Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ilə disk hündürlüyünün bərpası diskogen bel ağrısının azalması ilə əlaqəlidir: retrospektiv kohort tədqiqatı

Apfel CC, Cakmakkaya OS, Martin W, Richmond C, Macario A, George E, Schaefer M, Pergolizzi JV: Restoration of disk height through non-surgical spinal decompression is associated with decreased discogenic low back pain: a retrospective cohort study. BMC Musculoskeletal Disorders 2010, 11:155. DOI: 10.1186/1471-2474-11-155. PMID: 20615252. PMCID: PMC2912793. Received: 14 October 2009; Accepted: 8 July 2010; Published: 8 July 2010.

Məqalənin orijinalı: doi.org/10.1186/1471-2474-11-155. Tam mətn PubMed Central bazasında sərbəst əlçatandır: pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2912793.

Christian C Apfel^1,5, Ozlem S Cakmakkaya^1,5, William Martin^2,5, Charlotte Richmond^3,5, Alex Macario^4,5, Elizabeth George^1,5, Maximilian Schaefer^1,5 and Joseph V Pergolizzi^4,5

¹Perioperative Clinical Research Core, Department of Anesthesia and Perioperative Care, University of California San Francisco, San Francisco, California, USA; ²Upper Valley Interventional Radiology. McAllen, Texas, USA; ³NEMA Research, Inc, Biomedical Research & Education Foundation, LLC, Miami Beach, FL, USA; ⁴Departments of Anesthesia and Health Research and Policy, Stanford University, Palo Alto, California, USA; ⁵Department of Medicine, Johns Hopkins University, Baltimore, Maryland, & Department of Anesthesia, Georgetown University School of Medicine, Washington, DC, USA

© 2010 Apfel et al; licensee BioMed Central Ltd. This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.

Lisenziya: CC BY 2.0. Azərbaycanca versiya naşirin tam mətnli versiyasının tərcüməsidir (mətn, cədvəllər, şəkillərin altındakı yazılar); şəkillər dəyişdirilmədən təqdim olunub, onların üzərindəki yazılar ingilis dilindədir; səhifə tərtibatı bu sayt üçün ELTECH tərəfindən uyğunlaşdırılıb.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Mətn ixtisarsız və dəyişikliksiz verilib.

Əsaslandırma: Əvvəlki tədqiqatlar onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyasının disk degenerasiyası (diskogen bel ağrısı) və disk yırtığı nəticəsində yaranan xroniki bel ağrısını (belin aşağı hissəsində ağrını) azalda biləcəyini ehtimal etməyə əsas verdiyindən, müvafiq olaraq zədələnmiş disklərə təzyiqin azaldılmasının onların regenerasiyasına kömək edəcəyi barədə fərziyyə irəli sürülmüşdür. Bu tədqiqatın məqsədi onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ilə 6 həftəlik müalicə dövründən əvvəl və sonra şifahi reytinq şkalası ilə ölçülən bel ağrısındakı dəyişikliklərin kompüter tomoqrafiyası (KT) şəkillərində ölçülən bel disklərinin hündürlüyündəki dəyişikliklərlə korrelyasiya edib-etmədiyini müəyyən etmək idi.

Metodlar: Disk yırtığı və/və ya diskogen bel ağrısı ilə əlaqələndirilən xroniki bel ağrısı olan, DRX9000 vasitəsilə onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyası üzrə 6 həftəlik müalicə protokolu keçmiş, müalicədən əvvəl və sonra isə KT müayinəsi aparılmış böyüklərin retrospektiv kohort tədqiqatı. Əsas nəticə göstəriciləri fleksiya-ekstenziya zamanı hərəkət həcminin qiymətləndirilməsi gedişində 0-dan 10-a qədər şifahi reytinq şkalası ilə ölçülən ağrının dəyişməsi və KT şəkillərində ölçülən disk hündürlüyünün dəyişməsi idi. Məqsədə uyğun olaraq cütləşdirilmiş t-kriteriyası və ya xətti reqressiya tətbiq edilmiş; p < 0,05 statistik əhəmiyyətli hesab edilmişdir.

Nəticələr: Biz bel diski yırtığı olan 30 pasiyent müəyyən etdik: orta yaş 65, bədən kütləsi indeksi 29 kq/m², 21 qadın və 9 kişi, bel ağrısının orta müddəti 12,5 həftə. Müalicə dövründə bel ağrısı 6,2-dən (SD 2,2) 1,6-ya (2,3; p < 0,001) qədər azalmış, disk hündürlüyü isə 7,5 (1,7) mm-dən 8,8 (1,7) mm-ə qədər artmışdır (p < 0,001). Disk hündürlüyünün artması ilə ağrının azalması arasında əhəmiyyətli korrelyasiya olmuşdur (r = 0,36; p = 0,044).

Yekun: Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ağrının azalması və disk hündürlüyünün artması ilə əlaqəli olmuşdur. Bu dəyişənlər arasındakı korrelyasiya ağrının azalmasının, heç olmasa qismən, disk hündürlüyünün bərpası vasitəsilə baş verə biləcəyini ehtimal etməyə əsas verir. Bu ümidverici nəticələri təsdiqləmək üçün randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat lazımdır.

Klinik tədqiqatın qeydiyyat nömrəsi: NCT00828880

Hesablamalara görə, əhalinin 80%-i həyatının hansısa mərhələsində bel ağrısından (belin aşağı hissəsində ağrıdan) əziyyət çəkəcək[1]. Bel ağrısı 45 yaşdan kiçik pasiyentlərdə fəallığı məhdudlaşdıran bir nömrəli amil, həkimə müraciətlərin tezliyinə görə ikinci səbəb, cərrahi müdaxilələrin isə ən çox rast gəlinən üçüncü səbəbidir[2]. Pasiyentlərin həyat keyfiyyətinə vurduğu zərərdən əlavə, bel ağrısı mühüm sosial-iqtisadi əhəmiyyət daşıyır, çünki əmək məhsuldarlığının müvəqqəti itirilməsinə, böyük tibbi və dolayı xərclərə, hətta əmək qabiliyyətinin daimi itirilməsinə gətirib çıxara bilər[3].

Davamlı bel ağrısının müalicə taktikası hələ də qızğın müzakirə mövzusu olaraq qalsa da, ənənəvi yanaşma ağrıkəsici müalicə ilə aparılan və fizioterapiya ilə tamamlanan qeyri-cərrahi müalicə olmuşdur. Bu metodların effektivliyi məhdud olduğundan masaj, onurğa manipulyasiyaları, məşqlər, akupunktura, «bel məktəbi» və koqnitiv-davranış terapiyası kimi bir sıra alternativ müdaxilələr də mövcuddur[4]. Xroniki bel ağrısı ilə əlaqəli ən çox rast gəlinən iki xəstəlik halların 39%-ni təşkil edən diskogen bel ağrısı və bel ağrısı ilə xəstələnmə hallarının 30%-dən bir qədər azını təşkil edən disk yırtığıdır. Bu tezlik göstəriciləri diskogen bel ağrısının və disk yırtığının klinik patologiyasını ən sıx şəkildə fəqərəarası diskin anatomik quruluşu ilə əlaqələndirən müasir məlumatlarla təsdiqlənir. Beləliklə, daha bir müalicə variantı disklərə təzyiqi azaltmaq, fəqərəarası aralığı şaquli istiqamətdə genişləndirmək və disk hündürlüyünü bərpa etmək üçün nəzərdə tutulmuş üsul olan motorlu dekompressiyadır[5–7]. Lakin indiyədək aparılmış sistematik icmallarda ədəbiyyatda bu metodun tətbiqini dəstəkləyən kifayət qədər sübut tapmaq mümkün olmamışdır[8,9]. 94 pasiyentin tibbi kartlarının sonrakı analizi onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyasının xroniki bel ağrısının azaldılmasında effektiv ola biləcəyini ehtimal etməyə əsas verir[10]. Bundan əlavə, xroniki bel ağrısı olan pasiyentlərdə aparılmış prospektiv kohort tədqiqatının ilkin məlumatlarına görə, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ilə 6 həftəlik müalicə protokolundan sonra ağrı balının medianı 7-dən 0-a qədər azalmışdır (11 ballıq şifahi reytinq şkalası üzrə)[11].

Buna görə də bu tədqiqatın məqsədi onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyası ilə 6 həftəlik müalicə dövründən əvvəl və sonra şifahi reytinq şkalası ilə ölçülən bel ağrısındakı dəyişikliklərin kompüter tomoqrafiyası şəkillərində ölçülən bel disklərinin hündürlüyündəki dəyişikliklərlə korrelyasiya edib-etmədiyini müəyyən etmək idi.

Tədqiqatın dizaynı

Bu, DRX9000 vasitəsilə onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası üzrə 6 həftəlik müalicə protokolu keçmiş pasiyentlərin retrospektiv kohort tədqiqatıdır. HIPAA (Tibbi sığortanın portativliyi və hesabatlılığı haqqında qanun) tələblərindən azadolma icazəsi Quorum IRB vasitəsilə alınmışdır. Bu icazə tibbi sənədlərin analizinə və standart tibbi yardım çərçivəsində təyin edilmiş KT şəkillərinə çıxışa imkan vermişdir.

Klinik tədqiqatın qeydiyyat nömrəsi: NCT00828880

Daxiletmə və xaricetmə meyarları

Pasiyentlər və onların tibbi sənədləri aşağıdakı hallarda tədqiqata daxil edilə bilərdi: pasiyentin ən azı 18 yaşı olduqda, o, 6 həftəlik müalicə protokoluna razılıq verdikdə və şifahi reytinq şkalası üzrə intensivliyi 10 baldan ən azı 3 bal olan, standart tibbi təriflərdən istifadə edilməklə qoyulmuş rentgenoloji diaqnoza görə ya diskogen bel ağrısı, ya da disk yırtığı ilə şərtlənən xroniki bel ağrısı ilə müraciət etdikdə. Diskogen bel ağrısı ən qısa şəkildə disk degenerasiyası nəticəsində belin aşağı hissəsinin funksiyasının ağrı ilə müşayiət olunan itirilməsi kimi müəyyən edilir. Disklərin degenerativ xəstəlikləri çox vaxt anormal yüklənmələr nəticəsində pulpoz nüvə çəkini qeyri-bərabər paylamağa başladıqda, fibroz halqa və qapayıcı lövhə struktur zədələnməyə məruz qaldıqda və diskin degenerasiyasını sürətləndirən və davam etdirən destruktiv iltihabi reaksiya işə düşdükdə yaranır. Disk yırtığı (diskin protruziyası və ya qabarmasının sinonimi) fəqərəarası disk o dərəcədə degenerasiyaya uğrayıb zəiflədikdə yaranır ki, qığırdaq onurğa beyni və ya sinir kökü yerləşən sahəyə itələnir və ağrı törədir[1].

Bütün pasiyentlər Upper Valley Interventional Radiology müəssisəsində (Makallen, Texas) müalicə almışdır. Fəqərəarası disklərin qabarması, protruziyası və ya yırtığı ilə şərtlənən və disklərin degenerativ xəstəliyi nəticəsində yarana biləcək xroniki diskogen bel ağrısı diaqnozunu əsaslandırmaq üçün pasiyentlərin simptomları anamnezin öyrənilməsi, fiziki müayinə və aktual KT (müalicənin başlanmasından ən çoxu 2 ay əvvəl aparılmış) vasitəsilə qiymətləndirilmişdir. Pasiyentlər yalnız müalicədən əvvəl və sonra KT eyni aparatda aparıldıqda, ölçmələr eyni tədqiqatçı (WM) tərəfindən həyata keçirildikdə və məlumatlar standart məlumat toplama formalarına daxil edildikdə tədqiqata daxil edilirdi. Hər KT-də tədqiq olunan fəqərəarası disklərin hər birinin hündürlüyü WM tərəfindən bir dəfə ölçülürdü. Məlumatların dəqiqliyini ikinci tədqiqatçı (JP) təsdiqləyirdi, lakin hər KT-də hər fəqərəarası disk yalnız bir dəfə ölçülürdü. Analiz edilmiş bütün KT müayinələri tədqiqat iştirakçısı yataqdan qalxdıqdan ən azı bir saat sonra aparılmışdır. Birinci KT müalicənin başlanmasından əvvəlki iki ay ərzində, ikincisi isə son müalicə seansından ən azı bir gün sonra və ya bilavasitə ondan əvvəlki gün aparılırdı.

Tədqiqata qəbul zamanı xaricetmə meyarları aşağıdakılardan hər hansı biri olan istənilən pasiyentə şamil edilirdi: metastatik xərçəng; əvvəllər aparılmış spondilodez və ya stabilizəedici metal konstruksiyaların, fiksasiya sistemlərinin və ya süni disklərin yerləşdirilməsi; nevroloji hərəki defisit; sidik kisəsinin disfunksiyası və ya seksual disfunksiya; alkoqol və ya narkotiklərdən sui-istifadə; yaxud sağlamlıqla bağlı iddia üzrə məhkəmə prosesi (baxılmaqda olan və ya baxılmasını gözləyən, işçilərə kompensasiya və ya sağlamlığa vurulmuş zərərin ödənilməsi ilə bağlı). Onurğa dekompressiyası sisteminin məhdudiyyətləri həmçinin boyu (< 147 sm və ya > 203 sm) və bədən kütləsi (> 136 kq) ekstremal həddə olan pasiyentlərin də xaric edilməsinə səbəb olmuşdur.

Müalicə protokolu

Pasiyentlər bu müdaxilə üçün istismar təlimatında nəzərdə tutulduğu kimi DRX9000 (Axiom Worldwide, Tampa, Florida) aparatında müalicə almışlar[11]. Qısaca, protokol adətən 6 həftəlik dövr ərzində 28 dəqiqəlik aktiv müalicə seansları ilə onurğa dekompressiyasının 22 seansını əhatə edirdi. Hər seansın əvvəlində pasiyentə bədənin aşağı və yuxarı hissələri üçün tənzimlənən fiksasiyaedici kəmərlər taxılır və o, arxası üstə uzanmış vəziyyətə endirilir. Aktiv müalicəni başlamaq üçün aparat pasiyenti aşağı kəmərdən yumşaq şəkildə dartır, yuxarı kəmər isə hərəkətsiz qalır və beləliklə, pasiyentin onurğasının distraksiyası həyata keçirilir. Pasiyent istənilən an təhlükəsizlik düyməsini basaraq bütün gərilməni dərhal aradan qaldıra bilər. Müalicənin ilk iki həftəsində prosedurlar hər gün, bazar ertəsindən cüməyədək aparılırdı. Son dörd həftədə prosedurlar gün aşırı — bazar ertəsi, çərşənbə və cümə günləri aparılırdı.

Dekompressiyanın başlanğıc qüvvəsi pasiyentin dözümlülüyü nəzərə alınmaqla seçilirdi; bu zaman pasiyentin bədən kütləsinin yarısından 4,54 kq (10 funt) az olan dəyərdən başlanılırdı. Pasiyent dekompressiya zamanı dartılmanı «güclü və ya ağrılı» kimi təsvir etdikdə bu distraksiya qüvvəsi 10–25% azaldılırdı. Sonrakı müalicə seanslarında distraksiya qüvvəsi dözümlülüyə uyğun olaraq bədən kütləsinin yarısını 4,54 kq-dan 9,07 kq-a qədər (10 funtdan 20 funtadək) üstələyən son dəyərlərə qədər artırılırdı. Pasiyentlər tədqiqata daxil edilməzdən əvvəl həkimləri tərəfindən təyin edilmiş analgetikləri qəbul etməyə davam edirdilər, lakin ağrı müvəqqəti güclənərsə, onlara əlavə qeyri-steroid ağrıkəsici preparatlar qəbul etməyə, həmçinin ehtiyac olduqca ağrıkəsici preparatların qəbulunu dayandırmağa icazə verilirdi. Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası seansı başlamazdan əvvəl WM tərəfindən aparılan rutin fiziki müayinə zamanı birinci və sonuncu vizitlərdə fleksiya-ekstenziya zamanı hərəkət həcminin müayinəsi gedişində maksimal ağrı qiymətləndirilirdi; bunun üçün belə sual verilirdi: «0 ağrının olmaması, 10 isə mümkün olan ən güclü ağrı olmaqla, 0–10 şkalası üzrə ağrınız nə dərəcədə güclüdür?»

Dəyişənlər

Bu tədqiqatın birinci əsas nəticə göstəricisi 6 həftəlik onurğa dekompressiyası müalicə rejimindən əvvəl və sonra 0-ın ağrının olmamasını, 10-un isə təsəvvür edilə bilən ən dözülməz ağrını ifadə etdiyi 11 ballıq şifahi reytinq şkalası (VRS) ilə ölçülən, hərəkət həcminin qiymətləndirilməsi zamanı ağrının dəyişməsi idi.

İkinci əsas nəticə göstəricisi KT ilə ölçülən orta disk hündürlüyünün dəyişməsi idi. Hər pasiyent üçün L3-L4, L4-L5 və L5-S1 disklərinin orta hündürlüyü birinci müalicə seansından əvvəl və sonuncu müalicə seansından ən azı bir gün sonra və ya ondan əvvəlki gün hesablanırdı.

Statistik analiz və seçmənin həcminin hesablanması

İlkin kəşfiyyat analizinin nəticələri başqa cür göstərmədikcə, məlumatların normal paylandığını qəbul edirdik; belə olduğu halda Kolmoqorov–Smirnov kriteriyası tətbiq edilməli idi. Müalicə effekti müalicəvi müdaxilədən əvvəlki və sonrakı göstəricilər arasındakı fərq kimi müəyyən edildiyindən, ağrının azalmasının və disk hündürlüyünün artmasının olub-olmadığını yoxlamaq üçün cütləşdirilmiş t-kriteriyası tətbiq edilmişdir. Əsas fərziyyəyə, yəni disk hündürlüyündəki dəyişikliklər ilə bel ağrısı arasındakı korrelyasiyaya gəlincə, əlaqəni kəmiyyətcə qiymətləndirmək üçün xətti reqressiyanı, statistik əhəmiyyəti müəyyən etmək üçün isə Pirson korrelyasiya əmsalını tətbiq etdik.

Seçmənin həcmi ikitərəfli I növ səhv 0,05 və II növ səhv 0,2 (güc 80%) olmaqla yoxlama üçün kifayət qədər statistik güc təmin edəcək şəkildə hesablanmışdır. Retrospektiv tibbi kart analizində, həmçinin girişdə qeyd olunan prospektiv pilot tədqiqatda bildirilmiş əhəmiyyətli müalicə effektini nəzərə alaraq, standart kənarlaşma 2,5 olmaqla, hərəkət həcminin qiymətləndirilməsi zamanı ağrının 6-dan 2-yə qədər azalacağını gözləyirdik. Bu hesablamaya görə seçmənin həcmi cəmi 5 pasiyent təşkil etdi. Disk hündürlüyündəki dəyişiklikləri yoxlamaq üçün standart disk hündürlüyünün təxminən 8 mm, zədələnmiş disklərin isə bir qədər daha çox sıxılmış, yəni təxminən 7,5 mm olacağını gözləyir və dekompressiya müalicəsindən sonra disklərin hündürlüyünün təxminən 8,25 mm olacağını ehtimal edirdik. Standart kənarlaşmanı 1,0 mm qəbul edərək, fərqi aşkar etmək üçün seçmənin həcminin 16 pasiyent olmalı olduğunu hesabladıq. Ağrının azalma dərəcəsinin disk hündürlüyünün artım miqdarı ilə əlaqəli olması barədə əsas fərziyyə üçün seçmənin həcmini hesablamaq daha çətin idi, çünki əvvəlki tədqiqatların heç birində korrelyasiya əmsalı müəyyən edilməmişdi. Buna görə də ehtiyatlı gözlənti kimi 0,5 əmsalını seçdik və bu, seçmənin zəruri həcmini 26 pasiyent kimi müəyyən etdi. Pasiyentlərin tədqiqatdan çıxma ehtimalını nəzərə alaraq, 30 pasiyentin məlumatlarını toplamağı qarşıya məqsəd qoyduq.

İki illik dövr ərzində, 19 sentyabr 2005-ci ildən 6 avqust 2007-ci ilədək, bu müdaxilə ilə ümumilikdə 103 pasiyent müalicə almışdır, lakin onlardan yalnız 30-u analiz üçün protokolda nəzərdə tutulmuş daxiletmə və xaricetmə meyarlarına cavab vermişdir. 30 iştirakçı arasında bel diski yırtığı olan 21 qadın və 9 kişi var idi. Onların orta (SD) yaşı 65 (± 15) il, bədən kütləsi indeksi 29 (± 5) kq/m², bel ağrısının orta müddəti 12,5 (± 19) həftə, VRS üzrə balı isə 6,3 (± 2,2) idi (cədvəl 1). Bütün 30 pasiyentdə disk prolapsı var idi, əksəriyyətində (n = 25) isə həmçinin disklərin degenerativ xəstəliyi mövcud idi.

Birinci prosedur zamanı maksimal qüvvə orta hesabla 33,9 (± 6,8) kq təşkil etmiş və sonrakı müalicə vizitləri ərzində tədricən 52,4 (± 7,6) kq-a qədər artmışdır (cədvəl 2).

Bel ağrısı 6,2-dən (± 2,2) 1,6-ya (± 2,3; p < 0,001) qədər azalmış, disk hündürlüyü isə 7,5 (± 1,7) mm-dən 8,8 (± 1,7) mm-ə qədər artmışdır (p < 0,001) (şəkil 1 və 2).

Disk hündürlüyünün artması ilə ağrının azalması arasında statistik əhəmiyyətli korrelyasiya qeydə alınmışdır (r = 0,36; p = 0,044); bu zaman disk hündürlüyünün 1 mm artması 11 ballıq şifahi reytinq şkalası üzrə 1,86 bal azalma ilə əlaqəli olmuşdur (şəkil 3). Müalicə dövründə arzuolunmaz hadisələr barədə məlumat verilməmişdir.

Bu kohort tədqiqatında biz diskogen bel ağrısı olan 30 pasiyentin məlumatlarını əldə etdik və onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasından sonra ağrının orta hesabla 6,2-dən 1,6-ya qədər azaldığını aşkar etdik. Ağrının bu dərəcədə yüngülləşməsi xroniki bel ağrısını azaltmaq üçün DRX9000-in tətbiq edildiyi iki əvvəlki tədqiqatın nəticələri ilə uzlaşır[10,11]. Lakin bu işdə biz müalicədən əvvəl və sonra disk hündürlüyünün dəyişməsini sistematik şəkildə tədqiq etdik və disk hündürlüyünün artmasının ağrının daha qabarıq yüngülləşməsi ilə korrelyasiya etdiyini göstərə bildik. Bu korrelyasiyanın mexaniki izahı qeyri-spinal dekompressiyanın disklərə təzyiqi azaltması ola bilər. Gərginliyin belə azalması eyni zamanda zədələnmiş və sıxılmış disklərin regenerasiyasına kömək edərdi və bel disklərinin hündürlüyünü artırardı; sonuncu isə faset oynaqlarına düşən yükü azaldır.

Fəqərəarası disklərə daimi təzyiqin onların hündürlüyünü azaltdığı yaxşı məlumdur. İnsanlar gecə ərzində bədən arxası üstə uzanmış vəziyyətdə olarkən disklər dekompressiyaya uğradıqdan sonra səhər daha hündür, gündəlik fəaliyyət zamanı disklər çəki yükü daşıdıqdan sonra isə axşam daha alçaq olurlar[12]. Maraqlıdır ki, bu effekt kifayət qədər tez inkişaf edir, belə ki, gün ərzində boy itkisinin böyük hissəsi yuxudan qalxdıqdan sonrakı ilk bir saat ərzində baş verir. Buna görə də bu tədqiqatda analiz edilmiş bütün KT müayinələri tədqiqat iştirakçısı yataqdan qalxdıqdan ən azı bir saat sonra aparılmışdır. Birinci KT müalicənin başlanmasından əvvəlki iki ay ərzində və son müalicə seansından ən azı bir gün sonra və ya bilavasitə ondan əvvəlki gün aparılmışdır.

Bel ağrısı hallarının təxminən 80%-ində dəqiq diaqnoz qoymaq mümkün olmur, vizualizasiya metodları isə bel ağrısının etioloji diaqnozunun qoyulması probleminə yalnız qismən həll təklif edə bilər[13]. Etiraz etmək olar ki, KT disk hündürlüyünü ölçmək üçün MRT qədər həssas metod deyil, çünki yumşaq toxumaları zəif vizualizasiya edir və diskin daxili morfologiyasını tədqiq etməyə imkan vermir. Lakin əsas məqsəd disk hündürlüyünün artması ilə bel ağrısının azalması arasında müşahidə olunan korrelyasiyanı müəyyən etmək olduğundan, fəqərəarası disklərin konturlarını yüksək ayırdetmə qabiliyyəti ilə tədqiq etməyə imkan verən KT kifayət qədər ölçülə bilən sübutlar təqdim etmişdir[14].

Göstərilmişdir ki, bel ağrısı ağrını bilavasitə davam etdirə bilən əzələ spazmlarına səbəb ola bilər[15] və ya diskin daxilində ağrı törədə bilər, çünki sinir liflərinin fibroz halqanın daxili hissəsinə və ya pulpoz nüvəyə doğru böyüməsi təsvir edilmişdir[16]. Belə bir fərziyyə mövcuddur ki, «ağrı — spazm — ağrı» dövrü[15] disk hündürlüyünün daha da azalması ilə davam edir və bu azalma eyni zamanda faset oynağının vəziyyətini də ağırlaşdırır. Hər iki halda diskə təzyiqin azalması diskin regenerasiyasına kömək etməli və faset oynağına düşən yükü azaltmalıdır. Həqiqətən də, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasının mexaniki olaraq diskdaxili mənfi təzyiq yaratdığı təsvir edilmişdir və bunun diskin regenerasiyasını dəstəklədiyi ehtimal olunur, baxmayaraq ki, bu məsələ mübahisəli olaraq qalır[5].

Ağrının ölçülməsi ilk növbədə pasiyentin məlumatına əsaslanır. Bu prosesə xas olan subyektivliyi nəzərə alaraq, analgeziyaya cavab verən və cavab verməyən pasiyentləri müəyyən etmək üçün hədd dəyərinin, daha dəqiq desək, ayrıca pasiyentdə klinik cəhətdən vacib fərqi aşkar etmək üçün zəruri olan ağrı balı dəyişikliyinin lazım olduğu qeyd edilmişdir. Farrar və həmmüəlliflər bildirmişlər ki, orta hesabla ağrı intensivliyinin rəqəmsal reytinq şkalası (NRS) üzrə ən azı 2 bal azalması klinik əhəmiyyətli dəyişiklikdir[17]. Bu standartdan istifadə etdikdə, bu kohort tədqiqatında həmin müdaxilənin uğur göstəricisi 75%-dən çox olmuşdur (30 pasiyentdən 23-ündə ağrı 11 ballıq şkala üzrə 2 baldan çox azalmışdır). Bizim analizimizdə disk hündürlüyünün hər millimetr artması şkala üzrə təxminən 2 bal ağrının yüngülləşməsi ilə əlaqəli olmuşdur ki, bu da yuxarıda qeyd olunan məlumata görə klinik cəhətdən vacib fərqdir.

Lakin bütün pasiyentlər eyni cür reaksiya verməmişdir. Bu, fərdlərarası variabellik məsələsini ortaya qoyur və ona xarici distraksiyaya qarşı əks qüvvə kimi təsir edən onurğanın bel şöbəsi əzələlərinin gücündəki heterogenliyi nəzərə almaqla yanaşmaq olardı. DRX9000 aparatında əks qüvvələri qeydə almaq üçün daxili sensor olsa da, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası yalnız onurğanın bel şöbəsi əzələləri boşalmış vəziyyətdə olduqda təsir göstərə bilər. Cavab tezliyindəki fərdlərarası fərqlərin digər səbəbi pasiyentlərin yaşı ola bilər. Lakin subanalizlərdə (təsvir edilməyib) yaş ilə müalicənin uğuru arasında korrelyasiya aşkar etmədik. Bu retrospektiv tədqiqatda analiz edilmiş yaşlı pasiyent kohortuna gəlincə, mümkündür ki, daha gənc pasiyent populyasiyası onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ilə müalicəyə fərqli cavab verə bilərdi, çünki burada öyrənilmiş yaşlı populyasiya ilə müqayisədə onlarda, bir qayda olaraq, disklərin degenerasiyası daha az qabarıq olardı, onlar daha fəal olardılar və daha az yanaşı xəstəlikləri olardı. Lakin bu, daha gənc pasiyentlərdə bel ağrısını yüngülləşdirmək üçün müalicə metodlarını öyrənən gələcək prospektiv tədqiqatda hələ yoxlanılmalı olan fərziyyədir. Müalicə effektlərinin fərqli olmasının əsas səbəbinin onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası zamanı əzələ tonusunun diapazonu olduğunu böyük ölçüdə güman etsək də, variabelliyin digər səbəbləri disklərin degenerativ xəstəliyinin müxtəlif mərhələ və dərəcələri, fəallıq səviyyələrinin müxtəlifliyi və xiropraktik müdaxilələrdən tutmuş ağrıkəsici preparat «kokteyllərinə» qədər geniş spektrli yanaşı müalicə ola bilər.

Bu tədqiqatın məhdudiyyətlərindən biri nəzarət qrupunun olmamasıdır. Bu, spontan sağalma tezliyinin əhəmiyyətli olması səbəbindən xüsusilə disk yırtıqları üçün aktualdır[18,19]. Əgər əsas məqsəd disk hündürlüyünün artmasının onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ilə şərtləndiyini sübut edən səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmək olsaydı, nəzarət qrupu mütləq zəruri olardı; lakin bizim əsas məqsədimiz daha çox disk hündürlüyünün artması ilə ağrının azalması arasında korrelyasiyanı nümayiş etdirmək idi. Beləliklə, nəzarət qrupunun olub-olmamasından asılı olmayaraq, bu, anatomik korrelyatın — disk hündürlüyünün dəyişməsinin — zaman keçdikcə ağrının yüngülləşməsi ilə əlaqəsinə dair sübutlar təqdim edən ilk tədqiqatdır. Buna baxmayaraq, mümkündür ki, plasebo effekti ağrının azalmasının hiss edilməsinə töhfə vermiş olsun. Disk hündürlüyünün artması ilə ağrının azalması arasındakı korrelyasiyanın statistik əhəmiyyətli olsa da, r² = 0,13 ilə xarakterizə olunduğunu nəzərə alsaq, müsbət nəticədə plasebo effektinin rol oynamış ola biləcəyini ehtimal edən arqument üçün yer qalır. Hazırkı retrospektiv tədqiqatın hər iki məhdudiyyəti onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası müdaxiləsinə aid edilən diskin anatomik dəyişiklikləri ilə bel ağrısının azalması arasında daha müəyyən əlaqəni təsdiqləmək üçün randomizə edilmiş, plasebo ilə nəzarət olunan tədqiqatın zəruriliyini göstərir.

Xroniki diskogen bel ağrısı olan pasiyentlər adətən geniş spektrli analgetiklər qəbul edirlər, ağrı ilə analgetiklərin qəbulu arasında isə, bir qayda olaraq, müsbət korrelyasiya olur. Nəticədə ağrını azaldan müdaxilələr, bir qayda olaraq, analgetik qəbulunun azalmasına gətirib çıxarır və bununla da müdaxilənin müalicəvi effektinə əks təsir göstərir (supressor effekti). Analgetiklərin qəbulu nəzarət altında saxlanılmasa da, ağrının əhəmiyyətli dərəcədə azalmasının müşahidə olunması onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası vasitəsilə ağrının yüngülləşməsi barədə müşahidəni gücləndirir.

Nəhayət, müşahidə dövrü ağrının yüngülləşməsinin davamlılığı barədə mühakimə yürütmək üçün çox qısa idi. Lakin bu, həmin tədqiqatın vəzifələrinə daxil deyildi və effektin davametmə müddəti onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası vasitəsilə disk hündürlüyünün bərpasının diskogen bel ağrısının azalması ilə əlaqəli olduğuna dair əsas nəticəmizi əsaslandırmaq üçün mühüm əhəmiyyət daşımır. Növbəti addım uzaq nəticələrin, məsələn, son müalicə siklindən 1 və ya 2 il sonra əldə edilməsi olacaq ki, a) müalicə effektlərinin uzunmüddətli olub-olmadığını öyrənmək və b) daha vacibi, disk hündürlüyünün artması ilə ağrının azalması arasında uzunmüddətli korrelyasiyanın mövcud olub-olmadığını müəyyən etmək mümkün olsun.

Xroniki diskogen bel ağrısında onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasına dair bu tədqiqatda disk hündürlüyünün bərpası ilə ağrının yüngülləşməsi arasında əlaqəni nümayiş etdirə bildik. Bu dəyişənlərin korrelyasiyası ağrının azalmasının, heç olmasa qismən, disk hündürlüyünün bərpası vasitəsilə baş verə biləcəyini ehtimal etməyə əsas verir. Bu nəticələr bu ümidverici müalicə metodunun effektivliyini əsaslandırmaq və mexanizmini aydınlaşdırmaq üçün randomizə edilmiş, plasebo ilə nəzarət olunan tədqiqatın zəruriliyini göstərir.

Müəlliflərin özləri heç bir maraqlar toqquşmasının olmadığını bəyan edirlər.

NEMA Research dəlillərə əsaslanan tədqiqatların hazırlanması ilə məşğul olan klinik tədqiqatlar təşkilatıdır və Axiom-Worldwide adından bu klinik tədqiqatın protokolunu həyata keçirən aparıcı sponsor qismində çıxış etmişdir.

CA — statistik analizdə və əlyazmanın ilkin variantının hazırlanmasında iştirak; OSC — məlumatların statistik analizində iştirak; WM — aparılmış qiymətləndirmələrə, məlumatların toplanmasına və yoxlanılmasına görə məsuliyyət; CR — statistik analizin aparılması və əlyazmanın yazılmasında kömək; AM — əlyazmanın ilkin variantının hazırlanmasında kömək; EG — əlyazmanın ilkin variantının hazırlanmasında, redaktəsində və tərtibatında iştirak; MS — əlyazmanın ilkin variantının hazırlanmasında və redaktəsində iştirak; JVP — məlumatların yoxlanılması. Bütün müəlliflər əlyazmanın son variantını oxumuş və təsdiqləmişlər.

1. Zhang Yg, Guo Tm, Guo X, Wu Sx: Clinical diagnosis for discogenic low back pain. Int J Biol Sci 2009, 5:647-658.
2. Andersson GB: Epidemiological features of chronic low back pain. Lancet 1999, 354:581-585.
3. Dagenais S, Caro J, Haldeman S: A systematic review of low back pain cost of illness studies in the United States and internationally. Spine J 2008, 8:8-20.
4. Chou R, Huffman LH: Nonpharmacologic therapies for acute and chronic low back pain: a review of the evidence for an American Pain Society/American College of Physicians clinical practice guideline. Ann Intern Med 2007, 147:492-504.
5. Ramos G, Martin W: Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurg 1994, 81:350-353.
6. Gupta RC, Ramarao SV: Epidurography in reduction of lumbar disc prolapse by traction. Arch Phys Med Rehabil 1978, 59:322-327.
7. Onel D, Tuzlaci M, Sari H, Demir K: Computed tomographic investigation of the effect of traction on lumbar disc herniations. Spine 1989, 14:82-90.
8. Macario A, Pergolizzi JV: Systematic literature review of spinal decompression via motorized traction for chronic discogenic low back pain. Pain Pract 2006, 6:171-178.
9. Clarke JA, van Tulder MW, Blomberg SE, de Vet HC, van der Heijden GJ, Bronfort G, et al.: Traction for low-back pain with or without sciatica. Cochrane Database Syst Rev 2007:CD003010.
10. Macario A, Richmond C, Auster M, Pergolizzi JV: Treatment of 94 outpatients with chronic discogenic low back pain with the DRX9000: a retrospective chart review. Pain Pract 2008, 8:11-17.
11. Leslie J, Pergolizzi JV, Macario A, Apfel CC, Clair D, Richmond C, et al.: Prospective Evaluation of the Efficacy of Spinal Decompression via the DRX9000 for Chronic Low Back Pain. J Med 2008:2-8.
12. Reilly T, Tyrrell A, Troup JD: Circadian variation in human stature. Chronobiol Int 1984, 1:121-126.
13. Kalichman L, Kim DH, Li L, Guermazi A, Hunter DJ: Computed tomography-evaluated features of spinal degeneration: prevalence, intercorrelation, and association with self-reported low back pain. Spine 2009.
14. Finch P: Technology insight: imaging of low back pain. Nature Clinical Practice Rheumatology 2006, 2:554-561.
15. Roland M: A critical review of the evidence for a pain-spasm-pain cycle in spinal disorders. Clin Biomech 2008, 1(1):102-109. Ref Type: Generic
16. Coppes MH, Marani E, Thomeer RT, Groen GJ: Innervation of "painful" lumbar discs. Spine 1997, 22:2342-2349.
17. Farrar JT, Young JP, LaMoreaux L, Werth JL, Poole RM: Clinical importance of changes in chronic pain intensity measured on an 11-point numerical pain rating scale. Pain 2001, 94:149-158.
18. Teplick JG, Haskin ME: Spontaneous regression of herniated nucleus pulposus. AJR Am J Roentgenol 1985, 145:371-375.
19. Bozzao A, Gallucci M, Masciocchi C, Aprile I, Barile A, Passariello R: Lumbar disk herniation: MR imaging assessment of natural history in patients treated without surgery. Radiology 1992, 185:135-141.