Bel şöbəsində disk yırtığı və ya protruziyası nəticəsində yaranan bel ağrısının və radikulyar ağrının müalicəsində alternativ üsul kimi onurğanın dekompressiya terapiyası

El-Zayat AR, Gomah W, Aldesouky AH. Spinal decompression therapy as an alternative modality for management of low back pain and radicular pain caused by lumbar disc herniation or protrusion. Egyptian Rheumatology & Rehabilitation 2019;46(3):183–188 (Vol. 46 No. 3, July-September 2019). DOI: 10.4103/err.err_34_18. Received 5 July 2018; Accepted 16 October 2018.

Məqalənin orijinalı: doi.org/10.4103/err.err_34_18. Jurnalın hazırkı naşirinin saytında məqalənin səhifəsi: link.springer.com/article/10.4103/err.err_34_18.

Ahmed R. El-Zayat^a, Wael Gomah^a, Ahmed H. Aldesouky^b

Departments of ^aRheumatology, Physical Medicine and Rehabilitation, ^bRadiology, Faculty of Medicine, Al Azhar University, Cairo, Egypt

Correspondence to Dr. Ahmed Ramzy El-Zayat, MD Rheumatology, Physical Medicine and Rehabilitation, Misr Algadyda, Triumph.

Məqalədə belə çap olunub: «© 2019 Egyptian Society for Rheumatology and Rehabilitation» (ISSN 1110-161X); «© 2019 Egyptian Rheumatology & Rehabilitation | Published by Wolters Kluwer - Medknow»; «This is an open access journal, and articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 License, which allows others to remix, tweak, and build upon the work non-commercially, as long as appropriate credit is given and the new creations are licensed under the identical terms.»

Lisenziya: məqalədə çap olunduğu kimi, CC BY-NC-SA 4.0 (creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0); jurnalın hazırkı naşirinin saytındakı məqalə səhifəsində CC BY 4.0 lisenziyası göstərilib (creativecommons.org/licenses/by/4.0). Azərbaycan dilindəki versiya mətnin, cədvəllərin və şəkilaltı yazıların ELTECH tərəfindən hazırlanmış tərcüməsidir (mənbə naşirin PDF faylıdır); şəkillər dəyişdirilmədən verilib, onların üzərindəki yazılar ingilis dilindədir; səhifə tərtibatını ELTECH bu sayt üçün uyğunlaşdırıb.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Mətn ixtisarsız və dəyişikliksiz verilib.

Əsaslandırma: Son tədqiqatlar belə ehtimal etməyə əsas verib ki, onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyası AQ5 bel şöbəsində disk yırtığı və ya protruziyası ilə şərtlənən xroniki bel ağrısını (belin aşağı hissəsində ağrı) azalda bilər.

Məqsəd: Bu tədqiqatın məqsədi DRX9000 aparatı ilə onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyasının bel şöbəsində disk yırtığı və ya protruziyası nəticəsində yaranan bel ağrısının və radikulyar ağrının azaldılmasında effektivliyini, həmçinin bunun MRT məlumatlarına görə diskin hündürlüyündəki dəyişikliklərlə korrelyasiya edib-etmədiyini qiymətləndirmək idi.

Pasiyentlər və metodlar: Bu tədqiqat disk protruziyası ilə əlaqələndirilən xroniki bel ağrısı olan 73 pasiyentin iştirakı ilə aparılıb; pasiyentlər Abdul Latif Jameel Hospital for Medical Rehabilitation (Ciddə, Səudiyyə Ərəbistanı) tibb müəssisəsinin revmatologiya və reabilitasiya klinikalarının ambulator pasiyentləri arasından seçilib və iki qrupa bölünüb. Birinci qrupu DRX9000 ilə onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyasından ibarət 6 həftəlik müalicə protokolunu keçmiş 39 pasiyent təşkil edib, 34 pasiyentdən ibarət digər qrup isə dərin qızdırma üsulları və adi dartılma tətbiq olunmaqla 6 həftəlik fizioterapiya kursu keçib; ağrının vizual analoq şkala ilə qiymətləndirilməsi, eləcə də MRT müalicədən əvvəl və sonra aparılıb. Məqsədə uyğun olaraq cütləşdirilmiş t-kriteriyası və ya xətti reqressiyadan istifadə olunub; P dəyərinin 0,05-dən kiçik olması statistik əhəmiyyətli hesab edilib.

Nəticələr: Əsas nəticələr belədir: vizual analoq şkala üzrə hər iki qrupda bel ağrısı baxımından əhəmiyyətli yaxşılaşma olub, lakin radikulyar ağrı və MRT məlumatlarına görə diskin hündürlüyü göstəriciləri 1-ci qrupda 2-ci qrupla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşıb.

Yekun: Tədqiqatda belə nəticəyə gəlinib ki, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası bel ağrısının və radikulyar ağrının azalması, həmçinin diskin hündürlüyünün artması ilə əlaqəli olub və diskogen bel ağrısı zamanı alternativ üsul kimi tətbiq oluna bilər.

Açar sözlər: dekompressiya sistemi, DRX9000, bel diskinin prolapsı, bel ağrısı

Əhalinin 80%-dən çoxu həyatının hansısa mərhələsində bel ağrısından (belin aşağı hissəsində ağrı) əziyyət çəkəcək [1]. Bel ağrısı 45 yaşdan kiçik pasiyentlərdə fəallığın məhdudlaşmasına səbəb olan əsas amildir, həkimə müraciətlərin tezliyinə görə ikinci, cərrahi müdaxilələrin ən çox rast gəlinən səbəbləri arasında isə üçüncü yerdədir [2]. Bel ağrısının sosial-iqtisadi əhəmiyyəti böyükdür, çünki o, pasiyentlərin həyat keyfiyyətinə təsir göstərir, əmək məhsuldarlığının müvəqqəti itirilməsinə, böyük tibbi və dolayı xərclərə, hətta daimi əlilliyə gətirib çıxara bilər [3].

Xroniki bel ağrısına səbəb olan iki ən geniş yayılmış xəstəlik disk degenerasiyası nəticəsində yaranan və halların 39%-ni təşkil edən diskogen bel ağrısı, həmçinin bel ağrısı hallarının 30%-dən bir qədər azını təşkil edən disk yırtığıdır. Həm diskogen bel ağrısının, həm də disk yırtığının klinik patologiyası fəqərəarası diskin anatomik quruluşu ilə bağlıdır [4].

Bel ağrısının ənənəvi müalicə taktikası ağrısızlaşdırma ilə qeyri-cərrahi müalicə olub və bu müalicə fizioterapiya ilə tamamlanırdı. Masaj, onurğa üzərində manipulyasiyalar, məşqlər, akupunktura, «bel məktəbi» və koqnitiv-davranış terapiyası kimi çoxsaylı fizioterapiya üsulları mövcuddur [4]. Onlar həmçinin sadə dartılma ilə bağlı bəzi problemləri, məsələn, yorğunluğu, əzələ spazmının yaranmasını, pasiyentin tətbiq olunan qüvvəyə və ya vəziyyətə dözə bilməməsini və ağrının kəskinləşməsini qeyd edirlər [5].

Beləliklə, digər müalicə üsulu motorlu dekompressiyadır; bu, disklərə təzyiqi azaltmaq, fəqərəarası aralığı şaquli istiqamətdə genişləndirmək və diskin hündürlüyünü bərpa etmək üçün nəzərdə tutulmuş metodikadır [6].

DRX9000 kimi onurğa dekompressiyası sistemləri bel ağrısının müalicəsi üçün son bir neçə ildə klinik praktikaya tətbiq edilib. Bu sistemlər diskogen mənşəli bel ağrısının müalicəsi üçün qeyri-invaziv müdaxilə imkanı verir.

DRX9000 True Nonsurgical Spinal Decompression System FDA (ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası) tərəfindən təsdiq edilib; o, bel ağrısını, həmçinin disk yırtıqları, fəqərəarası disklərin qabarması və ya protruziyası, disklərin degenerativ xəstəliyi, arxa faset sindromu və işiasla əlaqəli simptomları yüngülləşdirmək üçün həssas kompüterləşdirilmiş əks əlaqə mexanizmindən istifadə edərək onurğaya distraksiya qüvvələri tətbiq edir [7].

Richmond və həmmüəlliflər [7] qeyd ediblər ki, DRX9000 müalicə zamanı diskdaxili sahələri genişləndirmək, yırtığı kiçiltmək və diskdaxili təzyiqi azaltmaq hesabına ağrını yüngülləşdirməyə yönəlib.

Bu tədqiqatın məqsədi DRX9000 aparatı ilə onurğanın motorlu qeyri-cərrahi dekompressiyasının bel şöbəsində disk yırtığı və ya protruziyası nəticəsində yaranan bel ağrısının və radikulyar ağrının azaldılmasında effektivliyini, həmçinin bunun MRT məlumatlarına görə diskin hündürlüyündəki dəyişikliklərlə korrelyasiya edib-etmədiyini qiymətləndirmək idi.

Bu tədqiqat 73 pasiyentin iştirakı ilə aparılıb; onların yaşı 21 ilə 45 arasında olub; onlarda disk protruziyası və ya yırtığının törətdiyi radikulyar ağrı ilə müşayiət olunan xroniki bel ağrısı var idi, bu diaqnoz onurğanın bel-oma şöbəsinin MRT-si ilə qoyulmuşdu, xəstəliyin müddəti isə 12 həftədən çox idi [8]. Pasiyentlər 2016-cı ilin yanvarından 2017-ci ilin sentyabrınadək olan dövrdə Abdul Latif Jameel Hospital for Medical Rehabilitation (Ciddə, Səudiyyə Ərəbistanı) tibb müəssisəsinin reabilitasiya klinikasına müraciət edən ambulator pasiyentlər arasından seçilib; hər bir pasiyentdən müalicəyə və bu tədqiqata daxil edilməyə razılıq alınıb.

Bel ağrısının başqa səbəbləri, osteoporoz, fəqərə sınığı, yerdəyişmə, aşağı ətraflarda zəiflik, hər iki aşağı ətrafda həssaslığın pozulması və ya spondilolistez olan pasiyentlər, həmçinin hamilə qadınlar tədqiqata daxil edilməyib.

Pasiyentlər iki qrupa bölünüb.

1. Birinci qrup: bu qrupa ümumilikdə 39 pasiyent daxil olub: 23 (58,97%) kişi və 16 (41,03%) qadın; onların yaşı 21 ilə 43 arasında olub, orta yaş 32,06±7,09 il təşkil edib, xəstəliyin müddəti 16 ilə 56 həftə arasında olub, orta müddət 34,26±13,45 həftə təşkil edib. Onların bədən kütləsi 64 ilə 97 kq arasında olub. Bu qrupda DRX9000 ilə dekompressiya aparılıb.
2. İkinci qrup: bu qrupa ümumilikdə 34 pasiyent daxil olub: 19 (55,88%) kişi və 15 (44,22%) qadın; onların yaşı 23 ilə 45 arasında olub, orta yaş 33,21±7,23 il təşkil edib, xəstəliyin müddəti 18 ilə 53 həftə arasında olub, orta müddət 32,43±12,22 həftə təşkil edib. Onların bədən kütləsi 61 ilə 93 kq arasında olub. Bu qrup dərin qızdırma üsullarını və adi dartılmanı əhatə edən fizioterapiya kursu keçib.

Bütün pasiyentlərdə tam anamnez toplanılıb; ağrılılığın lokalizasiyasını, düz ayağın qaldırılması testini (SLR), hərəki funksiyanın və həssaslığın qiymətləndirilməsini, həmçinin onurğanın bel şöbəsində hərəkət həcmini əhatə edən klinik müayinə seanslardan əvvəl və seanslar başa çatdıqdan sonra aparılıb. Hərəkət həcmi daxilində fleksiya-ekstenziya zamanı bel ağrısını və aşağı ətraflarda radikulyar ağrını qiymətləndirmək üçün müalicə kursundan əvvəl və kurs başa çatdıqdan sonra 0-dan 10-dək vizual analoq şkaladan (VAS) istifadə olunub. Şüa müayinəsi onurğanın bel-oma şöbəsinin ön-arxa və yan proyeksiyalarda rentgenoqrafiyasını və onurğanın bel-oma şöbəsinin MRT-sini əhatə edib; bu müayinələr disklərin degenerativ xəstəliyi nəticəsində yarana bilən fəqərəarası disk qabarması, protruziyası və ya yırtığı səbəbindən xroniki diskogen bel ağrısı diaqnozunu əsaslandırmaq üçün aparılıb.

Diskin hündürlüyündə dəyişikliklərin olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün müalicə kursu başa çatdıqdan sonra MRT təkrar aparılıb.

MRT müalicəyə başlamazdan əvvəl və müalicə başa çatdıqdan sonra 3,0 Tesla gücündə maqnit-rezonans tomoqrafda (MAGNETOM Verio, A Tim System; Siemens, Erlangen, Almaniya) aparılıb. Pasiyentlər arxası üstə uzadılıb və aşağıdakı skanlar aparılıb: (a) T12-dən oma sümüyünə qədər T1 rejimində sagittal təsvirlər (təkrarlanma vaxtı: 670 ms; exo vaxtı: 12 ms, kəsiyin qalınlığı: 4 mm), (b) T12-dən oma sümüyünə qədər T2 rejimində sagittal təsvirlər (təkrarlanma vaxtı: 3 000–3 600 ms; exo vaxtı: 87–114 ms, kəsiyin qalınlığı: 4 mm) və (c) L1-dən S1-ə qədər T2 rejimində aksial təsvirlər (təkrarlanma vaxtı: 3 000–3 600 ms; exo vaxtı: 87–114 ms, kəsiyin qalınlığı: 4 mm).

Fəqərəarası diskin hündürlüyü

Onurğanın bel şöbəsində fəqərəarası diskin hündürlüyü orta sagittal MR təsvirində diskin yuxarı kənarının ortasından aşağı kənarının ortasına qədər, hər iki qapayıcı lövhə daxil edilməklə ölçülüb. Tədqiqatımızda diskin hündürlüyünün fərdi variabelliyini istisna etmək üçün iki MRT arasında diskin hündürlüyündəki fərqi müəyyən edirik.

Məqsədə uyğun olaraq cütləşdirilmiş t-kriteriyası və ya xətti reqressiyadan istifadə olunub; P dəyərinin 0,05-dən kiçik olması statistik əhəmiyyətli hesab edilib.

Müalicə protokolu

1. Birinci qrup: ümumilikdə 39 pasiyent bu müdaxilə üzrə istismar təlimatına uyğun olaraq DRX9000 (Axiom Worldwide, Tampa, Florida, ABŞ) ilə müalicə alıb [9].
2. İkinci qrup: ümumilikdə 34 pasiyent ultrasəs, transkutan elektrik sinir stimulyasiyası (TENS) və onurğanın dartılmasını əhatə edən fizioterapiya alıb.

DRX9000 protokolu 6 həftəlik dövr ərzində onurğa dekompressiyasının 20 seansını əhatə edir; aktiv müalicə seansları 30 dəqiqə davam edir. Hər pasiyent ilk 2 həftə ərzində həftədə beş dəfə, növbəti 2 həftə ərzində həftədə üç dəfə müalicə alıb, sonra isə son 2 həftə ərzində müalicə tədricən həftədə iki seansa endirilib. Seansın əvvəlində pasiyent arxası üstə uzadılır. Aktiv müalicəyə başlamaq üçün aparat pasiyenti aşağı kəmərdən yumşaq şəkildə dartır, yuxarı kəmər isə hərəkətsiz qalır və beləliklə, pasiyentin onurğasının distraksiyası həyata keçirilir. Pasiyent istənilən an təhlükəsizlik düyməsini basaraq bütün gərilməni dərhal aradan qaldıra bilər.

Dekompressiyanın ilkin qüvvəsi pasiyentin tolerantlığına uyğun seçilib və bədən kütləsinin yarısından 4,54 kq (10 funt) az olan dəyərdən başlanıb. Pasiyent dekompressiya zamanı dartılmanı «güclü və ya ağrılı» kimi təsvir etdikdə bu distraksiya qüvvəsi 10–25% azaldılıb. Sonrakı müalicə seanslarında distraksiya qüvvəsi pasiyentin tolerantlığına uyğun olaraq artırılıb və bədən kütləsinin yarısından 4,54–9,07 kq (10–20 funt) çox olan son dəyərlərə çatdırılıb. Hər terapiya seansının sonunda, müalicədən sonra paravertebral əzələlərin konsolidasiyasına kömək etmək məqsədilə, əzələlərin elektrostimulyasiyası ilə birlikdə soyuq paket tətbiq olunub.

Birinci qrup

Pasiyentlər müalicə seanslarını keçməzdən əvvəl VAS üzrə bel ağrısının orta qiyməti 7,66±1,62, seanslardan sonra isə 2,23±1,67 olub; bu zaman P dəyərinin 0,005-dən kiçik olması əhəmiyyətli fərq kimi qiymətləndirilib. VAS ilə qiymətləndirilən aşağı ətraflarda radikulyar ağrıya gəldikdə, seanslardan əvvəl orta qiymət 7,43±2,50, seanslardan sonra isə 1,33±1,79 olub; bu zaman P dəyərinin 0,005-dən kiçik olması əhəmiyyətli fərq kimi qiymətləndirilib. Bir (2,56%) pasiyentdə beş seansdan sonra şiddətli bel ağrısı müşahidə olunub və bu pasiyent seansları dayandırıb. Altı (15,38%) pasiyentdə seanslar zamanı əzələ ağrısı qeydə alınıb, lakin onlar seanslara davam ediblər; onlardan dördündə (10,25%) ağrı seanslar başa çatanadək saxlanılıb.

MRT

Diskin hündürlüyündə yaxşılaşma 27 (72,97%) pasiyentdə müşahidə olunub; yaxşılaşma 1,1 ilə 5,3 mm arasında olub, orta qiymət 2,31±1,24 mm təşkil edib.

Bel ağrısı baxımından yaxşılaşma 29 (74,36%) pasiyentdə, radikulyar ağrı baxımından yaxşılaşma isə 33 (84,61%) pasiyentdə qeydə alınıb; diskin hündürlüyündə yaxşılaşma 27 (72,97%) pasiyentdə qeydə alınıb.

İkinci qrup

Pasiyentlər müalicə seanslarını keçməzdən əvvəl VAS üzrə bel ağrısının orta qiyməti 7,55±1,78, seanslardan sonra isə 4,14±1,52 olub; bu zaman P dəyərinin 0,005-dən kiçik olması əhəmiyyətli fərq kimi qiymətləndirilib. VAS üzrə aşağı ətraflarda radikulyar ağrıya gəldikdə, pasiyentlər müalicə seanslarını keçməzdən əvvəl orta qiymət 7,32±2,32, seanslardan sonra isə 6,82±1,95 olub; əhəmiyyətli fərq olmayıb, P dəyəri 0,005-dən böyük olub.

MRT

Diskin hündürlüyündə yaxşılaşma dörd (11,76%) pasiyentdə müşahidə olunub; yaxşılaşma 0,1 ilə 0,3 mm arasında olub, orta qiymət 0,043±0,091 mm təşkil edib.

Bel ağrısı baxımından yaxşılaşma 25 (73,53%) pasiyentdə, radikulyar ağrı baxımından yaxşılaşma isə yeddi (20,59%) pasiyentdə qeydə alınıb; diskin hündürlüyündə yaxşılaşma dörd (11,76%) pasiyentdə qeydə alınıb.

Hər iki qrupu müqayisə edərək müəyyən etdik ki, qruplar arasında bel ağrısının yaxşılaşmasında statistik əhəmiyyətli olmayan fərqlər, radikulyar ağrının və diskin hündürlüyünün yaxşılaşmasında isə yüksək dərəcədə əhəmiyyətli fərq olub (şəkil 1–4 və cədvəl 1–4).

Bel ağrısı — belin aşağı hissəsində ağrı.

Bel ağrısı — belin aşağı hissəsində ağrı.

Bel ağrısı — belin aşağı hissəsində ağrı.

Bel ağrısı — belin aşağı hissəsində ağrı.

Diskogen ağrı bel nahiyəsində ciddi problemdir və fibroz halqanın proqressivləşən dağılması və cırılmaları nəticəsində yarana bilər; bu dəyişikliklər fibroz halqanın xarici üçdə bir hissəsindəki ağrı liflərini stimullaşdırmaqla və sinir köklərinin kompressiyası yolu ilə ağrı törədir.

DRX9000 ilə onurğa dekompressiyası sistemləri fəqərəarası aralığı genişləndirmək və disk protruziyasını kiçiltmək hesabına disk protruziyası və ya yırtığının törətdiyi bel ağrısının müalicəsi üçün qeyri-invaziv müdaxiləyə çevrilib.

Tədqiqatımız göstərdi ki, dekompressiya sistemindən istifadə zamanı bel ağrısı və aşağı ətraflarda radikulyar ağrı baxımından yaxşılaşma qeydə alınıb; yaxşılaşma aşağı ətraflardakı ağrı baxımından bel ağrısına nisbətən daha əhəmiyyətli olub.

Dekompressiya sistemi ilə pasiyentlərin əksəriyyətində disklərin hündürlüyündə əhəmiyyətli yaxşılaşmaya nail olunub. Nəzarət qrupu ilə tutuşdurduqda müəyyən etdik ki, dekompressiya sistemi ilə müalicə alan pasiyentlərdə radikulyar ağrı və diskin hündürlüyü baxımından digər fizioterapiya üsulları ilə müqayisədə yüksək dərəcədə əhəmiyyətli yaxşılaşma olub.

Tədqiqatımız Richmond və həmmüəlliflərin [7] işi ilə uzlaşır; onlar qeyd ediblər ki, DRX9000 ilə qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyası sistemi həssas kompüterləşdirilmiş əks əlaqə mexanizmindən istifadə etməklə bel ağrısının, həmçinin disk yırtıqları, fəqərəarası disklərin qabarması və ya protruziyası, disklərin degenerativ xəstəliyi, arxa faset sindromu və işiasla əlaqəli simptomların yüngülləşməsinə səbəb olub.

Digər tədqiqatda Apfel və həmmüəlliflər [10] müəyyən ediblər ki, xroniki diskogen bel ağrısının müalicəsində DRX9000 ilə onurğa dekompressiyası ağrının yüngülləşməsinə və diskin hündürlüyünün bərpasına səbəb olub, ağrının azalması ilə diskin hündürlüyünün bərpa dərəcəsi arasında isə korrelyasiya olub; bu, bizim tədqiqatla uzlaşır; lakin həmin tədqiqatla bizim tədqiqat arasındakı fərq ondan ibarət idi ki, onlar diskin hündürlüyünü KT ilə qiymətləndiriblər, biz isə MRT-dən istifadə etmişik.

Thomas və həmmüəlliflərin [11] nəticələri tədqiqatımızla uzlaşırdı, çünki onlar qeyd ediblər ki, qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyası (DRX9000) dekompressiya qüvvəsi hesabına diskogen bel ağrısının effektiv müalicəsini təmin edib: cərrahi müalicəyə namizəd olan pasiyentlərin 86%-ində ağrı azalıb, 92%-ində mexaniki funksiya bərpa olunub, lakin pasiyentlərin 2%-ində 90 gün sonra ağrı qeydə alınıb, 3%-ində isə residiv inkişaf edib.

Leslie və həmmüəlliflər [9] də qeyd ediblər ki, pasiyentlər DRX9000 ilə onurğa dekompressiyasının tam 6 həftəlik kursunu keçərək müalicə aldıqda, Osvestri indeksinə (ODI) əsasən pasiyentlərdə ağrı azalıb, funksional fəallıq isə yaxşılaşıb.

Dekompressiya sistemi diskogen bel ağrısının müalicəsində yaxşı üsuldur, çünki ağrını azaldır, funksiyanı yaxşılaşdırır və cərrahi müdaxilələrin sayını azaldır.

Ümumilikdə bu tədqiqat belə ehtimal etməyə əsas verir ki, DRX9000 qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyası sistemi ilə müalicə digər üsullarla müqayisədə pasiyentin xroniki bel ağrısını və aşağı ətraflardakı radikulyar ağrısını azaldıb, bu zaman pasiyentlərə daha az analgetik tələb olunub. Bundan əlavə, MRT ilə ölçülən diskin hündürlüyündə yaxşılaşma aşkar edilib.

Yoxdur.

Maraqlar toqquşması yoxdur.

1. Zhang Yg, Guo Tm, Guo X, Wu Sx. Clinical diagnosis for discogenic low back pain. Int J Biol Sci 2009; 5:647–658.
2. Andersson GB. Epidemiological features of chronic low back pain. Lancet 1999; 354:581–585.
3. Dagenais S, Caro J, Haldeman S. A systematic review of low back pain cost of illness studies in the United States and internationally. Spine J 2008; 8:8–20.
4. Chou R, Huffman LH. Nonpharmacologic therapies for acute and chronic low back pain: a review of the evidence for an American Pain Society/American College of Physicians clinical practice guideline. Ann Intern Med 2007; 147:492–504.
5. Macario A, Richmond C, Auster M, Pergolizzi JV. Treatment of 94 outpatients with chronic discogenic low back pain with the DRX9000: a retrospective chart review. Pain Pract 2008; 8:11–17.
6. Ramos G, Martin W. Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurg 1994; 81:350–353.
7. Richmond C, Florio F, Wilhelm JM, Auster M. Magnetic resonance imaging findings after treatment with a non-surgical spinal decompression system (DRX9000^TM) − case report. US Musculoskelet Rev 2007; 2007:50–52.
8. Rozenberg S. Chronic low back pain: definition and treatment. Rev Prat 2008; 58:265–272.
9. Leslie J, Pergolizzi JV, Macario A, Apfel CC, Clair D, Richmond C. Prospective evaluation of the efficacy of spinal decompression via the DRX9000 for chronic low back pain. J Med 2008; 9:2–8.
10. Apfel CC, Cakmakkaya OS, Martin W, Richmondl C, Macario A, George E, et al. Restoration of disk height through non-surgical spinal decompression is associated with decreased discogenic low back pain: a retrospective cohort study. BMC Musculoskelet Disord 2010; 11:155.
11. Thomas A, Gionis B, Eric Groteke DC. Spinal decompression. Orthop Technol Rev 2003; 5–6:36–39.