtəlif idman növləri ilə məşğul olurlar. Bütün iştirakçılar bel ağrısından əziyyət çəkirdi və onlarda bel şöbəsində yüngül dərəcəli fəqərəarası disk yırtığı diaqnozu qoyulmuşdu. Seçməyə proqramın başlanğıcında yaşı 19 ilə 25 arasında olan yeddi kişi idmançı daxil olub.

Görünür, asimmetriya əmsalının bütün qiymətləri 0,83 ilə 1,76 arasında olub. Bu qiymətlər əyrinin ±3 diapazonu daxilindədir və bu, seçmə üzvlərinin həmin dəyişənlər və göstəricilər üzrə bircinsliyini göstərir.

Tədqiqat alətləri

1. Onurğanın dekompressiyası üçün elektron cihaz (DRX9000)
2. İnfraqırmızı görüntüləmə cihazı
3. Rentgen aparatı
4. Lazerlə qızdırma cihazı
5. Döşəkçələr
6. Elastik lentlər
7. Saniyəölçən
8. Müxtəlif ölçülü ağırlıq diskləri olan dəmir qrif

Tədqiqat testləri

1. Həkim tərəfindən aparılan rentgenoloji müayinə.
2. Həkim tərəfindən aparılan ağrı səviyyəsi testi.
3. Bel əzələlərinin güc dözümlülüyü testi (Ali Salman Abdul-Tarafi, 2013)
   • Test: qarın üstə uzanmış vəziyyətdən bədənin qaldırılması.
   • Məqsəd: bel əzələlərinin dözümlülüyünü ölçmək.
   • İcra qaydası: qarın üstə uzanmış vəziyyətdə, əllər başın arxasında, budlar fiksasiya olunmuş halda iştirakçı gövdəsini arxaya əyir.
   • Qeydiyyat üsulu: hərəkət təkrarlanır, təkrarların maksimal sayı qeydə alınır.
4. Elastiklik testi (Marwan Abdul-Majid Ibrahim, 2002)
   • Test: qarın üstə uzanmış vəziyyətdən gövdənin arxaya əyilməsi.
   • Məqsəd: onurğanın elastikliyini ölçmək.
   • İstifadə olunan alətlər: ölçü xətkeşi.
   • İcra qaydası: qarın üstə uzanmış vəziyyətdə, əllər başın arxasında, iştirakçı gövdəsini maksimal amplitudaya qədər arxaya əyir.
   • Qeydiyyat üsulu: tədqiqatçı xətkeşlə çənədən döşəməyə qədər olan məsafəni ölçür.

5. İlkin testlər

İlkin testləmə çərçivəsində ölçmələr 1/8/2025 tarixində bel şöbəsində yüngül dərəcəli fəqərəarası disk yırtığından və bel ağrısından əziyyət çəkən 7 əlil arabası istifadəçisindən ibarət tədqiqat seçməsində aparılıb. Bütün məlumatlar sonrakı statistik təhlil üçün qeydə alınıb (Kumar, 2023).

6. Yekun testlər

Yekun testləmə çərçivəsində ölçmələr tədqiqat seçməsində reabilitasiya proqramı başa çatdıqdan sonra, 19/9/2025 tarixində aparılıb. Bütün məlumatlar statistik işlənmə üçün qeydə alınıb.

7. Reabilitasiya proqramı

Reabilitasiya proqramı 2/8/2025 tarixində başlayıb və 20/9/2025 tarixində başa çatıb.

8. Statistik alətlər

Aşağıdakı statistik alətlərdən istifadə olunub:

• Ədədi orta (Al-Talib & Al-Samarrai, 1987, s. 40)

m = Cəm m / n

• Standart kənarlaşma (Yaseen & Al-Obaidi, 1996, s. 156)

SD = √[(Cəm m2 − (Cəm m)2/n) / (n − 1)]

• Birseçməli t-kriteriyası (Ayyad Kareem Al-Kanani, 2009, s. 146)

t = m (fərq) / (SD (fərq) / √n)

Ağrı səviyyəsi testinin nəticələrinin təqdimatı, təhlili və müzakirəsi

Yuxarıdakı cədvəldə təqdim olunan nəticələrə əsasən, ilkin və yekun testlər arasındakı fərqlər üçün t-kriteriyası tətbiq edildikdən sonra hesablanmış t dəyəri (8,6) cədvəl dəyərindən (2,44) böyük olub. Bu, ilkin və yekun testlər arasında yekun testin xeyrinə əhəmiyyətli fərqin olduğunu göstərir (Hasan, 2020).

Ağrı səviyyəsi testi tədqiqat seçməsində aparılmış tibbi müayinələrdən biridir; bununla yanaşı, nəzarət edən həkimin travmanı diaqnozlaşdırmaq və onun ağırlıq dərəcəsini müəyyən etmək üçün əsaslandığı rentgenoloji müayinələr də aparılıb. Tədqiqatçı da bu müayinələrdən tədqiqat seçməsində ilkin və yekun testlər vasitəsilə reabilitasiya proqramını qiymətləndirmək üçün istifadə edib (Zhu, 2024).

Nəticələr müsbət olub və tibbi qiymətləndirmələrdə nəzərəçarpacaq yaxşılaşma göstərib. Oynaq bağları çox yaxşı vəziyyətdə olub, proqramdan əvvəl mövcud olan qismən cırılmalar isə (onlar belin aşağı hissəsində və gövdədə əzələ zəifliyi nəticəsində yaranmışdı) yekun testləmə çərçivəsində aparılan müayinələrdə artıq müşahidə olunmayıb. Bunu hərəkət həcminin yaxşılaşması, ağrının aradan qalxması və fəqərələrin anatomik vəziyyətinin bərpası təsdiqləyirdi; bu, bütün iştirakçılarda bel nahiyəsinin rentgenoqramlarında aydın görünürdü.

«Əzələ gücü insana istər ayaq üstə, istərsə də oturaq vəziyyətdə bütün əsas hərəkətlərdə bütöv fiziki struktur təmin edir, həmçinin bədən deformasiyalarına və qüsurlarına qarşı profilaktik və müalicəvi tədbir rolunu oynayır» (Abdul-Maleh və həmmüəlliflər, 2011).

Bel əzələlərinin dözümlülüyü testinin nəticələrinin təqdimatı, təhlili və müzakirəsi

Yuxarıdakı cədvəldə verilmiş nəticələr bel əzələlərinin dözümlülüyü testində ilkin və yekun testləməni müqayisə etmək üçün t-kriteriyası tətbiq edildikdən sonra göstərir ki, hesablanmış t dəyəri (23,16) cədvəl dəyərindən (2,44) böyükdür. Bu, ilkin və yekun testlərin nəticələri arasında yekun testin xeyrinə yüksək dərəcədə əhəmiyyətli fərqin olduğunu göstərir (Poliwoda, 2022).

Bel əzələlərinin dözümlülüyünün yaxşılaşması reabilitasiya məşqlərinin bel əzələlərinə müsbət təsiri ilə, xüsusilə ağırlıqlardan istifadə edildikdən sonra, izah olunur. Hussein Abu Al-Ruz (1989) qeyd etdiyi kimi, «reabilitasiya məşqləri zəif əzələlərin gücünü artırır və onların atrofiyasının qarşısını alır».

Reabilitasiya proqramı dözümlülüyü inkişaf etdirmək və artırmaq üçün nəzərdə tutulmuş müxtəlif məşqləri əhatə edib. Proqram yüngül müqavimətli məşqlərlə başlayıb, ağırlıq və müqavimət tədricən artırılıb; məşqlər zamanı heç bir ağırlaşmanın və ya travmanın baş verməməsi təmin olunub (Pennington, 2024).

Elastiklik testinin nəticələrinin təqdimatı, təhlili və müzakirəsi

Cədvəl (4) məlumatlarına görə, belin elastikliyi testi üçün t-kriteriyasından istifadə edildikdə hesablanmış t dəyəri 42,72-yə çatıb; bu, 2,44-ə bərabər olan cədvəl t dəyərindən yüksəkdir və ilkin və yekun testlərin nəticələri arasında yekun testin xeyrinə əhəmiyyətli fərqlərin olduğunu göstərir.

Cədvəldəki nəticələr cütləşdirilmiş seçmələr üçün t-kriteriyasının əks etdirdiyi kimi elastikliyin nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşdığını göstərir. Belin əyilməsi testindəki yaxşılaşma reabilitasiya proqramının effektivliyi ilə izah olunur; bu proqram fəqərələr arasındakı bağların elastikliyini artıran bir sıra məşqləri əhatə edirdi. Qasim Hassan Hussein və Abdul Ali Naseef (1980) qeyd etdikləri kimi: «Düzgün və mütəşəkkil məşq bağların və vətərlərin dartılma qabiliyyətini artırmağa kömək edir, beləliklə, oynaqlarda daha geniş və asan hərəkət imkanı yaradır və elastikliyi inkişaf etdirir».

Tədqiqatçı iştirakçıların belinin gücündə və elastikliyində müşahidə olunan yaxşılaşmanı həm də reabilitasiya proqramının əvvəlindən məşqlərin inteqrasiyası və proqressiyası ilə izah edir; proqram iştirakçıların imkanlarına tədricən uyğunlaşdırılmış müxtəlif səviyyəli geniş məşqlər spektrini əhatə edirdi və bu, orqanizmin travmadan əvvəlki vəziyyətini bərpa etməsinə kömək edirdi. Marwa Al-Sayed Youssef (1998) təsdiq etdiyi kimi: «Reabilitasiya məşqlərinin məqsədlərindən biri oynaqlara təsir edən əzələlərin gücünü bərpa etmək və bağların elastikliyini artırmaq yolu ilə zədələnmiş hissəni təbii vəziyyətinə qaytarmaqdır».

Bundan əlavə, Dalton (2010) qeyd edir ki, onurğa deformasiyalarının əksər halları ayaq üstə durma, oturma və iş duruşu ilə bağlı pis vərdişlər və ya düzgün olmayan oturma vəziyyətləri nəticəsində yaranır; bu isə bədənin hər iki tərəfində qüvvələrin disbalansına gətirib çıxarır və öz növbəsində onurğanın mexanikasını pozur (Baranidharan, 2024).

Tədqiqatın nəticələrinə əsaslanaraq tədqiqatçı aşağıdakı qənaətlərə gəlib:

1. Reabilitasiya proqramı bel şöbəsində yüngül dərəcəli fəqərəarası disk yırtığı zamanı reabilitasiyaya və bel ağrısının yüngülləşməsinə müsbət təsir göstərir.
2. Hazırlanmış reabilitasiya proqramından istifadə nəticəsində seçmə iştirakçılarında əzələ gücü və onurğa fəqərələrinin elastikliyi yaxşılaşıb.

Tədqiqatçı bir sıra tövsiyələr verir, o cümlədən:

1. Bel şöbəsində yüngül dərəcəli fəqərəarası disk yırtığı və bel ağrısı zamanı reabilitasiyada hazırlanmış reabilitasiya proqramından istifadənin vacibliyi.
2. Əlilliyi olan şəxslər üçün onların fiziki vəziyyətini nəzərə alan, yaxşı nəticələr əldə etmək və travmaların qarşısını almaq məqsədilə bədənin düzgün inkişafını təmin edən ixtisaslaşdırılmış məşq proqramlarının hazırlanmasının zəruriliyi.
3. Əlilliyi olan şəxslərin reabilitasiyasında müasir avadanlıq və metodların tətbiqindən geri qalmamağın vacibliyi.

1. Abdul Malah, F., et al. (2011). Sports training for second-stage students. Amman: Arab Society Library for Publishing and Distribution.
2. Abdul-Majid Ibrahim, M. (2002). Volleyball for physically disabled – sitting. Amman: Al-Warraq Publishing and Distribution.
3. Abdul-Tarfi, A. S. (2013). Applied tests in physical education: Motor, physical, and skill assessments. Baghdad: Dar Al-Kutub wa Al-Watha’iq.
4. Abu Al-Raz, H. (1989). Effect of a proposed physical exercise program on some motor abilities and postural deviations of physically disabled individuals (Unpublished PhD thesis). Helwan University, Faculty of Physical Education.
5. Al-Kinani, A. K. (2009). Introduction to statistics and applications with SPSS. Baghdad: Dar Al-Dhia Printing House.
6. Al-Sayed Youssef, M. (1998). Studies on problems of sports medicine. Alexandria: Al-Ishaa Technical Library and Press.
7. Al-Talib, N., & Al-Samarrai, M. (1987). Principles of statistics and physical and sports tests. University of Mosul: Dar Al-Kutub for Printing and Publishing.
8. Baranidharan, G. (2024). 24-month outcomes of indirect decompression using a minimally invasive interspinous fixation device versus standard open direct decompression for lumbar spinal stenosis: A prospective comparison. Journal of Pain Research, 17, 2079–2097. https://doi.org/10.2147/JPR.S453343
9. Dalton, E. (2005). Advanced myoskeletal techniques. Oklahoma City, OK: Freedom From Pain Institutes.
10. Guzmán, A. M. Diago. (2025). Not surgical manage of discal hernia with the DRX9000 in Portoviejo, Ecuador. Revista Habanera de Ciencias Médicas, 24. https://www.scopus.com/inward/record.uri?partnerID=HzOxMe3b&scp=105014808321&origin=inward
11. Hasan, S. (2020). Interspinous and interlaminar devices for decompression. In Minimally invasive spine surgery: Surgical techniques and disease management (pp. 189–199). https://doi.org/10.1007/978-3-030-19007-1_18
12. Hassan Hussein, Q., & Naseef, A. A. (1980). Science of sports training. Mosul: Dar Al-Kutub for Printing and Publishing.
13. Kumar, N. (2023). Evaluating 5-year outcomes of interlaminar devices as an adjunct to decompression for symptomatic lumbar spinal stenosis. European Spine Journal, 32(4), 1367–1374. https://doi.org/10.1007/s00586-023-07610-x
14. Li, H. (2025). Treatment of spinal cervical spondylosis with ‘Uni-C’ device and anterior cervical discectomy and decompression fusion. Journal of the College of Physicians and Surgeons Pakistan, 35(5), 675–676. https://doi.org/10.29271/jcpsp.2025.05.675
15. Pennington, Z. (2024). Decompression alone versus interspinous/interlaminar device placement for degenerative lumbar pathologies: Systematic review and meta-analysis. World Neurosurgery, 185, 417–434. https://doi.org/10.1016/j.wneu.2024.03.054
16. Poliwoda, S. (2022). A minimally invasive lumbar decompression procedure after an interspinous spacer device implantation: An uncommon order of treatment with a successful outcome. Orthopedic Reviews, 14(4). https://doi.org/10.52965/001c.35844
17. Schenck, C. D. (2022). Interspinous process device versus conventional decompression for lumbar spinal stenosis: 5-year results of a randomized controlled trial. Journal of Neurosurgery: Spine, 36(6), 909–917. https://doi.org/10.3171/2021.8.SPINE21419
18. Yassin, W., & Abdul-Abidi, H. M. (1996). Statistical applications in physical education research. Mosul: Dar Al-Kutub for Printing and Publishing.
19. Zhang, Y. (2021). Which is the most effective treatment for lumbar spinal stenosis: Decompression, fusion, or interspinous process device? A Bayesian network meta-analysis. Journal of Orthopaedic Translation, 26, 45–53. https://doi.org/10.1016/j.jot.2020.07.003
20. Zhu, C. (2024). Efficacy and safety of interspinous process device compared with alone decompression for lumbar spinal stenosis: A systematic review and meta-analysis. Medicine United States, 103(23). https://doi.org/10.1097/MD.0000000000038370

1-ci həftə: həftədə 4 reabilitasiya seansı / bir seansın ümumi müddəti: 100 dəqiqə

1-ci həftə üçün seans nümunəsi

(Məşqlərin təkrarı: 5×5 / məşqlər arasında istirahət: 2 dəqiqə / yanaşmalar arasında istirahət: 10 saniyə)

1. İnfraqırmızı terapiya cihazı – 10 dəqiqə
2. Onurğanın dartılması üçün elektron cihaz (DRX9000) – yalnız ixtisaslaşmış fizioterapevt tərəfindən istifadə olunur
3. Qarın üstə uzanmış vəziyyətdən gövdənin maksimal amplitudaya qədər arxaya əyilməsi – 10 dəqiqə
4. Qarın üstə uzanmış vəziyyətdən qolları növbə ilə qaldırıb endirməklə gövdənin arxaya əyilməsi və geri qayıtması – 15 dəqiqə
5. Divar yanında / arxası üstə uzanmış vəziyyətdə çanağın qaldırılması – 10 dəqiqə
6. Skamyada oturmuş vəziyyətdən çanaq nahiyəsi fiksasiya olunmaqla gövdənin irəli əyilməsi – 10 dəqiqə
7. Gövdənin skamya səviyyəsinə və ya daha yuxarı qaldırılması: oyunçu qarın üstə uzanır, gövdəsi skamyanın kənarından çıxır, fiksasiya üçün partnyor kömək edir
8. Gövdənin irəli və arxaya əyilməsi, oyunçu arxası üstə uzanır
9. Gövdənin irəli əyilməsi və vəziyyətin 15 saniyə saxlanılması
10. Kreslonun hər iki tərəfindəki taxta qol dayaqlarından istifadə etməklə, qolları açıb-bükərək bədənin kreslodan qaldırılması

2-ci həftə: həftədə 4 reabilitasiya seansı / bir seansın ümumi müddəti: 100 dəqiqə

2-ci həftə üçün seans nümunəsi

(Məşqlərin təkrarı: 10×5 / məşqlər arasında istirahət: 2 dəqiqə / yanaşmalar arasında istirahət: 10 saniyə / bir məşqin müddəti: 10 dəqiqə)

1. İnfraqırmızı terapiya cihazı – 10 dəqiqə
2. Onurğanın dartılması üçün elektron cihaz (DRX9000) – yalnız ixtisaslaşmış fizioterapevt tərəfindən istifadə olunur
3. Hər əlində 2 kq-lıq yük tutmaqla gövdənin növbə ilə sağa və sola döndərilməsi, pasiyent arxası üstə uzanmış vəziyyətdədir
4. Gövdə sağa və sola döndərilərkən 2 kq-lıq yükün hər iki əllə tutulması, pasiyent arxası üstə uzanmış vəziyyətdədir, qollar başın üstünə qaldırılıb
5. Oturmuş vəziyyətdən blok trenajorunda sinə səviyyəsində dartma, 5 kq-lıq yüklə
6. 7 kq-lıq yükün hər iki əllə döşəmədən qaldırılması, pasiyent skamyada oturur
7. Skamyada qarın üstə uzanmış vəziyyətdən 7 kq-lıq yükün hər iki əllə baş səviyyəsinə qaldırılması, qollar irəli uzadılıb
8. Kürəyə 5 kq-lıq yük qoyulmaqla gövdənin arxaya əyilməsi, pasiyent qarın üstə uzanmış vəziyyətdədir
9. Qolun tam açılması və maksimal geri qaytarılması ilə 3 kq-lıq yükün qaldırılıb endirilməsi, pasiyent böyrü üstə uzanır
10. Əvvəlki məşqi əks tərəf üçün təkrarlamaq

3-cü həftə: həftədə 4 reabilitasiya seansı / bir seansın ümumi müddəti: 100 dəqiqə

3-cü həftə üçün seans nümunəsi

(Məşqlərin təkrarı: 10×5 / məşqlər arasında istirahət: 2 dəqiqə / yanaşmalar arasında istirahət: 10 saniyə / bir məşqin müddəti: 10 dəqiqə)

1. İnfraqırmızı terapiya cihazı – 10 dəqiqə
2. Onurğanın dartılması üçün elektron cihaz (DRX9000) – yalnız ixtisaslaşmış fizioterapevt tərəfindən istifadə olunur
3. Hər əlində 5 kq-lıq yük tutmaqla gövdənin sağa və sola döndərilməsi, pasiyent arxası üstə uzanmış vəziyyətdədir
4. Blok trenajorunda hər iki əllə sinə səviyyəsində dartma, 12 kq-lıq yüklə
5. Kürəyə 7 kq-lıq yük qoyulmaqla gövdənin arxaya əyilməsi, pasiyent qarın üstə uzanmış vəziyyətdədir
6. 3 kq-lıq yükün qolla qaldırılıb endirilməsi, pasiyent böyrü üstə uzanır
7. Əvvəlki məşqi əks tərəf üçün təkrarlamaq
8. Əlil arabasında konuslar arasında 15 metr məsafəyə gediş-qayıdış sprinti
9. 15 kq-lıq yükün hər iki əllə baş səviyyəsinə qaldırılması, pasiyent skamyada arxası üstə uzanır
10. Kürək masajı – 10 dəqiqə

4-cü həftə: həftədə 4 reabilitasiya seansı / bir seansın ümumi müddəti: 100 dəqiqə

4-cü həftə üçün seans nümunəsi

(Məşqlərin təkrarı: 5×5 / məşqlər arasında istirahət: 2 dəqiqə / yanaşmalar arasında istirahət: 10 saniyə / bir məşqin müddəti: 10 dəqiqə)

1. İnfraqırmızı terapiya cihazı – 10 dəqiqə
2. Onurğanın dartılması üçün elektron cihaz (DRX9000) – yalnız ixtisaslaşmış fizioterapevt tərəfindən istifadə olunur
3. 12 kq-lıq yükün hər iki əllə baş səviyyəsinə qaldırılması, pasiyent skamyada qarın üstə uzanır, qollar irəli uzadılıb
4. Kürəyə 8 kq-lıq yük qoyulmaqla gövdənin arxaya əyilməsi, pasiyent qarın üstə uzanmış vəziyyətdədir
5. 3 kq-lıq yükün qolla qaldırılıb endirilməsi, pasiyent böyrü üstə uzanır, baş bir əllə dəstəklənir
6. Əvvəlki məşqi əks tərəf üçün təkrarlamaq
7. Blok trenajorunda aşağı səviyyədə hər iki əllə dartma, pasiyent 45° bucaq altında qarın üstə uzanır, 10 kq-lıq yüklə
8. Əlil arabasından turnikdə dartınma
9. Əlil arabasında konuslar arasında 15 metr məsafəyə gediş-qayıdış sprinti
10. Kürək masajı – 10 dəqiqə

5-ci həftə: həftədə 4 reabilitasiya seansı / bir seansın ümumi müddəti: 100 dəqiqə

5-ci həftə üçün seans nümunəsi

(Məşqlərin təkrarı: 5×5 / məşqlər arasında istirahət: 2 dəqiqə / yanaşmalar arasında istirahət: 10 saniyə / bir məşqin müddəti: 10 dəqiqə)

1. İnfraqırmızı terapiya cihazı – 10 dəqiqə
2. Onurğanın dartılması üçün elektron cihaz (DRX9000) – yalnız ixtisaslaşmış fizioterapevt tərəfindən istifadə olunur
3. 12 kq-lıq yükün hər iki əllə döşəmədən qarına doğru qaldırılması, pasiyent əlil arabasında oturur
4. 10 kq-lıq yükün hər iki əllə baş səviyyəsinə qaldırılması, pasiyent skamyada qarın üstə uzanır
5. 7 kq-lıq yükün kürəyə qoyulması və gövdənin arxaya əyilməsi, pasiyent qarın üstə uzanmış vəziyyətdədir
6. 4 kq-lıq yükün qolla qaldırılıb endirilməsi, pasiyent böyrü üstə uzanır, qolunu tam açır və maksimal amplitudaya qədər geri qaytarır
7. Əvvəlki məşqi əks tərəf üçün təkrarlamaq
8. Maili qarın üstə uzanmış vəziyyətdən blok trenajorunda 15 kq-lıq yüklə hər iki əllə dartma
9. Turnikdən asılma, pasiyent əlil arabasında oturur
10. Bel əzələlərinə xüsusi diqqət yetirilməklə ümumi bədən masajı

6-cı və 7-ci həftələr: həftədə 4 reabilitasiya seansı / bir seansın ümumi müddəti: 100 dəqiqə

6-cı və 7-ci həftələr üçün seans nümunəsi

(Məşqlərin təkrarı: 5×5 / məşqlər arasında istirahət: 2 dəqiqə / yanaşmalar arasında istirahət: 10 saniyə / bir məşqin müddəti: 10 dəqiqə)

1. İnfraqırmızı terapiya cihazı – 10 dəqiqə
2. Onurğanın dartılması üçün elektron cihaz (DRX9000) – yalnız ixtisaslaşmış fizioterapevt tərəfindən istifadə olunur
3. Blok trenajorunda 25 kq-lıq yüklə hər iki əllə dartma, pasiyent oturur
4. 25 kq-lıq yükün döşəmədən sinə səviyyəsinə qaldırılması, pasiyent əlil arabasında oturur
5. Əlil arabasında konuslar arasında 20 metr məsafədə ziqzaqla qaçış
6. 25 kq-lıq yükün hər iki əllə baş səviyyəsinə qaldırılması, pasiyent skamyada qarın üstə uzanır, qollar irəli uzadılıb
7. 4 kq-lıq yükün bir qolla qaldırılıb endirilməsi, pasiyent böyrü üstə uzanır, qolunu tam açır və maksimal amplitudaya qədər geri qaytarır
8. Əvvəlki məşqi əks tərəf üçün təkrarlamaq
9. 45 dərəcə bucaq altında maili vəziyyətdən blok trenajorunda 25 kq-lıq yüklə hər iki əllə dartma
10. Bel nahiyəsinin masajı