Омыртқа жотасының декомпрессиясына арналған DRX9000 құрылғысымен орындалатын оңалту жаттығуларының кресло-арба пайдаланатын спортшыларда арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсыну кезінде оңалтуға әсері

Ali Talal Abdullah. The Effect of Rehabilitation Exercises Using DRX9000 Spinal Decompression Device on the Rehabilitation of Lower Back Pain in Athletes Who Use Wheelchairs. Pubmedia Jurnal Pendidikan Olahraga. 2025;3(1):1–11. DOI: 10.47134/jpo.v3i1.2150. PubMed дерекқорында мақала туралы жазба жоқ (PMID берілмеген).

Мақаланың түпнұсқасы: doi.org/10.47134/jpo.v3i1.2150; журнал сайтындағы мақала беті: edu.pubmedia.id/index.php/jpo/article/view/2150; PDF: edu.pubmedia.id/index.php/jpo/article/download/2150/1302. Баспагер: Indonesian Journal Publisher; ISSN 3026-1600.

Ali Talal Abdullah, University of Diyala. *Correspondence: Ali Talal Abdullah.

Received: 30-07-2025
Accepted: 30-08-2025
Published: 30-09-2025

Мақалада былай басылған: «Copyright: © 2025 by the authors. Submitted for open access publication under the terms and conditions of the Creative Commons Attribution (CC BY) license (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/).» Лицензия: Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0), creativecommons.org/licenses/by/4.0.

Қазақша мәтінді ELTECH аударды: аударма журналдың PDF-файлы бойынша жасалған орысша нұсқа негізінде қысқартусыз және өзгеріссіз дайындалып, ағылшын тіліндегі түпнұсқамен салыстырылды; тек беттеу бейімделді («Әдіснама» бөліміндегі үш формула мәтін жолына терілген).

Спорттық жарақаттар жалпы спортшылар үшін, әсіресе мүгедектігі бар адамдар үшін елеулі проблема болып саналады, өйткені олар спортпен және дене белсенділігімен айналысатын мүгедектігі бар адамдардың физикалық жұмысқа қабілеттілігіне әсер ететін негізгі факторлардың бірі болып табылады. Мүгедектігі бар адамдар өздеріндегі бұзылыстарға байланысты онсыз да шектеулерді және қозғалғыштықтың төмендеуін бастан кешіреді, бұл дене белсенділігі кезінде, мейлі дұрыс емес қозғалыстардың, мейлі олардың табиғи физикалық мүмкіндіктерінен асып түсетін әрекеттердің салдарынан болсын, жарақат алу қаупін арттырады. Әртүрлі спорт түрлерінде кресло-арба пайдаланушылар арасында жиі кездесетін жарақаттардың бірі — арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсыну; ол бел аймағында ауырсынудың пайда болуымен және қозғалғыштықтың шектелуімен сипатталады. Бұл жағдай спорттық өнер көрсетуге кедергі келтіріп, ауырсыну басылғанға дейін спортпен шұғылдануды уақытша тоқтатуға әкелуі мүмкін. Қайталанатын эпизодтар асқынуларға немесе неғұрлым ауыр жарақаттарға әкелуі мүмкін. Арқаның төменгі бөлігіндегі тіпті болмашы ауырсыну да, егер оған қатысты тиісті медициналық және емдік шаралар қолданылмаса, күрделі жағдайға ұласуы мүмкін. Қолда бар әдебиетке шолу жасау барысында зерттеуші арқаның төменгі бөлігі жарақаттарын оңалту мен емдеудің қазіргі бағдарламалары мүгедектігі бар адамдардың ерекше қажеттіліктеріне толық жауап бермеуі мүмкін екенін байқады. Сондықтан зерттеуші кресло-арба пайдаланушылардың физикалық мүмкіндіктеріне бейімделген, омыртқа жотасын тартуға арналған бағдарламаланатын құрылғыны (DRX9000) және қосымша көмекші құралдарды қамтитын жаттығулар кешенін бейінді ортопед дәрігердің және физиотерапия саласындағы сарапшылардың бақылауымен әзірледі.

Түйін сөздер: оңалту жаттығулары, арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсыну, мүгедектігі бар спортшылар.

Осы зерттеу омыртқа жотасының бел бөлімін (бел омыртқаларын) және онымен байланысты бұлшықеттерді омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғымен (DRX9000) үйлестірілген дене жаттығулары сериясы арқылы қалпына келтіруге арналған оңалту жаттығуларының кешенін қамтиды. Бұл құрылғының бірегейлігі мынада: ол омыртқа жотасын тарту дәрежесі мен нысана омыртқаларды белгілейтін графикалық қисық негізінде тартады. DRX9000 — омыртқалардың дұрыс анатомиялық арақатынасын қалпына келтіруге көмектесетін және ауырсынуды жеңілдетіп, жаттығуларды жайсыздықсыз орындауға мүмкіндік беретін заманауи құрылғы. Ол сондай-ақ бел аймағын демейтін бұлшықеттердің дұрыс нығаюына ықпал етеді және қозғалыстардың олардың қалыпты функционалдық ауқымы шегінде орындалуын қамтамасыз етеді (Zhang, 2021).

Оңалту бағдарламасы 50 күнге созылды, оған мүгедектігі бар адамдарға арналған әртүрлі спорт түрлерімен шұғылданатын, арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынудан зардап шегетін, кресло-арбаға таңылған спортшылар тобы қатысты. Маман оларға бел бөліміндегі жеңіл дәрежелі омыртқааралық диск жарығы диагнозын қойды; жағдайдың нашарлауы мен жарақаттың үдеуінің алдын алу үшін оңалту жаттығулары қажет болды.

Осы зерттеуде қарастырылатын проблема мынада: оңалту бағдарламаларының көпшілігі мүгедектігі бар адамдар үшін арнайы әзірленбеген, ал заманауи құрылғылар емдеуде сирек қолданылады. Бұл көбіне терапияны ұзартып, пациенттерді жалықтыруы мүмкін, әсіресе бұл адамдардың ерекше қажеттіліктері бар екенін және олардың физикалық әрі психологиялық жағдайына бейімделген оңалту бағдарламаларын қажет ететінін ескерсек (Schenck, 2022).

Осы зерттеудің мақсаты — әзірленген оңалту жаттығуларының бел бөліміндегі жеңіл дәрежелі омыртқааралық диск жарығын емдеудегі, тиісті бұлшықеттерді, байламдарды және сіңірлерді нығайтудағы тиімділігін бағалау. Зерттеуші бұл жаттығулар арқаның төменгі бөлігін оңалтуға оң әсер етеді, бел омыртқаларының анатомиялық арақатынасын қалпына келтіреді, қозғалғыштықты жақсартады және ауырсынуды жеңілдетеді деген болжам ұсынады. Оңалту бағдарламасын іске асыру алдында алдын ала тесттер жүргізілді, содан кейін бағдарламаның тиімділігін өлшеу үшін зерттеу іріктемесінде қорытынды тесттер өткізілді. Медициналық диагностикаға қосымша физикалық тесттер сериясы қолданылды.

Қорытынды тесттердің нәтижелері мен статистикалық деректерді талдай келе, зерттеуші әзірленген оңалту бағдарламасы мен жаттығулар бел омыртқалары мен олармен байланысты бұлшықеттерді оңалтуға оң әсер етеді деген қорытындыға келді. Зерттеуші бұл бағдарламаны арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынудан зардап шегетін, спортпен шұғылданатын да, шұғылданбайтын да кресло-арба пайдаланушыларды оңалту үшін енгізуді ұсынады.

Зерттеу іріктемесі әртүрлі спорт түрлерімен шұғылданатын мүгедектігі бар жеті адамнан тұрды. Алдын ала тесттер, қорытынды тесттер және оңалту бағдарламасы Al-Razi Center for Physical Therapy орталығында 01/8/2025 – 20/09/2025 аралығында өткізілді.

Зерттеу әдісі

Зерттеуші бір топты алдын ала/қорытынды тестілеу схемасы бар эксперименттік әдісті қолданды, өйткені ол зерттеу проблемасын шешуге барынша сәйкес келеді.

Зерттеу іріктемесі

Зерттеу іріктемесін кресло-арба пайдаланатын және мүгедектігі бар адамдарға арналған әртүрлі спорт түрлерімен шұғылданатын мүгедектігі бар спортшылар тобы құрады. Барлық қатысушылар арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынудан зардап шекті және оларға бел бөліміндегі жеңіл дәрежелі омыртқааралық диск жарығы диагнозы қойылды. Іріктемеге бағдарлама басталған сәтте жасы 19-дан 25-ке дейінгі жеті ер спортшы кірді.

Асимметрия коэффициентінің барлық мәндері 0,83-тен 1,76-ға дейінгі ауқымда болған сияқты. Бұл мәндер қисықтың ±3 ауқымы шегінде жатыр, бұл іріктеме мүшелерінің осы айнымалылар мен көрсеткіштер бойынша біртектілігін көрсетеді.

Зерттеу құралдары

1. Омыртқа жотасын декомпрессиялауға арналған электрондық құрылғы (DRX9000)
2. Инфрақызыл бейнелеу құрылғысы
3. Рентген аппараты
4. Лазерлік жылыту құрылғысы
5. Төсеніштер
6. Серпімді таспалар
7. Секундомер
8. Әртүрлі өлшемдегі салмақ дисктері бар темір гриф

Зерттеу тесттері

1. Дәрігер жүргізетін рентгенологиялық зерттеу.
2. Дәрігер жүргізетін ауырсыну деңгейінің тесті.
3. Арқа бұлшықеттерінің күш төзімділігі тесті (Ali Salman Abdul-Tarafi, 2013)
   • Тест: етпетінен жатқан қалыптан денені көтеру.
   • Мақсаты: арқа бұлшықеттерінің төзімділігін өлшеу.
   • Орындалу тәртібі: етпетінен жатқан қалыпта, қолдар бастың артында, сандар бекітілген күйде қатысушы тұлғасын артқа шалқайтады.
   • Тіркеу тәсілі: қозғалыс қайталанады, қайталаулардың ең көп саны тіркеледі.
4. Икемділік тесті (Marwan Abdul-Majid Ibrahim, 2002)
   • Тест: етпетінен жатқан қалыптан тұлғаны артқа шалқайту.
   • Мақсаты: омыртқа жотасының икемділігін өлшеу.
   • Пайдаланылатын құралдар: өлшеуіш сызғыш.
   • Орындалу тәртібі: етпетінен жатқан қалыпта, қолдар бастың артында, қатысушы тұлғасын барынша амплитудаға дейін артқа шалқайтады.
   • Тіркеу тәсілі: зерттеуші сызғышпен иектен еденге дейінгі қашықтықты өлшейді.

5. Алдын ала тесттер

Алдын ала тестілеу аясындағы өлшеулер 1/8/2025 күні бел бөліміндегі жеңіл дәрежелі омыртқааралық диск жарығынан және арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынудан зардап шегетін 7 кресло-арба пайдаланушысынан тұратын зерттеу іріктемесінде жүргізілді. Барлық деректер кейінгі статистикалық талдау үшін тіркелді (Kumar, 2023).

6. Қорытынды тесттер

Қорытынды тестілеу аясындағы өлшеулер оңалту бағдарламасы аяқталғаннан кейін 19/9/2025 күні зерттеу іріктемесінде жүргізілді. Барлық деректер статистикалық өңдеу үшін тіркелді.

7. Оңалту бағдарламасы

Оңалту бағдарламасы 2/8/2025 күні басталып, 20/9/2025 күні аяқталды.

8. Статистикалық құралдар

Мынадай статистикалық құралдар пайдаланылды:

• Арифметикалық орта (Al-Talib & Al-Samarrai, 1987, 40-б.)

m = m қосындысы / n

• Стандартты ауытқу (Yaseen & Al-Obaidi, 1996, 156-б.)

SD = √[(m қосындысы2 − (m қосындысы)2/n) / (n − 1)]

• Бір іріктемелі t-критерий (Ayyad Kareem Al-Kanani, 2009, 146-б.)

t = айырманың m-і / (айырманың SD-і / √n)

Ауырсыну деңгейі тестінің нәтижелерін ұсыну, талдау және талқылау

Жоғарыдағы кестеде берілген нәтижелер негізінде және алдын ала және қорытынды тесттер арасындағы айырмашылықтар үшін t-критерийді қолданғаннан кейін t-нің есептелген мәні (8,6) кестелік мәннен (2,44) үлкен болып шықты. Бұл алдын ала және қорытынды тесттер арасында қорытынды тест пайдасына мәнді айырмашылық бар екенін көрсетеді (Hasan, 2020).

Ауырсыну деңгейінің тесті — зерттеу іріктемесінде жүргізілген медициналық тексерулердің бірі; оған қоса рентгенологиялық зерттеулер жүргізілді, бақылаушы дәрігер жарақатқа диагноз қою және оның ауырлығын анықтау үшін осы тексерулерге сүйенді. Зерттеуші сондай-ақ осы тексерулерді зерттеу іріктемесіндегі алдын ала және қорытынды тесттер арқылы оңалту бағдарламасын бағалау үшін пайдаланды (Zhu, 2024).

Нәтижелер оң болды және медициналық бағалауларда айтарлықтай жақсаруды көрсетті. Буын байламдары өте жақсы күйде болды, ал бағдарламаға дейін болған, арқаның төменгі бөлігі мен тұлға бұлшықеттерінің әлсіздігінен туындаған ішінара жыртылулар қорытынды тестілеу аясындағы тексерулерде бұдан былай байқалмады. Бұған қозғалыс көлемінің жақсаруы, ауырсынудың жойылуы және омыртқалардың анатомиялық қалпының қалпына келуі дәлел болды, бұл барлық қатысушылардың арқаның төменгі бөлігінің рентгенограммаларында анық көрінді.

«Бұлшықет күші адамға тік тұрған немесе отырған қалыпта болсын, барлық негізгі қозғалыстарда тұтас дене құрылымын қамтамасыз етеді, сондай-ақ дененің деформациялары мен ақауларына қарсы алдын алу және емдік шара қызметін атқарады» (Abdul-Maleh және әріптестері, 2011).

Арқа бұлшықеттерінің төзімділігі тестінің нәтижелерін ұсыну, талдау және талқылау

Жоғарыдағы кестеде келтірілген нәтижелер арқа бұлшықеттерінің төзімділігі тестінде алдын ала және қорытынды тестілеуді салыстыру үшін t-критерийді қолданғаннан кейін t-нің есептелген мәні (23,16) кестелік мәннен (2,44) үлкен екенін көрсетеді. Бұл алдын ала және қорытынды тесттердің нәтижелері арасында қорытынды тест пайдасына жоғары мәнді айырмашылық бар екенін айғақтайды (Poliwoda, 2022).

Арқа бұлшықеттері төзімділігінің жақсаруы оңалту жаттығуларының арқа бұлшықеттеріне оң әсерімен, әсіресе қосымша салмақ қолданылғаннан кейін, түсіндіріледі. Hussein Abu Al-Ruz (1989) атап өткендей, «оңалту жаттығулары әлсіз бұлшықеттердің күшін арттырады және олардың атрофиясының алдын алады».

Оңалту бағдарламасы төзімділікті дамытуға және арттыруға арналған әртүрлі жаттығуларды қамтыды. Бағдарлама жеңіл кедергімен орындалатын жаттығулардан басталып, салмақ пен кедергі біртіндеп арттырылды, бұл ретте жаттығулар кезінде асқынулар немесе жарақаттар туындамауы қамтамасыз етілді (Pennington, 2024).

Икемділік тестінің нәтижелерін ұсыну, талдау және талқылау

4-кестенің деректері бойынша арқа икемділігі тесті үшін t-критерийді қолданғанда t-нің есептелген мәні 42,72-ге жетті, бұл 2,44-ке тең кестелік t мәнінен жоғары және алдын ала және қорытынды тесттердің нәтижелері арасында қорытынды тест пайдасына мәнді айырмашылықтар бар екенін көрсетеді.

Кестедегі нәтижелер, жұптасқан іріктемелерге арналған t-критерийден көрінетіндей, икемділіктің айтарлықтай жақсарғанын көрсетеді. Арқаны шалқайту тестіндегі жақсару оңалту бағдарламасының тиімділігімен түсіндіріледі; бағдарлама омыртқалар арасындағы байламдардың икемділігін арттырған жаттығулар сериясын қамтыды. Qasim Hassan Hussein мен Abdul Ali Naseef (1980) атап өткендей: «Дұрыс әрі ұйымдасқан жаттығу байламдар мен сіңірлердің созылу қабілетін арттыруға көмектеседі, сөйтіп буындардағы қозғалыстардың көлемін ұлғайтып, жеңілдігін қамтамасыз етеді және икемділікті дамытады».

Зерттеуші сондай-ақ қатысушылардың арқа күші мен икемділігінің байқалған жақсаруын оңалту бағдарламасының басынан бастап жаттығулардың интеграциясымен және прогрессиясымен түсіндіреді; бағдарлама қатысушылардың мүмкіндіктеріне біртіндеп бейімделген әртүрлі деңгейдегі жаттығулардың кең ауқымын қамтыды, бұл ағзаға жарақатқа дейінгі күйін қалпына келтіруге көмектесті. Marwa Al-Sayed Youssef (1998) растағандай: «Оңалту жаттығуларының мақсаттарының бірі — буындарға әсер ететін бұлшықеттердің күшін қалпына келтіру және байламдардың икемділігін арттыру арқылы жарақаттанған бөлікті оның табиғи күйіне қайтару».

Сонымен қатар Dalton (2010) омыртқа жотасы деформацияларының көпшілігі тік тұру, отыру, жұмыс қалпындағы жаман әдеттерден немесе дұрыс емес отыру қалыптарынан туындайтынын атап өтеді; бұл дененің екі жағындағы күштердің теңгерімсіздігіне әкеледі, ал ол өз кезегінде омыртқа жотасының механикасын бұзады (Baranidharan, 2024).

Зерттеу нәтижелері негізінде зерттеуші мынадай қорытындыларға келді:

1. Оңалту бағдарламасы бел бөліміндегі жеңіл дәрежелі омыртқааралық диск жарығы кезінде оңалтуға және арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынуды жеңілдетуге оң әсер етеді.
2. Дайындалған оңалту бағдарламасын қолдану нәтижесінде іріктеме қатысушыларының бұлшықет күші мен омыртқа жотасы омыртқаларының икемділігі жақсарды.

Зерттеуші бірқатар ұсынымдар береді, соның ішінде:

1. Бел бөліміндегі жеңіл дәрежелі омыртқааралық диск жарығы мен арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсыну кезінде оңалтуда дайындалған оңалту бағдарламасын қолданудың маңыздылығы.
2. Мүгедектігі бар адамдар үшін олардың физикалық жағдайын ескеретін, жақсы нәтижелерге қол жеткізу және жарақаттардың алдын алу үшін дененің дұрыс дамуын қамтамасыз ететін мамандандырылған жаттығу бағдарламаларын дайындау қажеттілігі.
3. Мүгедектігі бар адамдарды оңалтуда заманауи жабдықтар мен әдістерді қолданудан қалып қоймаудың маңыздылығы.

1. Abdul Malah, F., et al. (2011). Sports training for second-stage students. Amman: Arab Society Library for Publishing and Distribution.
2. Abdul-Majid Ibrahim, M. (2002). Volleyball for physically disabled – sitting. Amman: Al-Warraq Publishing and Distribution.
3. Abdul-Tarfi, A. S. (2013). Applied tests in physical education: Motor, physical, and skill assessments. Baghdad: Dar Al-Kutub wa Al-Watha’iq.
4. Abu Al-Raz, H. (1989). Effect of a proposed physical exercise program on some motor abilities and postural deviations of physically disabled individuals (Unpublished PhD thesis). Helwan University, Faculty of Physical Education.
5. Al-Kinani, A. K. (2009). Introduction to statistics and applications with SPSS. Baghdad: Dar Al-Dhia Printing House.
6. Al-Sayed Youssef, M. (1998). Studies on problems of sports medicine. Alexandria: Al-Ishaa Technical Library and Press.
7. Al-Talib, N., & Al-Samarrai, M. (1987). Principles of statistics and physical and sports tests. University of Mosul: Dar Al-Kutub for Printing and Publishing.
8. Baranidharan, G. (2024). 24-month outcomes of indirect decompression using a minimally invasive interspinous fixation device versus standard open direct decompression for lumbar spinal stenosis: A prospective comparison. Journal of Pain Research, 17, 2079–2097. https://doi.org/10.2147/JPR.S453343
9. Dalton, E. (2005). Advanced myoskeletal techniques. Oklahoma City, OK: Freedom From Pain Institutes.
10. Guzmán, A. M. Diago. (2025). Not surgical manage of discal hernia with the DRX9000 in Portoviejo, Ecuador. Revista Habanera de Ciencias Médicas, 24. https://www.scopus.com/inward/record.uri?partnerID=HzOxMe3b&scp=105014808321&origin=inward
11. Hasan, S. (2020). Interspinous and interlaminar devices for decompression. In Minimally invasive spine surgery: Surgical techniques and disease management (pp. 189–199). https://doi.org/10.1007/978-3-030-19007-1_18
12. Hassan Hussein, Q., & Naseef, A. A. (1980). Science of sports training. Mosul: Dar Al-Kutub for Printing and Publishing.
13. Kumar, N. (2023). Evaluating 5-year outcomes of interlaminar devices as an adjunct to decompression for symptomatic lumbar spinal stenosis. European Spine Journal, 32(4), 1367–1374. https://doi.org/10.1007/s00586-023-07610-x
14. Li, H. (2025). Treatment of spinal cervical spondylosis with ‘Uni-C’ device and anterior cervical discectomy and decompression fusion. Journal of the College of Physicians and Surgeons Pakistan, 35(5), 675–676. https://doi.org/10.29271/jcpsp.2025.05.675
15. Pennington, Z. (2024). Decompression alone versus interspinous/interlaminar device placement for degenerative lumbar pathologies: Systematic review and meta-analysis. World Neurosurgery, 185, 417–434. https://doi.org/10.1016/j.wneu.2024.03.054
16. Poliwoda, S. (2022). A minimally invasive lumbar decompression procedure after an interspinous spacer device implantation: An uncommon order of treatment with a successful outcome. Orthopedic Reviews, 14(4). https://doi.org/10.52965/001c.35844
17. Schenck, C. D. (2022). Interspinous process device versus conventional decompression for lumbar spinal stenosis: 5-year results of a randomized controlled trial. Journal of Neurosurgery: Spine, 36(6), 909–917. https://doi.org/10.3171/2021.8.SPINE21419
18. Yassin, W., & Abdul-Abidi, H. M. (1996). Statistical applications in physical education research. Mosul: Dar Al-Kutub for Printing and Publishing.
19. Zhang, Y. (2021). Which is the most effective treatment for lumbar spinal stenosis: Decompression, fusion, or interspinous process device? A Bayesian network meta-analysis. Journal of Orthopaedic Translation, 26, 45–53. https://doi.org/10.1016/j.jot.2020.07.003
20. Zhu, C. (2024). Efficacy and safety of interspinous process device compared with alone decompression for lumbar spinal stenosis: A systematic review and meta-analysis. Medicine United States, 103(23). https://doi.org/10.1097/MD.0000000000038370

1-апта: аптасына 4 оңалту сеансы / бір сеанстың жалпы ұзақтығы: 100 минут

1-аптаға арналған сеанс үлгісі

(Жаттығуларды қайталау: 5×5 / жаттығулар арасындағы демалыс: 2 минут / сериялар арасындағы демалыс: 10 секунд)

1. Инфрақызыл терапия құрылғысы – 10 минут
2. Омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғы (DRX9000) – оны тек бейінді физиотерапевт қана қолданады
3. Етпетінен жатқан қалыптан тұлғаны барынша амплитудаға дейін артқа шалқайту – 10 минут
4. Етпетінен жатқан қалыптан қолдарды кезекпен көтеріп-түсіре отырып, тұлғаны артқа шалқайту және бастапқы қалыпқа қайту – 15 минут
5. Қабырға жанында / шалқасынан жатып жамбасты көтеру – 10 минут
6. Орындықта отырған қалыптан жамбас аймағын бекітіп, тұлғаны алға еңкейту – 10 минут
7. Тұлғаны орындық деңгейіне дейін немесе одан жоғары көтеру: ойыншы етпетінен жатады, тұлғасы орындықтың шетінен шығып тұрады, бекіту үшін серіктес көмектеседі
8. Ойыншы шалқасынан жатқан күйде тұлғаны алға еңкейту және артқа шалқайту
9. Тұлғаны алға еңкейтіп, қалыпты 15 секунд ұстап тұру
10. Креслоның екі жағындағы ағаш қол тіректерін пайдаланып, қолдарды жазу және бүгу есебінен денені креслодан көтеру

2-апта: аптасына 4 оңалту сеансы / бір сеанстың жалпы ұзақтығы: 100 минут

2-аптаға арналған сеанс үлгісі

(Жаттығуларды қайталау: 10×5 / жаттығулар арасындағы демалыс: 2 минут / сериялар арасындағы демалыс: 10 секунд / бір жаттығудың ұзақтығы: 10 минут)

1. Инфрақызыл терапия құрылғысы – 10 минут
2. Омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғы (DRX9000) – оны тек бейінді физиотерапевт қана қолданады
3. Әр қолда салмағы 2 кг жүк ұстап, тұлғаны кезекпен оңға және солға бұру, пациент шалқасынан жатады
4. Тұлғаны оңға және солға бұру кезінде салмағы 2 кг жүкті екі қолмен ұстау, пациент шалқасынан жатады, қолдары бастан жоғары көтерілген
5. Отырған қалыпта блоктық тренажерде кеуде деңгейінде тарту, салмағы 5 кг жүкпен
6. Салмағы 7 кг жүкті екі қолмен еденнен көтеру, пациент орындықта отырады
7. Орындықта етпетінен жатқан қалыптан салмағы 7 кг жүкті екі қолмен бас деңгейіне дейін көтеру, қолдар алға созылған
8. Арқаға салмағы 5 кг жүк қойып, тұлғаны артқа шалқайту, пациент етпетінен жатады
9. Қолды толық жазып және барынша артқа қайтара отырып, салмағы 3 кг жүкті көтеру және түсіру, пациент қырынан жатады
10. Алдыңғы жаттығуды қарама-қарсы жаққа қайталау

3-апта: аптасына 4 оңалту сеансы / бір сеанстың жалпы ұзақтығы: 100 минут

3-аптаға арналған сеанс үлгісі

(Жаттығуларды қайталау: 10×5 / жаттығулар арасындағы демалыс: 2 минут / сериялар арасындағы демалыс: 10 секунд / бір жаттығудың ұзақтығы: 10 минут)

1. Инфрақызыл терапия құрылғысы – 10 минут
2. Омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғы (DRX9000) – оны тек бейінді физиотерапевт қана қолданады
3. Әр қолда салмағы 5 кг жүк ұстап, тұлғаны оңға және солға бұру, пациент шалқасынан жатады
4. Блоктық тренажерде екі қолмен кеуде деңгейінде тарту, салмағы 12 кг жүкпен
5. Арқаға салмағы 7 кг жүк қойылған күйде тұлғаны артқа шалқайту, пациент етпетінен жатады
6. Салмағы 3 кг жүкті қолмен көтеру және түсіру, пациент қырынан жатады
7. Алдыңғы жаттығуды қарама-қарсы жаққа қайталау
8. Конустар арасында 15 метр қашықтыққа барып-қайту арқылы кресло-арбамен спринт
9. Салмағы 15 кг жүкті екі қолмен бас деңгейіне дейін көтеру, пациент орындықта шалқасынан жатады
10. Арқа массажы – 10 минут

4-апта: аптасына 4 оңалту сеансы / бір сеанстың жалпы ұзақтығы: 100 минут

4-аптаға арналған сеанс үлгісі

(Жаттығуларды қайталау: 5×5 / жаттығулар арасындағы демалыс: 2 минут / сериялар арасындағы демалыс: 10 секунд / бір жаттығудың ұзақтығы: 10 минут)

1. Инфрақызыл терапия құрылғысы – 10 минут
2. Омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғы (DRX9000) – оны тек бейінді физиотерапевт қана қолданады
3. Салмағы 12 кг жүкті екі қолмен бас деңгейіне дейін көтеру, пациент орындықта етпетінен жатады, қолдары алға созылған
4. Арқаға салмағы 8 кг жүк қойылған күйде тұлғаны артқа шалқайту, пациент етпетінен жатады
5. Салмағы 3 кг жүкті қолмен көтеру және түсіру, пациент қырынан жатады, басын бір қолымен демейді
6. Алдыңғы жаттығуды қарама-қарсы жаққа қайталау
7. Блоктық тренажерде төменгі деңгейде екі қолмен тарту, пациент 45° бұрышпен етпетінен жатады, салмағы 10 кг жүкпен
8. Кресло-арбадан турникте тартылу
9. Конустар арасында 15 метр қашықтыққа барып-қайту арқылы кресло-арбамен спринт
10. Арқа массажы – 10 минут

5-апта: аптасына 4 оңалту сеансы / бір сеанстың жалпы ұзақтығы: 100 минут

5-аптаға арналған сеанс үлгісі

(Жаттығуларды қайталау: 5×5 / жаттығулар арасындағы демалыс: 2 минут / сериялар арасындағы демалыс: 10 секунд / бір жаттығудың ұзақтығы: 10 минут)

1. Инфрақызыл терапия құрылғысы – 10 минут
2. Омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғы (DRX9000) – оны тек бейінді физиотерапевт қана қолданады
3. Салмағы 12 кг жүкті екі қолмен еденнен іш тұсына дейін көтеру, пациент кресло-арбада отырады
4. Салмағы 10 кг жүкті екі қолмен бас деңгейіне дейін көтеру, пациент орындықта етпетінен жатады
5. Арқаға салмағы 7 кг жүк қойып, тұлғаны артқа шалқайту, пациент етпетінен жатады
6. Салмағы 4 кг жүкті қолмен көтеру және түсіру, пациент қырынан жатып, қолын толық жазады және барынша амплитудаға дейін артқа қайтарады
7. Алдыңғы жаттығуды қарама-қарсы жаққа қайталау
8. Көлбеу етпетінен жатқан қалыптан блоктық тренажерде екі қолмен тарту, салмағы 15 кг жүкпен
9. Турникте асылып тұру, пациент кресло-арбада отырады
10. Арқа бұлшықеттеріне басымдық бере отырып, дененің жалпы массажы

6 және 7-апталар: аптасына 4 оңалту сеансы / бір сеанстың жалпы ұзақтығы: 100 минут

6 және 7-апталарға арналған сеанс үлгісі

(Жаттығуларды қайталау: 5×5 / жаттығулар арасындағы демалыс: 2 минут / сериялар арасындағы демалыс: 10 секунд / бір жаттығудың ұзақтығы: 10 минут)

1. Инфрақызыл терапия құрылғысы – 10 минут
2. Омыртқа жотасын тартуға арналған электрондық құрылғы (DRX9000) – оны тек бейінді физиотерапевт қана қолданады
3. Блоктық тренажерде екі қолмен тарту, салмағы 25 кг жүкпен, пациент отырады
4. Салмағы 25 кг жүкті еденнен кеуде деңгейіне дейін көтеру, пациент кресло-арбада отырады
5. Конустар арасында 20 метр қашықтықта кресло-арбамен ирек бойымен жүгіру
6. Салмағы 25 кг жүкті екі қолмен бас деңгейіне дейін көтеру, пациент орындықта етпетінен жатады, қолдары алға созылған
7. Салмағы 4 кг жүкті бір қолмен көтеру және түсіру, пациент қырынан жатып, қолын толық жазады және оны барынша амплитудаға дейін артқа қайтарады
8. Алдыңғы жаттығуды қарама-қарсы жаққа қайталау
9. 45 градус бұрышпен көлбеу қалыптан блоктық тренажерде екі қолмен тарту, салмағы 25 кг жүкпен
10. Арқаның төменгі бөлігі аймағын массаждау