Bel fəqərəarası disklərinin zədələnmələrində onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasının klinik və vizualizasiya nəticələri: klinik hallar seriyası

Jacob A. Connolly^1,2, Lauren A. Luginsland^1,2, Susan Welsh^1,2, Jessie A. Bexley^1,2, Jamie Pirone¹, William R. Martin³, Scott Thorpe⁴, Nathan D. Schilaty^1,2,5. Clinical and Imaging Outcomes of Non-Surgical Spinal Decompression for Lumbar Intervertebral Disc Lesions: A Case Series. Journal of Contemporary Chiropractic. 2025;8(1):81-87. Bu məqaləyə DOI və PMID verilməyib.

Məqalə jurnalın saytında: journal.parker.edu/article/131983 (07 mart 2025-ci ildə dərc olunub); jurnalın PDF faylı: journal.parker.edu/article/131983.pdf.

¹ Department of Neurosurgery & Brain Repair, University of South Florida, Tampa, FL, ² Center for Neuromusculoskeletal Research, University of South Florida, Tampa, FL, ³ Upper Valley Interventional Radiology, McAllen, TX, ⁴ Diagnostic Imaging Consultants of St. Petersburg, St. Petersburg, FL, ⁵ Medical Engineering, University of South Florida, Tampa, FL

Lisenziya (jurnalın saytında göstərildiyi kimi; jurnalın tərtib edilmiş PDF faylında müəllif hüququ barədə sətir yoxdur): «This is an open access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives License (4.0) which permits non-commercial use and sharing in any medium or format, provided the original author and source are credited. If you remix, transform, or build upon this work, you may not distribute the modified material.» CC BY-NC-ND 4.0: creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Mətn ixtisar və dəyişiklik edilmədən verilir; jurnalın PDF faylında şəkil kimi çap olunmuş Cədvəl 3 və Cədvəl 4 burada mətn şəklində verilib, Cədvəl 3-ün seçilmiş xanaları işarələnib.

Məqsəd: Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası onurğa sütununun zədələnmələrinin müalicəsində konservativ yanaşmadır. Bel ağrısı (belin aşağı hissəsində ağrı) geniş yayılmış sağlamlıq şikayəti olduğundan və uzunmüddətli nəticələri zəif olan müalicə variantları ilə ağırlaşan əhəmiyyətli iqtisadi yük yaratdığından, onurğa zədələnmələrinin geniş yayılmış təzahürlərinin (fəqərəarası disk, işias, disklərin degenerativ xəstəliyi və s.) müalicəsində onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasının qeyri-medikamentoz tətbiqini öyrənmək zəruridir.

Klinik xüsusiyyətlər: Bu klinik hallar seriyasında biz fəqərəarası disk zədələnmələrinin geniş spektrli təzahürləri (səviyyə, irradiasiya edən ağrı, həyat fəaliyyətinin pozulması və s.) olan 13 pasiyenti (7 kişi; 6 qadın; yaş 18–82) təqdim edirik. Pasiyentlər həm müdaxilədən əvvəl, həm də müdaxilədən sonra MRT-si olan şəxslər arasından əlverişli seçmə üsulu ilə götürülüb. İki müxtəlif rentgenoloq tibbi vizualizasiya məlumatlarına dair müstəqil rəylər təqdim edib.

Müdaxilə və nəticə: Diaqnoz MRT ilə təsdiqləndikdən sonra bu pasiyentlər DRX9000-də aparılan onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasının 20 prosedurunu alıblar. Klinik müayinə aparılıb, ağrı, həyat fəaliyyətinin pozulması və gündəlik fəaliyyətin subyektiv yaxşılaşması üzrə nəticə göstəriciləri həm müdaxilədən əvvəl, həm də müdaxilədən sonra qiymətləndirilib.

Yekun: Nəticələr ağrı (80%), həyat fəaliyyətinin pozulması (50%) və subyektiv bərpa (75%) baxımından əhəmiyyətli (p < 0,001) yaxşılaşmanın olduğunu göstərib. Bundan əlavə, diskin orta hündürlüyü də, kanalın ön-arxa ölçüsü də müvafiq olaraq 1,0–1,6 mm və 1,5–2,1 mm artıb. Beləliklə, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası fəqərəarası disk zədələnmələrinin konservativ, qeyri-cərrahi müalicəsi kimi yaxşıdan əlaya qədər klinik nəticələr göstərib. (J Contemporary Chiropr 2025;8:81-87)

İndeksləmə üçün açar terminlər: fəqərəarası disk; onurğanın dekompressiyası; klinik vizualizasiya; klinik hallar seriyası

Bel ağrısı (ABŞ-da və bütün dünyada) əlilliyə, gündəlik fəaliyyətin (ADL) azalmasına, həyat keyfiyyətinin (QoL) aşağı düşməsinə və əmək qabiliyyətinin itirilməsinə səbəb olan, ən yüksək rastgəlmə tezliyinə malik xəstəliklərdən biridir. (1, 2) Bel ağrısına həyatı boyu insanların təxminən 70–85%-ində rast gəlinir, (3, 4), üstəlik təxminən 20%-ində o, xroniki xarakter alır (20–59 yaş). (3) Aparıcı skelet-əzələ (MSK) xəstəliyi kimi bel ağrısı ABŞ-ın maliyyə yükünə əhəmiyyətli töhfə verir (~21%) (ildə təxminən 980 milyard dollar; ABŞ-ın ümumi daxili məhsulunun 5,8%-i). (1, 5) Faktiki olaraq, bel ağrısı uzun onilliklər boyu əlilliyin aparıcı səbəbidir. (6) Bundan əlavə, xroniki skelet-əzələ (MSK) ağrısı olan bir çox pasiyent cərrahi müalicəyə cavab vermir (7–10), bir çoxunda isə opioidlərdən asılılıq inkişaf edir. (11, 12)

Xroniki bel ağrısının müalicəsinə dair müasir klinik yanaşmalar narahatlıq üçün əsas verir. Bel ağrısı ilə təcili yardım şöbəsinə müraciət edənlərin 45%-inə opioidlər təyin edilir. (13) Hətta təcili yardım şöbəsindən kənarda da ilkin səhiyyə xidmətindəki klinik qəbullarda opioidlərin təyini günün daha gec saatlarında 4,7% artır. (14) Kəskin bel ağrısında opioid analgeziyasına dair randomizə edilmiş plasebo-nəzarətli tədqiqat haqqında bu yaxınlarda dərc edilmiş hesabatda (Jones və həmmüəlliflər) müəyyən edilib ki, opioidlər tövsiyə edilməməlidir, çünki 6 həftədən sonra ağrının intensivliyində plaseboya nisbətən heç bir ölçülə bilən fərq yoxdur, 1 ildən sonra da ağrı baxımından fərq yoxdur. (15) Jones və həmmüəlliflər skelet-əzələ xəstəliklərində opioidlərin tez-tez istifadəsi praktikasını dəyişməyi qətiyyətlə tövsiyə edirlər. (15) Bel ağrısının cərrahi müalicəsinə gəldikdə, əməliyyatdan orta hesabla 3,4 il sonra uğursuz onurğa əməliyyatı sindromunun ümumi yayılması 20,6% təşkil edib. (9) Bundan əlavə, bu hallarda qalıq təzahürlər belə olub: 94%-ində bel ağrısı, 69,8%-ində keyimə, 43,3%-ində soyuqluq hissi və 35,3%-ində paresteziyalar. (9) Əməliyyatdan əvvəl güclü bel ağrısı olduqda uğursuz onurğa əməliyyatı sindromunun inkişafı üçün şans nisbəti 15,2 (7,8–29,7) təşkil edib. (9) Uğursuz onurğa əməliyyatı sindromuna dair bu tədqiqatda izlənilən diaqnozların 89,3%-i müalicəyə konservativ yanaşmalar üçün uyğun olardı. (9) Spondilodez əməliyyatlarının tezliyi ən yüksək ABŞ-dadır: burada bu göstərici Böyük Britaniyadakından 5 dəfə, digər inkişaf etmiş ölkələrdəkindən (məsələn, Avstraliya, Kanada, Finlandiya və s.) isə 2 dəfə yüksəkdir. (16) Onurğa əməliyyatlarının sayının artmasına baxmayaraq, onurğa əməliyyatlarında uğursuzluq tezliyi onilliklər boyu dəyişməz qalır, (17), bu da ya bel ağrısının, ya da təyin edilən klinik müdaxilələrin mexanikası barədə biliklərdə boşluq olduğunu göstərir.

1990–2000-ci illərdə aydın göstərişlərin olmamasına və effektivliyin sübut edilməməsinə baxmayaraq, spondilodez əməliyyatlarının sayı 220% artıb. (16) Onurğa əməliyyatlarının bu artmış sayı içərisində bel-kürək nahiyəsində bir əməliyyat keçirmiş şəxslərin 30%-i ağrının adekvat yüngülləşməsinə nail olub, 70%-ə qədəri isə təkrar əməliyyatlar keçirib. (18) Onurğada dekompressiv əməliyyatlar ağrını azaltsa belə, pasiyentlərin 90%-ində uzaq dövrdə degenerativ dəyişikliklər qeyd olunur: disk hündürlüyünün azalması (89%), faset oynaqlarının artriti (89%), qapayıcı lövhələrdə dəyişikliklər (57%), üstəlik 97%-i son 12 ay ərzində ağrı olduğunu bildirir. (19) Aydındır ki, cərrahi alətlərin təkmilləşməsinə və daha az invaziv prosedurların meydana çıxmasına baxmayaraq, qeyri-invaziv və daha konservativ yanaşmalardan əvvəlcədən tam istifadə edilmədikdə, xroniki bel ağrısında cərrahi müdaxilə xeyli dərəcədə həddindən artıq tətbiq oluna bilər. Təəccüblüdür ki, onurğa cərrahiyyəsinin ən yaxşı nəticələri (ağrı və funksiya baxımından) əməliyyat tezliyinin ən aşağı olduğu regionlarda müşahidə olunur. (20)

Bel ağrısının müalicəsində hazırkı qeyri-müəyyənliklər şəraitində pasiyentlər və klinisistlər çox vaxt istəmədən ağrını və əzabı yüngülləşdirə bilən qeyri-invaziv/konservativ yanaşmalardan yan keçir və baha başa gələn/ağrılı əməliyyatlara (orta hesabla 22 890 ± 6 323 dollar) (21) və ya daha yaxşı nəticə verməyən, potensial olaraq asılılıq yarada bilən dərman preparatlarına müraciət edirlər. (1) Bel nahiyəsində əməliyyatlar baha başa gələ bilər, uzun sürən bərpa və ya uğursuz əməliyyatlar səbəbindən isə həm yaxın, həm də uzunmüddətli sağlamlıq vəziyyətinə təsir göstərə bilər. (22, 23) Fəqərəarası disklərin qabarması, protruziyası və ya yırtığı, disklərin degenerativ xəstəliyi, faset sindromu və işiasın müasir müalicə variantlarına ən çox kortikosteroid inyeksiyaları, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar, opioidlər, miorelaksantlar və ya cərrahi müdaxilə daxildir. (24) Bu müalicə üsullarının çoxunun zərərli uzunmüddətli təsirləri və arzuolunmaz yan təsirləri var, onlar uğur tezliyi aşağı olan invaziv prosedurlardır və üstəlik, 6 aydan sonra konservativ müalicədən daha yaxşı nəticə vermir. (13) Aydındır ki, bel ağrısının geniş yayılmasını və onun gündəlik fəaliyyətə (ADL) və həyat keyfiyyətinə (QoL) təsirini nəzərə alsaq, onurğanın mürəkkəb xəstəliklərinin yükünün öhdəsindən daha yaxşı gələn innovativ terapevtik yanaşmalara ehtiyac var. Bel ağrısında manipulyasiya terapiyasının uğurlu nəticələri ilə yanaşı (5, 25–27), zədələnmiş və ya degenerativ fəqərəarası disklər, faset sindromu və ya işias nəticəsində yaranan daha güclü bel ağrısı onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası (NSSD) kimi əlavə müdaxilələr tələb edə bilər. (28) Faktiki olaraq, onurğa üzərində manipulyasiyalar (məsələn, xiropraktika) bel ağrısını uğurla yüngülləşdirdiyinə dair sübutlar nümayiş etdirsə də (29–31), bir çox praktik mütəxəssis hələ də disk yırtığını necə müalicə etməyi və ümumiyyətlə müalicə etməyin lazım olub-olmadığını bilmir, onurğa üzərində manipulyasiya isə ideal müalicə üsulu olmaya bilər. (32)

Bel ağrısının geniş yayılmasını və onun gündəlik fəaliyyətə (ADL) və həyat keyfiyyətinə (QoL) təsirini nəzərə alsaq, zədələnmiş və ya degenerativ fəqərəarası disklər, faset sindromu və ya işias nəticəsində yaranan onurğanın mürəkkəb və xroniki xəstəliklərinin yükünün öhdəsindən daha yaxşı gələn NSSD kimi (28) innovativ terapevtik yanaşmalara ehtiyac var. DRX9000 bütün dünyada klinik praktikada istifadə olunan, NSSD üçün nəzərdə tutulmuş mexaniki cihazdır. Bu cihaz onurğanın bel şöbəsinin aksial dekompressiyasını aparmağa imkan verir. Bu klinik hallar seriyası haqqında hesabatın məqsədi bir neçə pasiyentin klinik mənzərəsini və DRX9000-də keçdikləri müalicə kursunun nəticələrini müxtəlif aspektlərdən qiymətləndirərək təqdim etmək idi.

Bu tədqiqat University of South Florida Internal Review Board-un nəzarəti altında (STUDY004354) tibbi qeydlərin retrospektiv analizinə aid bütün etik prinsiplərə riayət edilməklə aparılıb. University of South Florida Chiropractic Clinic 2023-cü ilin dekabrında pasiyentləri DRX9000-də müalicə etməyə başlayıb. İndiyədək müalicə olunmuş pasiyentlər arasından biz 13 haldan ibarət əlverişli seçmə (Cədvəl 1) götürdük; bu hallar onurğanın bel şöbəsinin həm ilkin, həm də sonrakı MRT-si olan, variabelliyi minimuma endirmək üçün hər iki zaman nöqtəsində eyni MRT sarğacında müayinə olunmuş pasiyentlər arasından seçilib. Pasiyentlər bel ağrısına görə əvvəllər müxtəlif növ digər müalicələr alıblar, o cümlədən fəaliyyətin modifikasiyası (54%), xiropraktika (54%), fizioterapiya (69%), interferension cərəyanlar (54%), qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar (77%), steroidlər (15%), miorelaksantlar (8%), spinal inyeksiyalar (23%) və onurğa əməliyyatı (8%). Əvvəllər onurğa əməliyyatı keçirmiş pasiyentdə bu əməliyyat L4/L5 laminektomiyası/diskektomiyası olub.

Klinik müayinəyə düz ayağın qaldırılması testi (23% müsbət), pəncələr üstündə yeriş testi (23% müsbət), dabanlar üstündə yeriş testi (23% müsbət), slamp-test (38% müsbət), Faber testi (8% müsbət), Fortin barmaq testi (8% müsbət), Kemp testi (31% müsbət), diz refleksi (85% qiymətləndirilib) və Axilles refleksi (85% qiymətləndirilib) daxil olub. Bundan əlavə, diaqnozu təsdiqləmək üçün hər pasiyentə müalicədən əvvəl onurğanın bel şöbəsinin MRT-si aparılıb.

İki rentgenoloq (WRM, neyroradioloq; ST, American Chiropractic Board of Radiology-nin diplomlu mütəxəssisi) hər iştirakçının həm müdaxilədən əvvəlki, həm də müdaxilədən sonrakı MRT-sini bir-birindən asılı olmayaraq təhlil edib. Hər iki rentgenoloqdan MRT-ni öz tibbi yardım standartları üçün səciyyəvi olduğu kimi təsvir etmək xahiş olunub. WRM bütün T12–S1 səviyyələrində onurğa kanalının ön-arxa ölçüsünü və disk hündürlüyünü ölçüb, lakin bu kohortda müalicə səviyyələri ya L4, ya da L5 olduğundan, yalnız L3–S1 səviyyələri təqdim olunub. Ön-arxa diametr yırtıqdan kanalın arxa divarına qədər ölçülüb. ST həm keyfiyyət, həm də kəmiyyət nəticələrini əhatə edən rentgenoloji rəylər təqdim edib.

13 pasiyentin hər biri diaqnozuna uyğun səviyyədə onurğanın bel şöbəsinə 20 NSSD seansı alıb. Müalicə həftədə 2–3 dəfə aparılıb, müalicənin əvvəlində seanslar daha tez-tez olub. Müalicə müddətinin medianı 14 (12; 15) həftə təşkil edib. Dekompressiya zamanı minimal dartma qüvvəsi 36,7 (27,0; 42,2) kq (bədən kütləsinin 38,0–45,7%-i), maksimal dartma qüvvəsi isə 45,8 (36,1; 51,3) kq (bədən kütləsinin 54,2–59,8%-i) olub.

Bütün 13 pasiyentə müdaxilədən sonrakı MRT müdaxilədən əvvəlki MRT ilə eyni sarğacda aparılıb. İndiyədək 13 pasiyentin müşahidə müddətinin medianı 9 (6; 12) ay təşkil edir. 13 pasiyentdən yalnız 1-ində 8 aydan sonra ağrının residivi baş verib, buna görə əvvəlki ağrı səviyyəsinə və funksional vəziyyətə qayıtmaq üçün 11 əlavə prosedur aparılıb. Pasiyentlərin özlərinin bildirdiyi nəticələrə əsasən ağrı və həyat fəaliyyətinin pozulması göstəriciləri Cədvəl 2-də ümumiləşdirilib. Ümumilikdə pasiyentlərdə ağrının azalmasının medianı −4 (−5,5; −3,0) olub ki, bu da 80% yaxşılaşma deməkdir. Cütləşdirilmiş t-kriteriyası müdaxilədən əvvəl və sonra ağrı balı arasında fərq olduğunu göstərib (t(7) = −7,283; p < 0,001). Bundan əlavə, pasiyentlərdə Osvestri indeksi (ODI) üzrə −6,5 (−10,6; −1,9) azalma qeyd olunub; cütləşdirilmiş t-kriteriyası ilə qiymətləndirildikdə bu göstərici üzrə də oxşar şəkildə fərq aşkar edilib (t(7) = −3,416; p = 0,011), bu da 50% yaxşılaşma deməkdir. Subyektiv olaraq, müalicənin sonunda pasiyentlər funksiyanın və gündəlik fəaliyyətin ümumilikdə 75% (70; 86,2) yaxşılaşdığını bildiriblər, ümumi diapazon 40–98% olub.

MRT analizinin nəticələri Cədvəl 3 və Cədvəl 4-də ümumiləşdirilib. Ön-arxa ölçü 1,5–2,1 mm artıb (p ≤ 0,0118). Disk hündürlüyü 1,4–1,6 mm artıb (p ≤ 0,0001). Bundan əlavə, MRT müayinələrinin keyfiyyət qiymətləndirməsi əsasında biz halların 77%-ində disk yırtığının kəmiyyətcə kiçildiyini, 54%-ində isə Modic dəyişikliklərini (I tip və II tip) müəyyən etdik (Cədvəl 4).

Ölçmələr millimetrlə verilib; seçilmiş xanalar iştirakçıda zədələnmə səviyyəsini göstərir.

Bu klinik hallar seriyası müxtəlif tərkibli populyasiyada ağrı, həyat fəaliyyətinin pozulması, tibbi vizualizasiya və yaxşılaşmanın subyektiv şkalası baxımından uğurlu nəticələr nümayiş etdirib. Pasiyentlər geniş yaş diapazonunu (18–82 yaş), hər iki cinsi, müxtəlif travma mexanizmlərini və travmadan sonra keçən müxtəlif müddətləri təmsil edirdi ki, bu da nəticələri geniş populyasiyaya ümumiləşdirməyə imkan verir. Ümumilikdə pasiyentlərdə DRX9000 istifadə edilməklə aparılan NSSD-nin klinik nəticələri «yaxşı»dan «əla»ya qədər olub. 20 NSSD prosedurundan sonra ağrı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb, yaxşılaşma 80% təşkil edib. Həyat fəaliyyətinin pozulması üzrə də oxşar şəkildə 50% yaxşılaşma qeyd olunub. Bundan əlavə, pasiyentlər subyektiv olaraq ümumi simptomlarının və gündəlik fəaliyyətlərinin 75% yaxşılaşdığını bildiriblər. Bundan başqa, MRT məlumatlarına əsasən obyektiv ölçmələr həm disk hündürlüyünün, həm də ön-arxa ölçünün əhəmiyyətli dərəcədə artdığını göstərib.

Pasiyentlərdə kəskin travmadan sonra keçən müddət bu hesabatda vacibdir, çünki fəqərəarası disk zədələnməsinin kəskin dövrdə (3–6 ay) iltihab yolları və makrofaqların aktivləşməsi hesabına spontan sağala biləcəyinə dair məlumatlar var. (33–35) Bu pasiyent kohortunda yarısında fəqərəarası disk zədələnməsinin müddəti 12 aydan çox idi, «məlum deyil» kimi qeyd olunan 4 haldan 3-ü isə ya fəqərəarası diskin xroniki zədələnməsinə (n = 1), ya da travma mexanizminin məlum olmamasına (n = 2) görə belə təsnif edilib; bu da, ehtimal ki, həmin halları xroniki hallara aid edir. Chiu və həmmüəlliflər 1992–2006-cı illərdə dərc olunmuş, cərrahi müdaxiləyə məruz qalmamış bel fəqərəarası disk yırtıqlarını əhatə edən 9 resenziyalı məqalənin meta-analizini aparıblar. (36) Seçim meyarlarına görə, hər bir ayrıca tədqiqatda diskin reqressini öyrənmə metodu kimi ilkin olaraq və müşahidə dövründə alınmış ən azı 2 təsvir (mieloqrafiya, KT və ya MRT) olmalı idi. Onların tədqiqatının nəticələri (n = 361 fəqərəarası disk) göstərib ki, fəqərəarası disk zədələnməsinin ağırlığı fəqərəarası disk zədələnməsinin spontan reqressinin dərəcəsi ilə böyük ölçüdə bağlıdır. (36) Xüsusilə, spontan aradan qalxma qabarmalarda 11,1%, protruziyalarda 0%, ekstruziyalarda 15,0%, sekvestrasiyada isə 42,9% təşkil edib. Diskin reqressinin böyük hissəsi birinci il ərzində baş verir, nəzərəçarpan reqress isə 2 (37) və ya 3 ay ərzində müşahidə olunur. (38) Bu klinik hallar seriyasında bütün 13 iştirakçıda spontan aradan qalxmamış xroniki xarakterli bel zədələnmələri var idi. Lakin 20 NSSD prosedurundan sonra 77%-ində disk yırtığında nəzərəçarpan dəyişikliklər, o cümlədən diskin sekvestrasiya olunmuş fraqmentinin yox olması (iştirakçı 5) qeyd olunub. Maraqlıdır ki, 54%-ində fəqərələrin qapayıcı lövhələrində Modic dəyişiklikləri qeyd olunub; bu dəyişikliklər ağrı olmadıqda biomexaniki qüvvələrin törətdiyi sağaldıcı iltihabi prosesin göstəricisi ola bilər. (39) Bel fəqərəarası disk yırtıqlarının spontan reqressi pasiyentin istər gündəlik fəaliyyət zamanı, istərsə də dekompressiyanın digər formaları vasitəsilə aldığı hər hansı mexaniki NSSD növü ilə bağlı ola bilər. Bundan əlavə, mümkündür ki, mexaniki dartılma/gərilmə bədənin immun imtiyazlı hesab edilən nahiyəsində (41) makrofaqların aktivləşməsinə və immun cavaba (40) səbəb olur. Deməli, fəqərəarası disk makrofaqların fəaliyyətindən qorunduğu üçün mümkündür ki, NSSD fəqərəarası diskin daha sürətli sağalmasını 1) fəqərəarası diskin daxilində disk hündürlüyünün artmasına gətirib çıxaran mənfi təzyiq yaratmaqla (42, 43) və 2) iltihab yolunu tamamlayaraq, makrofaqların fəaliyyəti ilə yırtığın, qabarmanın və ya sekvestrasiyanın remodelləşməsinə imkan verməklə təmin edir. (33–35, 40)

Bu klinik hallar seriyasının məhdudiyyəti həm iştirakçılar üçün kor üsulun, həm də müalicə qrupuna randomizasiyanın olmamasıdır. Bundan əlavə, müdaxilənin obyektiv nəticələrinin yaxşılaşması barədə məlumat vermək üçün müdaxilədən sonra müayinə aparıla bilərdi (məsələn, dabanlar üstündə yeriş, pəncələr üstündə yeriş, düz ayağın qaldırılması və s.), gələcək tədqiqatlarda isə bu müayinə aparılmalıdır. Daxil edilmiş 13 pasiyent USF xiropraktika klinikasında bel şöbəsi zədələnmələri olan uyğun hallar arasından xüsusi olaraq «ən yaxşı hallar» kimi seçilməyib. Əksinə, məlumatların əldə edilmə parametrləri ilə bağlı təsvirlərin şərhində mümkün sistematik xətanı minimuma endirmək üçün hallar eyni MRT sarğacında həm müdaxilədən əvvəl, həm də müdaxilədən sonra MRT-si olan şəxslər arasından seçilib. Bu seçim proseduru təsadüfi olmasa da, əlverişli seçmə daxil edilmiş 13 hal üçün tədqiqatçının seçimlə bağlı sistematik xətasını aradan qaldırıb.

Təqdim olunan nəticələr göstərib ki, DRX9000-də NSSD bel şöbəsində fəqərəarası disk zədələnmələrinin müalicəsi üçün həm subyektiv, həm də obyektiv klinik nəticələr baxımından yüksək dəyərə malik, yararlı, konservativ müalicə variantıdır. Bu hesabat kohort və ya randomizə edilmiş klinik tədqiqat olmasa da, klinik hallar seriyasına daxil edilmiş pasiyentlərin böyük sayı və populyasiyanın geniş ümumiləşdirilə bilməsi bel fəqərəarası disk zədələnmələrinin müalicəsində NSSD-nin tətbiqini dəstəkləyən əhəmiyyətli sübutlar verir. Bundan əlavə, bu, onun effektivliyi və müsbət nəticələrin davamlılığı barədə əlavə klinik tədqiqatların aparılması üçün fundamental dəstək yaradır.

• Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası ağrı və həyat fəaliyyətinin pozulması baxımından əhəmiyyətli yaxşılaşmaya gətirib çıxarıb.
• Pasiyentlər öz vəziyyətləri və gündəlik fəaliyyətləri baxımından müsbət subyektiv bərpa (75%) olduğunu bildiriblər.
• MRT məlumatlarına əsasən obyektiv ölçmələr disk hündürlüyünün və ön-arxa ölçünün artdığını göstərib

Florida Department of State Center for Neuromusculoskeletal Research, Florida High Tech Corridor (FHT-24-014) və Excite Medical tərəfindən göstərilmiş maliyyə dəstəyinə görə minnətdarlığımızı bildiririk. MRT təsvirlərinin müəllif WRM ilə əlaqələndirilməsində köməyinə görə Anaiz Elizondo-ya təşəkkür etmək istəyirik.

Bütün müəlliflər qismən Excite Medical tərəfindən təmin edilmiş maliyyələşdirmə ilə bağlı bütün nəticələri, istər müsbət, istərsə də mənfi olsun, dərc etmək üçün tam akademik azadlığı saxlayırlar.

1. Lezin N, Watkins-Castillo S. The hidden impact of musculoskeletal disorders on Americans. Rosemont, IL 2018.
2. Clark S, Horton R. Low back pain: a major global challenge. Lancet. 2018;391:2302. doi: 10.1016/S0140-6736(18)30725-6
3. Grabovac I, Dorner TE. Association between low back pain and various everyday performances: Activities of daily living, ability to work and sexual function. Wien Klin Wochenschr. 2019;131:541–9. doi: 10.1007/s00508-019-01542-7
4. Knox J, Orchowski J, Scher DL et al. The incidence of low back pain in active duty United States military service members. Spine. 2011;36:1492–500. doi: 10.1097/BRS.0b013e3181f40ddd
5. Elder C, DeBar L, Ritenbaugh C et al. Comparative effectiveness of usual care with or without chiropractic care in patients with recurrent musculoskeletal back and neck pain. J Gen Intern Med. 2018;33:1469–77. doi: 10.1007/s11606-018-4539-y
6. Ferreira ML, de Luca K, Haile LM et al. Global, regional, and national burden of low back pain, 1990–2020, its attributable risk factors, and projections to 2050: a systematic analysis of the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Rheumatol. 2023;5:e316–29. doi: 10.1016/S2665-9913(23)00098-X
7. Carlson H, Carlson N. An overview of the management of persistent musculoskeletal pain. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2011;3:91. doi: 10.1177/1759720X11398742
8. Ushida T. Burdensome problems of chronic musculoskeletal pain and future prospects. J Orthop Sci. 2015;20:958. doi: 10.1007/S00776-015-0753-1
9. Inoue S, Kamiya M, Nishihara M et al. Prevalence, characteristics, and burden of failed back surgery syndrome: the influence of various residual symptoms on patient satisfaction and quality of life as assessed by a nationwide Internet survey in Japan. J Pain Res. 2017;10:811. doi: 10.2147/JPR.S129295
10. Thomson S. Failed back surgery syndrome – definition, epidemiology and demographics. Br J Pain. 2013;7:56. doi: 10.1177/2049463713479096
11. Von Korff MR. Long-term use of opioids for complex chronic pain. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2013;27:663–72. doi: 10.1016/j.berh.2013.09.011
12. El-Tallawy SN, Nalamasu R, Salem GI et al. Management of musculoskeletal pain: an update with emphasis on chronic musculoskeletal pain. Pain Ther. 2021;10:181. doi: 10.1007/S40122-021-00235-2
13. Maher C, Underwood M, Buchbinder R. Non-specific low back pain. Lancet. 2017;389:736–47
14. Neprash HT, Barnett ML. Association of primary care clinic appointment time with opioid prescribing. JAMA Netw Open. 2019;2:e1910373. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2019.10373
15. Jones CMP, Day RO, Koes BW et al. Opioid analgesia for acute low back pain and neck pain (the OPAL trial): a randomised placebo-controlled trial. Lancet. July 2023. doi: 10.1016/s0140-6736(23)00404-x
16. Chan C wern, Peng P. Failed back surgery syndrome. Pain Med. 2011;12:577–606.
17. Deyo RA, Mirza SK, Turner JA et al. Overtreating chronic back pain: Time to back off? J Am Board Family Med. 2009;22:62–8.
18. Thomson S, Jacques L. Demographic characteristics of patients with severe neuropathic pain secondary to failed back surgery syndrome. Pain Practice. 2009;9:206–15. doi: 10.1111/j.1533-2500.2009.00276.x
19. Mariconda M, Galasso O, Attingenti P et al. Frequency and clinical meaning of long-term degenerative changes after lumbar discectomy visualized on imaging tests. European Spine J. 2010;19:136–43. doi: 10.1007/s00586-009-1201-8
20. Keller RB, Atlas SJ, Soule DN et al. Relationship between rates and outcomes of operative treatment for lumbar disc herniation and spinal stenosis. J Bone Joint Surg. 1999;752–62.
21. Beckerman D, Esparza M, Lee SI et al. Cost analysis of single-level lumbar fusions. Global Spine J. 2020;10:39–46. doi: 10.1177/2192568219853251
22. Larson MJ, Adams RS, Ritter GA et al. Associations of early treatments for low-back pain with military readiness outcomes. J Altern Compl Med. 2018;24:666–76. doi: 10.1089/acm.2017.0290
23. Sherry TB, Roth CP, Bhandarkar M et al. Chronic Pain Among Service Members: Using Administrative Data to Strengthen Research and Quality Improvement. 2021.
24. Knezevic NN, Mandalia S, Raasch J et al. Treatment of chronic low back pain – new approaches on the horizon. J Pain Res. 2017;10:1111. doi: 10.2147/JPR.S132769
25. Goertz CM, Long CR, Vining RD et al. Effect of usual medical care plus chiropractic care vs usual medical care alone on pain and disability among us service members with low back pain: a comparative effectiveness clinical trial. JAMA Netw Open. 2018;1. doi: 10.1001/jamanetworkopen.2018.0105
26. Rubinstein SM, Leboeuf-Yde C, Knol DL et al. The benefits outweigh the risks for patients undergoing chiropractic care for neck pain: a prospective multicenter, cohort study. J Manipulative Physiol Ther. 2007;30:408–18. doi: 10.1016/j.jmpt.2007.04.013
27. Whedon JM, Toler AWJ, Goehl JM et al. Association between utilization of chiropractic services for treatment of low-back pain and use of prescription opioids. J Altern Compl Med. 2018;24:552–6. doi: 10.1089/acm.2017.0131
28. Choi J, Lee S, Hwangbo G. Influences of spinal decompression therapy and general traction therapy on the pain, disability, and straight leg raising of patients with intervertebral disc herniation. J Phys Ther Sci. 2015;27:481–3. doi: 10.1589/jpts.27.481
29. Bronfort G, Haas M, Evans RL et al. Efficacy of spinal manipulation and mobilization for low back pain and neck pain: A systematic review and best evidence synthesis. Spine J. 2004;4:335–56. doi: 10.1016/j.spinee.2003.06.002
30. Whedon JM, Kizhakkeveettil A, Toler AWJ et al. Initial choice of spinal manipulation reduces escalation of care for chronic low back pain among older medicare beneficiaries. Spine. 2022;47:E142–8. doi: 10.1097/BRS.0000000000004118
31. Coulter ID, Crawford C, Hurwitz EL et al. Manipulation and mobilization for treating chronic low back pain: a systematic review and meta-analysis. Spine J. 2018;18:866–79. doi: 10.1016/J.SPINEE.2018.01.013
32. Erwin WM. Should you adjust that herniated disc? Thoughts from a chiropractor/molecular scientist. J Can Chiropr Assoc. 2023;67:7.
33. Ohba T, Haro H. TWEAK and TSLP in disc degeneration and spontaneous hernia resorption. JOR Spine. 2020;3.
34. Elkholy AR, Farid AM, Shamhoot EA. Spontaneous resorption of herniated lumbar disk: observational retrospective study in 9 patients. World Neurosurg. 2019;124:e453–9. doi: 10.1016/j.wneu.2018.12.115
35. Yu P, Mao F, Chen J et al. Characteristics and mechanisms of resorption in lumbar disc herniation. Arthritis Res Ther. 2022;24.
36. Chiu CC, Chuang TY, Chang KH, et al. The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: a systematic review. Clin Rehabil. 2015;29:184–95.
37. Autio RA, Karppinen J, Niinimäki J et al. Determinants of spontaneous resorption of intervertebral disc herniations. Spine. 2006 May 15;31(11):1247-52. doi: 10.1097/01.brs.0000217681.83524.4a.
38. Takada E, Takahashi M, Shimada K. Natural history of lumbar disc hernia with radicular leg pain: spontaneous MRI changes of the herniated mass and correlation with clinical outcome. J Orthop Surg. 2001 Jun;9(1):1-7. doi: 10.1177/230949900100900102.
39. Rahme R, Moussa R. The modic vertebral endplate and marrow changes: Pathologic significance and relation to low back pain and segmental instability of the lumbar spine. Am J Neuroradiol. 2008:838–42.
40. Tu PC, Pan YL, Liang ZQ, et al. Mechanical Stretch Promotes Macrophage Polarization and Inflammation via the RhoA-ROCK/NF-κ B Pathway. Biomed Res Int. 2022;2022. doi: 10.1155/2022/6871269
41. Cunha C, Silva AJ, Pereira P et al. The inflammatory response in the regression of lumbar disc herniation. Arthritis Res Ther. 2018;20.
42. Ramos G, Martin W. Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurg. 1994 Sep;81(3):350-3. doi: 10.3171/jns.1994.81.3.0350.
43. Apfel CC, Cakmakkaya OS, Martin W et al. Restoration of disk height through non-surgical spinal decompression is associated with decreased discogenic low back pain: A retrospective cohort study. BMC Musculoskelet Disord. 2010;11. doi: 10.1186/1471-2474-11-155