Dağınıq sklerozlu pasiyentdə disk yırtığı zamanı onurğanın boyun şöbəsinin qeyri-cərrahi dekompressiyası: DRX9000C tətbiqi ilə klinik hal

Jacob A. Connolly^1,2,#, Amanda M. Gabro^3,#, Susan Welsh^1,2, Jessie Bexley^1,2, Nathan D. Schilaty^1,2,4,*. Cervical Non-Surgical Spinal Decompression for Disc Herniation in a Patient with Multiple Sclerosis: A Case Study Using the DRX9000C. Journal of Physical Medicine and Rehabilitation (J Phys Med Rehabil). 2026;8(1):31–38. DOI: 10.33696/rehabilitation.8.062.

Case Report. Received date: February 24, 2026, Accepted date: March 30, 2026. Published Date: April 18, 2026 (jurnalın saytındakı məlumata görə). Məqalənin PMID identifikatoru yoxdur: o, nə PubMed-də, nə də Europe PMC-də indeksləşdirilməyib.

Məqalə jurnalın saytında (Scientific Archives): doi.org/10.33696/rehabilitation.8.062; tam mətn: scientificarchives.com/article/…; jurnalın PDF faylı: scientificarchives.com/…/article-pdf-1776509091-1716.pdf.

¹Neurosurgery, Brain & Spine, University of South Florida, Tampa, FL, USA
²Center for Neuromusculoskeletal Research, University of South Florida, Tampa, FL, USA
³National University of Health Sciences, Seminole, FL, USA
⁴Medical Engineering, University of South Florida, Tampa, FL, USA
^#Denotes equal contribution to the work
^*Correspondence should be addressed to Nathan D. Schilaty

Copyright: © 2026 Connolly JA, et al. This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License, which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original author and source are credited. Lisenziya: Creative Commons Attribution (CC BY), məqalədə göstərildiyi kimi; lisenziyanın versiyası məqalədə göstərilməyib.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla (jurnalın PDF faylı ilə) tutuşdurulub. Mətn ixtisarsız və dəyişikliksiz verilir; 1–5-ci şəkillər həmin PDF faylından götürülüb, şəkillərdəki yazılar ingilis dilindədir.

Giriş: Onurğanın boyun şöbəsində disk yırtığı (CDH) ağır radikulopatiyaya və funksional pozğunluqlara səbəb ola bilər, dağınıq skleroz kimi yanaşı nevroloji xəstəliklər olduqda isə müalicə mürəkkəbləşir. Bu klinik hal təsvirində C5–C6 səviyyəsində CDH ilə yanaşı, həmin səviyyədə dağınıq sklerozun demiyelinləşdirici ocağı da olan 35 yaşlı qadın haqqında məlumat verilir; o, boyun şöbəsində üzücü ağrı, sol yuxarı ətrafın nəzərəçarpacaq zəifliyi (güc 3/5), həssaslığın itməsi, reflekslərin olmaması və fəaliyyətin əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşması ilə müraciət etmişdir.

Metodlar: Artmış cərrahi riskdən və dağınıq sklerozun mümkün kəskinləşməsindən qaçmaq üçün DRX9000C ilə onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası seçilmişdir. Pasiyent 15 həftə ərzində C5–C6 səviyyəsinə yönəldilmiş, robotla idarə olunan fasiləli dartılmadan istifadə etməklə 20 dekompressiya seansı keçmişdir.

Nəticələr: Artıq beşinci prosedurda pasiyent ağrının tam aradan qalxdığını və gündəlik fəaliyyətinə tam qayıtdığını bildirmişdir. Müalicədən sonrakı müayinə gücün bərpa olunduğunu (5/5), həssaslığın normallaşdığını və reflekslərin simmetrik olduğunu göstərmiş, boyun ağrısı zamanı həyat fəaliyyətinin pozulması indeksi isə 36/50 göstəricisindən 1/50 göstəricisinə qədər yaxşılaşmışdır. MRT zədələnmənin ölçülərinin kiçildiyini (ön-arxa uzunluq 1,67 mm, yuxarı-aşağı uzunluq 1,27 mm azalmışdır), onurğa kanalının diametrinin artdığını (+3,15 mm) və sol foraminal boşluğun genişləndiyini (+0,81 mm) aşkar etmişdir. 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə nevroloji funksiya normal olaraq qalmış, boyun ağrısı zamanı həyat fəaliyyətinin pozulması indeksi 0/50 təşkil etmiş, vizualizasiya isə simptomların residivi və ya dağınıq sklerozun gedişinin pisləşməsi olmadan sabit qalan və ya davam edən yaxşılaşmanı göstərmişdir.

Yekun: Bu hal dağınıq skleroz fonunda CDH zamanı DRX9000C ilə onurğanın boyun şöbəsinin hədəfli qeyri-cərrahi dekompressiyasının longitudinal effektlərini, həmçinin potensial faydasını və təhlükəsizliyini önə çəkir. Nəticələr bu metodun CDH zamanı məqbul qeyri-cərrahi müdaxilə kimi rolunu dəstəkləyir.

Açar sözlər: boyun diskinin zədələnməsi, dartılma, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası, boyun ağrısı, boyun fəqərəarası diski, konservativ terapiya, klinik hal

Onurğanın boyun şöbəsində disk yırtığı (CDH) klinik baxımdan əhəmiyyətli onurğa xəstəliyidir və ən çox 30–50 yaşlı şəxslərdə rast gəlinir [1,2]. Hər iki cinsin nümayəndələri xəstələnsə də, epidemioloji məlumatlar qadınlar arasında daha yüksək yayılmanı göstərir: halların təxminən 60%-i onların payına düşür [1]; bu baxımdan CDH kişilərin üstünlük təşkil etdiyi (kişi və qadın nisbəti 2:1) bel şöbəsinin disk yırtığından fərqlənir [3]. CDH zamanı klinik mənzərə sinir strukturlarının kompressiyasının lokalizasiyasından və dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir; ağır hallar boyun və yuxarı döş şöbələrində üzücü ağrı, radikulopatiya və ipsilateral yuxarı ətrafın funksional pozğunluqları ilə özünü göstərir [1,2].

Ön servikal diskektomiya və spondilodez (ACDF) kimi cərrahi müdaxilə simptomları olan pasiyentlər üçün hələ də geniş yayılmış tövsiyə olaraq qalsa da, nevroloji zədələnmə, infeksiya və qonşu seqmentin degenerasiyası riskləri ilə bağlıdır [4,5]. Yanaşı nevroloji xəstəlikləri, xüsusən dağınıq sklerozu olan pasiyentlərdə cərrahi risk daha da arta bilər. Dağınıq skleroz mərkəzi sinir sisteminin xroniki autoimmun demiyelinləşdirici xəstəliyidir. Dağınıq skleroz birbaşa disk yırtığına səbəb olmasa da, onunla bağlı sinir-əzələ disfunksiyası və postural adaptasiyalar pasiyentlərdə onurğada sürətlənmiş degenerativ dəyişikliklərə zəmin yarada bilər [6].

İnvaziv prosedurlara alternativ olaraq onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası terapiyası boyun disklərinin patologiyasının məqbul konservativ müalicə üsuluna çevrilmişdir [1,7,8]. Kompüterləşdirilmiş onurğa dekompressiyası sistemi olan DRX9000C diskogen ağrının müalicəsində ümidverici nəticələr göstərmişdir; hesabatlara görə, seçilmiş pasiyent populyasiyalarında ağrının azaldılması, disk yırtıqlarının retraksiyası və funksional statusun yaxşılaşdırılması baxımından uğur göstəricisi 90,5%-ə qədər çatır [9,10].

Bu klinik hal təsvirində DRX9000C ilə onurğanın boyun şöbəsinin dekompressiyasının eyni boyun seqmenti səviyyəsində həm CDH, həm də dağınıq sklerozun demiyelinləşdirici ocağı olan pasiyentdə klinik tətbiqi təqdim olunur. Məqsəd nevroloji statusu mürəkkəb olan pasiyentdə onurğa patologiyasının müalicəsində qeyri-invaziv dekompressiya terapiyasının terapevtik faydasını, təhlükəsizlik aspektlərini və potensial rolunu qiymətləndirməkdir.

Bu klinik hal təsviri University of South Florida Internal Review Board tərəfindən təsdiq edilmişdir (STUDY004354). Pasiyent öz halının dərc olunmasına məlumatlı razılıq vermişdir. Pasiyent orta dərəcədə idmanla məşğul olan 35 yaşlı qadındır; o, əyani təhsil alan tələbədir və həftədə beş gün mütəmadi olaraq trenajor zalında məşq edir. Travma 30 funtluq topu sol çiyninin üzərindən qaldırarkən baş vermişdir; bu zaman onurğasının boyun şöbəsi sağa rotasiya və sağa lateral fleksiya vəziyyətində olmuşdur. Travma anında o, boyun nahiyəsində dərhal kəskin ağrı hiss etmişdir. Sonrakı günlərdə ağrı güclənmiş və yandırıcı, sızıltılı və sancıvari xarakter almışdır; ağrının intensivliyi verbal rəqəmsal reytinq şkalası (VNRS) üzrə 5/10 qiymətləndirilmişdir. Ağrı sol trapesiyavari əzələnin yuxarı hissəsini, sol rombvari əzələləri, sol deltavari qabarıqlığı, sol ikibaşlı bazu əzələsini və sol arxa boyun nahiyəsini əhatə edirdi. Simptomlar güclənməkdə davam edərək VNRS üzrə 9/10 həddinə çatmış, görünən əzələ atrofiyası və yuxarıda qeyd olunan bütün əzələ qruplarında əzələ gücünün əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə müşayiət olunmuş və bu, ona gündəlik həyat fəaliyyətində iştirak etməyə imkan verməmişdir. Müraciət zamanı pasiyentdə əvvəllər qoyulmuş dağınıq skleroz diaqnozu ilə əlaqəli heç bir simptom yox idi və o, şəxsi seçiminə görə heç bir dərman preparatı qəbul etmirdi.

Pasiyent ağrı yaratmadan otura bilmədiyini bildirir. Boyun ağrısı zamanı həyat fəaliyyətinin pozulması indeksi üzrə pasiyentin özünün bildirdiyi nəticə 36/50 təşkil etmişdir ki, bu da həyat fəaliyyətinin tam/total pozulmasını göstərir [11]. Medical Research Council əzələ gücü şkalası üzrə güc testi [12] aşağıdakıları aşkar etmişdir: sol deltavari əzələ 3/5, sol üçbaşlı əzələ 3/5, sol ikibaşlı əzələ 3/5, sol barmaq bükücüləri 3/5, sol çiyin endiriciləri 3/5, sağ deltavari əzələ 5/5, sağ üçbaşlı əzələ 5/5, sağ ikibaşlı əzələ 5/5, sağ barmaq bükücüləri 5/5 və sağ çiyin endiriciləri 5/5. Dermatomların testi bütün sol qolda (C5–T1), xüsusilə mil sümüyü nahiyəsində və üçbaşlı əzələ nahiyəsində həssaslığın azaldığını göstərmişdir. Reflekslərin müayinəsində solda C5 bazu-mil refleksinin olmaması (sağda 2+), solda C6 ikibaşlı əzələ refleksinin olmaması (sağda 2+) və solda C7 üçbaşlı əzələ refleksinin olmaması (sağda 2+) aşkar edilmişdir. Pasiyent anamnezində proqressivləşən sol tərəfli əzələ zəifliyi və əzələ atrofiyası ilə müşayiət olunan yandırıcı/sancıvari ağrının olduğunu bildirmişdir; bu, C6 sinir kökünün kompressiyası ilə sıx korrelyasiya edir. Bundan əlavə, C5–C6 dermatomları da prosesə cəlb olunmuşdu. MRT müayinəsi təyin edilmiş və vizualizasiya C4–C5, C5–C6 və C6–C7 disklərinin zədələnməsini təsdiq etmişdir; ən aqressiv zədələnmə C5–C6 səviyyəsində, sol tərəfdə idi.

Bu pasiyent DRX9000C boyun dekompressiyası sistemi ilə müalicə almışdır. DRX9000C onurğaya düşən təzyiqi azaltmaq üçün istifadə olunan onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası cihazıdır. DRX9000C disk yırtıqlarının, diskin qabarmasının, diskin degenerativ xəstəliyinin və arxa faset sindromunun müalicəsində tətbiq üçün FDA icazəsi almışdır. Bu cihaz pasiyentin klinik mənzərəsindən və vizualizasiya məlumatlarından asılı olaraq onurğanın boyun şöbəsinin bu və ya digər səviyyəsinin hədəfli müalicəsinə imkan verir. Bu klinik halda pasiyent 13° terapevtik bucağa uyğun gələn C5–C6 səviyyəsində müalicə almışdır. DRX9000C sensor ekranlı kompüterlə təchiz olunur; mütəxəssis bu kompüterdə hər pasiyent üçün fərdi müalicə parametrlərini daxil edə bilir. Mütəxəssis pasiyentin klinik mənzərəsi əsasında hədəf müalicə səviyyəsini (məsələn, C5–C6, C2–C3) seçə bilir və DRX9000C seçilmiş seqmentə təsir etmək üçün dartma bucağını avtomatik tənzimləyir. Bundan əlavə, pasiyentin rahatlığını optimallaşdırmaq və ən uyğun terapevtik yükü müəyyən etmək üçün dartma qüvvəsini dəyişmək mümkündür. Cihaz maksimum 3,5 düym hərəkət məsafəsi təmin edən 4 müxtəlif ölçülü boyun baş hissəsi ilə təchiz olunur. Müalicəyə başlamaq üçün pasiyent arxası üstə uzandıqda rahatlıq üçün dizlərinin altına yastıq qoyulur. DRX9000C fəqərəarası seqmentlərin dekompressiyası üçün robotla idarə olunan fasiləli dartma qüvvəsindən istifadə edir. Fasiləli dartma qüvvəsi mənfi təzyiq mühitini saxlamaqla onurğanı dəfələrlə dartmaq və dekompressiya etmək üçün loqarifmik sikldən istifadə edir (şəkil 1). Bazal gərginlik bütün müalicə boyu saxlanılsa da, fəqərəarası disklərdə nasos effekti yaratmaq üçün qüvvə dövri olaraq artırılır. Belə hesab olunur ki, bu cür fasiləli yüklənmə diskin daxilində mənfi təzyiq yaradır, yırtığı potensial olaraq kiçildir və diskin rehidratasiyasına kömək edir [13].

Bu klinik halda pasiyent hər biri 28 dəqiqə 15 saniyə davam edən 20 müalicə seansı keçmişdir; hər seansa 18 sikl fasiləli dartılma (60 saniyə maksimal dartma, ardınca 30 saniyə minimal dartma) daxil idi. Qüvvə loqarifmik əyri üzrə tətbiq edilmişdir, təfərrüatlar cədvəl 1-də verilmişdir. Hər vizitdə C5–C6 səviyyəsinə təsir etmək üçün terapevtik bucaq 13° olmuşdur. Profil seçimi maksimal yükə qədər artımın sürətini ifadə edir. Profil 1 ilk 8 sikl üçün aşağıdakı parametrlərdən ibarətdir (maksimal yükün ¼, ¼, ½, ½, ½, ¾, ¾, ¾ hissəsi). Qalan 10 sikl yuxarıda göstərilən maksimal və minimal yük arasında növbələşir. Profil 2 ilk 5 sikl üçün aşağıdakılardan ibarətdir (¼. ½, ½, ¾, ¾), bundan sonra qalan 13 sikldə tam yükə keçilir. Profil 5 bütün 18 sikldə maksimal yükə qədər artımdan ibarətdir. 1-ci vizitdə profil 1 istifadə edilmişdir. 2-ci vizitdə profil 2 istifadə edilmişdir. 3-cü vizitdən başlayaraq profil 5 istifadə edilmişdir. Profil 3 və 4 də istehsalçı tərəfindən təqdim olunur, lakin bu halda istifadə edilməmişdir. Bu profillərdən istifadə mütəxəssisə, xüsusilə ilk müalicə seanslarında pasiyentin rahatlığını artırmaq üçün yüklənmə xarakteristikalarını uyğunlaşdırmağa imkan verir.

15 həftəlik müalicə ərzində onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasının təsirlərini təcrid etmək üçün pasiyentə xiropraktik müalicə və ya fizioterapiya kimi hər hansı digər müalicə almaq qadağan edilmişdir. Bundan əlavə, 20 DRX seansı başa çatana qədər pasiyentə adi məşqlərinə qayıtmağa icazə verilməmişdir. Bundan başqa, pasiyent nə müalicə zamanı, nə də 1 illik müşahidə dövründə reseptlə buraxılan heç bir dərman preparatı qəbul etməmişdir; pasiyentə müalicədən əvvəl qəbul etdiyi vitamin və qida əlavələrini qəbul etməyə davam etməyə icazə verilmişdir. Aşağıda ətraflı təsvir olunan nəticələrə müalicəyə başlamazdan əvvəl, sonra isə 20 müalicə seansı aparıldıqdan sonra fiziki müayinə və MRT məlumatları daxildir. DRX ilə müalicənin uzunmüddətli faydasını nümayiş etdirmək üçün 1 il sonra aparılan kontrol müayinə də daxil edilmişdir. Pasiyent 1 illik müşahidə dövründə DRX ilə heç bir əlavə müalicə almamış və heç bir digər terapiya metodundan istifadə etməmişdir.

5-ci prosedurdan sonra (~2,5 həftə) pasiyent radikulyar simptomlarının yox olduğunu və bütün gündəlik həyat fəaliyyətlərinin (ADL) normaya qayıtdığını bildirmişdir. Pasiyent qeyd etmişdir ki, indi ərzaq torbalarını hər iki əlində ağrısız daşıya bilir, halbuki əvvəllər bunu edə bilmirdi. Erkən mərhələdə müsbət nəticəyə baxmayaraq, pasiyent tibbi yardımın klinik standartına uyğun olaraq müalicəni 20 vizit başa çatana qədər davam etdirmişdir.

Əvvəl qeyd edildiyi kimi, 5-ci DRX vizitində artıq pasiyentdə simptomlar yox idi. VPRS üzrə ağrı 0/10 idi. Boyun ağrısı zamanı həyat fəaliyyətinin pozulması indeksi üzrə pasiyentin özünün bildirdiyi nəticə 1/50 təşkil etmişdir ki, bu da həyat fəaliyyətinin pozulmasının olmadığını göstərir [11]. Güc testi bütün əzələ qruplarında hər iki tərəfdə eyni olmaqla 5/5 nəticə vermişdir. Dermatomların testi hər iki tərəfdə (C5–T1) bütün həssaslıq növlərinin qorunduğunu göstərmişdir. C5, C6 və C7 refleksləri hər iki tərəfdə 2+ idi.

1 il sonra aparılan kontrol fiziki müayinədə bütün güc testlərinin nəticələri əvvəlki kimi bütün əzələ qruplarında hər iki tərəfdə eyni olmaqla 5/5 idi. Bundan əlavə, həssaslıq bütün dermatomlarda tam qorunub saxlanılmış, reflekslər isə hər iki tərəfdə 2+ olmuşdur. Həssaslıq tam qorunub saxlanılmış, C5, C6 və C7 refleksləri isə hər iki tərəfdə 2+ olmuşdur. Boyun ağrısı zamanı həyat fəaliyyətinin pozulması indeksi üzrə qiymət 0/50 idi ki, bu da həyat fəaliyyətinin pozulmasının olmadığını bildirir.

Alınmış bütün MRT təsvirləri Weasis DICOM Viewer (v4.6.6) vasitəsilə qiymətləndirilmiş və dinamikada təhlil edilmişdir (şəkil 2) [14]. Onurğanın boyun şöbəsinin qeyri-cərrahi dekompressiya ilə müalicəsindən sonra C5–C6 səviyyəsində zədələnmənin ön-arxa uzunluğu 5,45 mm-dən 3,78 mm-ə qədər (−1,67 mm; 31% azalma) azalmışdır (şəkil 3A və 3B), zədələnmənin yuxarı-aşağı uzunluğu isə 10,27 mm-dən 9,00 mm-ə qədər (−1,27 mm; 12% azalma; şəkil 3A və 3B) azalmışdır. 1 illik müşahidədən sonra ön-arxa uzunluq daha 0,25 mm azalmış və ümumi azalma 1,92 mm (35% azalma) təşkil etmişdir; yuxarı-aşağı uzunluq isə 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə 1,03 mm artmış və ümumi azalma 0,24 mm (10% azalma; şəkil 3A və 3C) olmuşdur.

C5–C6 səviyyəsində onurğa kanalının ön-arxa ölçüsü müalicədən sonra 3,55 mm-dən 6,70 mm-ə qədər (+3,15 mm; 89% artım) artmışdır (şəkil 4A və 4B). 1 il sonra ön-arxa ölçü 0,72 mm azalmış və ümumi artım 2,43 mm (68% artım; şəkil 4A və 4C) olmuşdur. C5–C6 səviyyəsində fəqərələr və disk arasındakı foraminal aralıq sol tərəfdə (simptomların olduğu tərəf) 1,79 mm-dən 2,60 mm-ə qədər (+0,81 mm; 45% artım), sağ tərəfdə isə 3,24 mm-dən 3,43 mm-ə qədər (+0,19 mm; 5% artım) artmışdır (şəkil 4A və 4B). 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə sol tərəfdə foraminal aralıq 0,08 mm azalmış və ümumi artım 0,73 mm (41% artım) olmuşdur; sağ tərəfdə foraminal aralıq daha 0,03 mm artmış və ümumi artım 0,22 mm (7% artım; şəkil 4A və 4C) təşkil etmişdir.

C5–C6 səviyyəsində diskin orta hündürlüyü ([diskin ön hündürlüyü + diskin mərkəzi hündürlüyü + diskin arxa hündürlüyü]/3) müalicədən əvvəlki 3,61 mm-dən müalicədən sonra 3,66 mm-ə qədər artmışdır (+0,05 mm; 1% artım; şəkil 5A və 5B). 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə diskin hündürlüyü daha 0,12 mm artmağa davam etmiş və ümumi artım 0,17 mm (5% artım; şəkil 5A və 5C) olmuşdur.

C5–C6 səviyyəsində diskin hündürlüyünün yuxarıda yerləşən fəqərələrin ön-arxa diametrinə nisbəti sabit qalmış və müalicədən əvvəl 0,27, müalicədən sonra da 0,27 təşkil etmişdir (şəkil 5A və 5B). Lakin 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə bu nisbət 0,03 artmış və son qiyməti 0,30 olmuşdur (11% artım; şəkil 5A və 5C). Bundan əlavə, diskin hündürlüyünün yuxarıda yerləşən fəqərənin hündürlüyünə nisbəti müalicədən əvvəlki 0,35-dən müalicədən sonra 0,36-ya (3% artım), 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə isə 0,38-ə (9% artım) qədər artmışdır. Qonşu onurğa səviyyələrində (C4–C5 və C6–C7) aparılmış əlavə ölçmələr cədvəl 2-də təqdim olunur.

*Bütün ölçmələr mm ilədir, boz rənglə kölgələnmiş xanalar göstərilən müalicə səviyyəsini (C5–C6) bildirir

Bu klinik halda pasiyentin travması yük altında onurğanın boyun şöbəsinin sağa rotasiyasını və lateral fleksiyasını əhatə etmişdir; bu biomexaniki mexanizm, ehtimal ki, C6 səviyyəsində həddindən artıq diskdaxili təzyiqə və disk ekstruziyasına səbəb olmuşdur. Disk zədələnməsi nəticəsində pasiyentdə yandırıcı, sancıvari ağrı simptomları qeyd olunmuş, sonradan zəiflik və əzələ atrofiyası ilə proqressivləşmişdir; bu simptomlar C6 sinir kökünün kompressiyası ilə sıx korrelyasiya etmiş və C5–C6 dermatomunu əhatə etmişdir. MRT C6 səviyyəsində disk ekstruziyasını təsdiq etmişdir ki, bu da pasiyentdəki nevroloji mənzərəyə və simptomların yayılmasına uyğundur.

DRX9000C onurğa dekompressiyası sistemi diskdaxili təzyiqi azaltmaq və ekstruziyaya uğramış disk materialının retraksiyasına kömək etmək üçün hədəfli aksial dartılma tətbiq etməklə qeyri-cərrahi müdaxilə kimi istifadə edilmişdir [13]. Belə hesab olunur ki, bu dekompressiya terapiyası diskin daxilində qida maddələrinin mübadiləsini gücləndirir, sağalmaya kömək edir və sinir strukturlarının sıxılmasını azaldır [15]. DRX9000C robotla idarə olunan (mexaniki) dartılma cihazıdır və onurğanın boyun şöbəsinin dartılmasının əl ilə, su altında və ya qravitasion metodlar kimi digər formalarından fərqlənir [16]. DRX9000 ilə həyata keçirilən mexaniki dartılma müalicənin aparılmasında daha yüksək dəqiqliyə nail olmağa imkan verir və ənənəvi dartılma yanaşmaları ilə müqayisədə daha yüksək təhlükəsizlik təmin edə bilər. DRX9000 onurğanın boyun şöbəsinin fasiləli dartılması üçün nəzərdə tutulmuş digər cihazlardan tətbiq edilən qüvvə barədə real vaxt rejimində kəmiyyətcə ölçülə bilən əks əlaqə təmin etmək (şəkil 1) və konkret onurğa səviyyələrinə təsir üçün dəqiq tənzimləməyə imkan vermək qabiliyyəti ilə fərqlənir. Bundan əlavə, cihazda loqarifmik yüklənmə əyrisindən istifadə olunur ki, bu da onu düzbucaqlı və ya üçbucaq formalı dalğa kimi daha ənənəvi yüklənmə sxemlərindən fərqləndirir. Nəzəri olaraq güman edilir ki, loqarifmik əyrinin çətinliklə hiss olunan dəyişməsi terapevtik dekompressiya qüvvəsini zəiflədə biləcək qoruyucu əzələ gərginliyi ehtimalını azaldır.

Müdaxilə nəticəsində pasiyentdə ağrının əhəmiyyətli dərəcədə azalması (9/10 səviyyəsindən demək olar ki, 0/10 səviyyəsinə qədər), əzələ gücünün bərpası, görünən atrofiyanın geriyə inkişafı və trenajor zalında gündəlik məşqlərə tam qayıdış qeyd olunmuşdur. Təkrar klinik qiymətləndirmə həssaslıq və hərəki göstəricilərin normallaşdığını göstərmiş, 1 il sonra aparılan kontrol müayinədə qalıq nevroloji defisit aşkar edilməmişdir.

Dağınıq sklerozun spontan kəskinləşməsini tam istisna etmək mümkün olmasa da, təsvir edilmiş travma mexanizmi – onurğanın boyun şöbəsinin rotasiyası və lateral fleksiyası zamanı 30 funtluq topun sol çiyin üzərindən qaldırılması və kəskin ağrının dərhal yaranması – daha çox kəskin CDH lehinə dəlalət edir. Bu nəticə həm də fiziki müayinənin məlumatları ilə təsdiqlənir: müayinə aşkar edilmiş disk zədələnməsi səviyyəsindəki patologiyaya uyğun gələn ocaq əlamətləri nümayiş etdirmişdir. Dağınıq sklerozu olan pasiyentlərdə boyun disklərinin patologiyası ilə dağınıq sklerozla əlaqəli simptomların kəskinləşməsi arasında diqqətli differensiasiya vacibdir. Müvafiq vizualizasiya ilə birlikdə hərtərəfli fiziki müayinə əsas patologiyanın dəqiq müəyyən edilməsi və müalicə qərarlarının əsaslandırılması üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır. Onurğanın boyun şöbəsinin dartılması onurğa beyninə tətbiq edilən qüvvələrə görə nəzəri olaraq bu populyasiyada risk yarada bilsə də, hazırda bu narahatlığı təsdiq və ya təkzib etməyə imkan verən məlumatlar məhduddur.

Bu hal nevroloji simptomlarla müşayiət olunan disk ekstruziyası zamanı onurğa dekompressiyası terapiyasının faydasını nümayiş etdirir və cərrahi müdaxiləyə konservativ alternativ təklif edir. Bundan əlavə, bu hal göstərir ki, yanaşı xəstəlik kimi dağınıq sklerozu olan şəxs boyun diskinin zədələnməsi zamanı konservativ yanaşmadan eyni şəkildə fayda əldə edə bilər. Proqressivləşən zəiflik və atrofiya kimi «qırmızı bayraq» əlamətlərinin erkən aşkar edilməsi vaxtında vizualizasiya və müvafiq müalicə seçiminə kömək etmişdir. Bu hal disk zədələnmələri zamanı nəticələrin optimallaşdırılmasında ətraflı biomexaniki qiymətləndirmənin, müasir vizualizasiya metodlarının və sübutlara əsaslanan qeyri-invaziv müalicənin əhəmiyyətini vurğulayır. Bundan başqa, DRX9000C ilə terapiya zamanı pasiyentdə dağınıq sklerozla əlaqəli simptomların və vəziyyətin kəskinləşməsi olmamışdır.

Bu tədqiqatın güclü tərəfi fiziki müayinə və müasir MRT vizualizasiyası ilə uzunmüddətli (1 il) müşahidədir. Bu, DRX9000C istifadəsi zamanı müalicənin longitudinal effektlərini müəyyən etməyə imkan vermişdir. Lakin bəzi məhdudiyyətlər də var idi. Klinik hal təsviri olduğundan bu tək hal daha geniş populyasiyaya ümumiləşdirilə bilməz. Bundan əlavə, təqdim olunan halda onurğanın boyun şöbəsinin müxtəlif səviyyələrində çoxsaylı yırtıqlar var idi. Müalicə üçün C5–C6 səviyyəsi seçilmişdir, çünki bu, ən böyük zədələnmənin olduğu səviyyə idi və həmçinin fiziki müayinə ilə müalicə səviyyəsi kimi müəyyən edilmişdi. MRT təsvirlərində əl ilə aparılan ölçmələr səhvlərə və sistematik təhriflərə məruz qala bilər. Median sagittal nahiyədə və zədələnmə səviyyəsində aparılmış ölçmələr MRT zamanı pasiyentin mövqeyindəki fərqlərə, həmçinin kəsiklərin qalınlığındakı və kəsiklər arasındakı məsafədəki fərqlərə görə dəqiq anatomik lokalizasiyaları əks etdirməyə bilər. Buna baxmayaraq, müalicədən əvvəlki və sonrakı təsvirlərdə ölçmələrin mümkün qədər yaxın müstəvi kəsikdə aparılması üçün tədbirlər görülmüşdür. MRT disk patologiyasının aşkar edilməsində yüksək həssaslığa malik olsa da, bu məlumatlar həmişə klinik nəticələrlə korrelyasiya etmir [17]. Buna görə də pasiyentin klinik mənzərəsini tam başa düşmək üçün kompleks nevroloji müayinə zəruridir.

Bu klinik hal təsviri yanaşı nevroloji xəstəlik kimi dağınıq sklerozu olan şəxsdə CDH müalicəsi üçün DRX9000C sisteminin uğurlu tətbiqini nümayiş etdirmişdir. Müalicə zamanı pasiyentdə dağınıq sklerozla əlaqəli simptomların və ya vəziyyətin kəskinləşməsi olmamışdır. Bu hal həmçinin müdaxilədən əvvəlki və sonrakı göstəricilərə əlavə olaraq 1 il sonra aparılan kontrol müayinəni daxil etməklə bu müalicənin longitudinal effektivliyini nümayiş etdirir. Bu, klinik hal təsviri olduğundan səbəb-nəticə əlaqəsini müəyyən etmək və bu nəticələri CDH olan digər şəxslərə ümumiləşdirməyə imkan yaratmaq üçün əlavə tədqiqatlar lazımdır.

Müəllif NDS DRX9000 texnologiyasının istifadəsi ilə aparılan tədqiqatlar üçün sənayedən, fondlardan və federal mənbələrdən qrant maliyyələşdirməsi almışdır. Lakin bütün maliyyə mənbələri əlyazmalar və təqdimatlar üzrə tam akademik azadlıq nəzərdə tutur ki, bu da DRX9000-in tətbiqinin nəticələrinə dair alınmış məlumatları, istər müsbət, istərsə də mənfi olsun, bildirməyə imkan verir.

Bu iş Florida Department of State Center for Neuromusculoskeletal Research tərəfindən dəstəklənmişdir.

1. Margetis K, Al Khalili Y. Cervical Disc Herniation. Treasure Island, FL: StatPearls Publishing; 2025.
2. Radhakrishnan K, Litchy WJ, O’Fallon WM, Kurland LT. Epidemiology of cervical radiculopathy. Brain 1994;117:325–35.
3. Jordan J, Konstantinou K, O’dowd J. Herniated lumbar disc. BMJ Clin Evid 2009.
4. Epstein NE. A review of complication rates for anterior cervical diskectomy and fusion (ACDF). Surg Neurol Int 2019;10.
5. Yee TJ, Swong K, Park P. Complications of anterior cervical spine surgery: A systematic review of the literature. Journal of Spine Surgery 2020;6:302–22.
6. Chhugani S, Agarwal N, Sheikh F, Borca F, Spanoulis A, Galea I. Cervical spinal degenerative disease in multiple sclerosis. Eur J Neurol 2021;28:2497–502.
7. Xu Q, Tian X, Bao X, Liu D, Zeng F, Sun Q. Nonsurgical spinal decompression system traction combined with electroacupuncture in the treatment of multi-segmental cervical disc herniation: A case report. Medicine (United States) 2022;101:E28540.
8. Ma SY, Kim HD. The effect of motorized spinal decompression delivered via spineMED combined with physical therapy modalities for patients with cervical radiculopathy. J Phys Ther Sci 2010;22:429–35.
9. Schueren S, Luginsland LA, Medina GA, Schilaty ND. Retrospective Chart Review of Nonsurgical Spinal Decompression as a Therapeutic Modality for Low Back Pain. Mil Med 2025;190:134–40.
10. Connolly JA, Luginsland LA, Welsh S, Bexley JA, Pirone J, Martin WR, et al. Clinical and Imaging Outcomes of Non-Surgical Spinal Decompression for Lumbar Intervertebral Disc Lesions: A Case Series. J Contemporary Chiropr 2025; 8:81–7.
11. Vernon H, Mior S. The Neck Disability Index: a study of reliability and validity. J Manipulative Physiol Ther 1991;14:409–15.
12. Compston A. Aids to the Investigation of Peripheral Nerve Injuries. Medical Research Council: Nerve Injuries Research Committee. His Majesty’s Stationery Office: 1942; pp. 48 (iii) and 74 figures and 7 diagrams; with Aids to the Examination of the Peripheral Nervous System. By Michael O’Brien for the Guarantors of Brain. Saunders Elsevier: 2010; pp. [8] 64 and 94 Figures. Brain 2010;133:2838–44.
13. Ramos G, Martin W. Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurg 1994;81:350–3.
14. Roduit N. Weasis DICOM Viewer 2025:Version 4.6.6. Available from: https://github.com/nroduit/Weasis (accessed February 22, 2026).
15. Kuo Y-W, Hsu Y-C, Chuang I-T, Chao P-HG, Wang J-L. Spinal Traction Promotes Molecular Transportation in a Simulated Degenerative Intervertebral Disc Model. Spine (Phila Pa 1976) 2014;39:E550–6.
16. Alrwaily M, Almutiri M, Schneider M. Assessment of variability in traction interventions for patients with low back pain: A systematic review. Chiropr Man Therap 2018;26:1–11.
17. Eldaya RW, Parsons MS, Hutchins TA, Avery R, Burns J, Griffith B, et al. ACR Appropriateness Criteria® Cervical Pain or Cervical Radiculopathy: 2024 Update. J Am Coll Radiol 2025;22:S136–62.