Xroniki bel ağrısının müalicəsi üçün onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası

Gan TJ, Leslie JB, Pergolizzi JV. Nonsurgical Spinal Decompression To Treat Chronic Low Back Pain. Special Report, December 2007. Brought to you by Anesthesiology News and Pain Medicine News; distributed by McMahon Publishing, New York. 8 səhifə; nəşr kodu SR07047. DOI identifikatoru yoxdur; PubMed bazasında indekslənməyib.

Müəlliflər (Faculty), çap olunduğu kimi: Tong J. Gan, MD, Vice Chair of Anesthesiology, Duke University Medical School, Durham, NC. John B. Leslie, MD, Professor of Anesthesiology, Mayo Clinic, Phoenix, AZ. Joseph V. Pergolizzi, MD, Adjunct Assistant Professor of Medicine, Department of Medicine, Johns Hopkins University School of Medicine, Baltimore, MD.

Dəstək, üz qabığında çap olunduğu kimi: «This Special Report is supported through a grant from», ardınca Axiom Worldwide loqosu verilib.

Copyright © 2007, McMahon Publishing, 545 West 45th Street, New York, NY 10036. Printed in the USA. All rights reserved, including the right of reproduction, in whole or in part, in any form.

İngilis dilindəki mətn xüsusi hesabatın nəşriyyat tərəfindən buraxılmış 8 səhifəlik PDF faylından götürülüb.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Mətn tam, ixtisarsız və dəyişiklik edilmədən verilir.

Bu monoqrafiya məlumatın ümumiləşdirilməsi kimi nəzərdə tutulub. Ətraflı olsa da, o, hərtərəfli klinik icmal deyil. McMahon Publishing və müəlliflər bu sənəddə olan məlumatın dəqiqliyini nə təsdiq, nə də inkar edirlər. Bu maarifləndirici icmaldan istifadəyə görə heç bir məsuliyyət qəbul edilmir və çap xətalarının olmamasına zəmanət verilmir. Oxuculara müvafiq ilkin ədəbiyyata müraciət etmək qətiyyətlə tövsiyə olunur.

Sənaye cəhətdən inkişaf etmiş ölkələrin əksəriyyətində xroniki bel ağrısı (belin aşağı hissəsində ağrı) geniş yayılmış vəziyyət kimi qəbul olunur.¹ Yaxın vaxtlara qədər ümumi qəbul olunmuş fikir belə idi ki, kəskin bel ağrısı epizodlarının əksəriyyəti xoşxassəlidir və öz-özünə keçib gedir, tutmaların 80%-dən 90%-ə qədəri təxminən 6 həftəyə sovuşur, kəskin bel ağrısı epizodu keçirmiş pasiyentlərin 5%-dən 10%-ə qədərində isə sonradan xroniki bel ağrısı olur. İndi bu gözlənti şübhə altındadır: hazırda kəskin bel ağrısının residivləşməyə meylli olduğu qəbul edilir və bir çox pasiyentdə təkrarlanan epizodlar baş verir ki, bu da xroniki vəziyyətə gətirib çıxarır. Müasir məlumatlar göstərir ki, pasiyentlərin 25%-dən 60%-ə qədəri ilk epizoddan 1 il və ya daha çox müddət sonra bel ağrısının növbəti epizodunu keçirəcək.²

Kəskin bel ağrısı epizodlarının əksəriyyəti tibbi yardıma müraciət edilmədən sovuşur. Pasiyent tibbi yardım alırsa, ağrı və həyat fəaliyyətinin pozulması adətən keçib gedir və pasiyent, bir qayda olaraq, 1 ay ərzində işə qayıda bilir.³ Lakin pasiyentlərin 3-də 1-ə çatan hissəsində sonda qeyri-müəyyən uzun müddət davam edən və əlilliyə səbəb olan xroniki bel ağrısı inkişaf edir. Pasiyentlər daimi ağrı hiss edə və funksional cəhətdən məhdudlaşa bilərlər; onların 5-də 1-i fəaliyyətində ciddi məhdudiyyətlər olduğunu bildirir.^3,4 1966–1998-ci illərdə dərc olunmuş, bel ağrısına dair 30 populyasiya tədqiqatını əhatə edən ədəbiyyat icmalında bel ağrısının yayılması 12%-dən 33%-ə qədər, 1 illik yayılma 22%-dən 65%-ə qədər, ömür boyu yayılma isə 11%-dən 84%-ə qədər dəyişib. ABŞ-da yetkinlərin təxminən 25%-i son 3 ayda bel ağrısı keçirdiklərini bildirir, bel ağrısı ilə bağlı həkimə müraciətlərin payı isə 1990-cı illərdən bəri az dəyişib.⁵

ABŞ-da bel ağrısı tezliyinə görə həkimə müraciətin ikinci, xəstəxanaya yerləşdirilmənin beşinci səbəbi, cərrahi müdaxiləyə göstərişlər arasında isə üçüncüdür.⁶ Bel ağrısı ilə bağlı səhiyyə xərclərinin böyük hissəsi bel ağrısı olan pasiyentlərin az bir hissəsinin payına düşür; bu, bel ağrısı olan bütün pasiyentlərin müalicəsinin potensial xərclərinin faktiki xərclərdən xeyli yüksək olduğunu göstərir.^3,7 Bel ağrısı terapevtlərə müraciətin 10 əsas səbəbi sırasındadır və ABŞ-da əmək qabiliyyətinin itirilməsinin ən çox rast gəlinən və ən baha başa gələn səbəbidir.⁸ O, həmçinin səhhətə görə vaxtından əvvəl təqaüdə çıxmanın tez-tez rast gəlinən səbəbidir.

Bel ağrısının yayılması və yükü

ABŞ-da yetkinlər arasında bel və boyun ağrısının ümummilli yayılmasını və korrelyatlarını öyrənən tədqiqat göstərib ki, 2002-ci ildə bel ağrısının 3 aylıq yayılması 34 milyon nəfər təşkil edib.⁹ Hazırda xroniki bel ağrısının illik yayılması 15%-dən 45%-ə qədərdir; davamlı bel ağrısının orta yaş üzrə yayılması uşaqlarda, yeniyetmələrdə və yetkinlərdə təxminən 15%, yaşlılarda isə 27% təşkil edir.² ABŞ-da bel ağrısının maliyyə və sosial xərclərinə funksiyaların pozulması, fəallığın məhdudlaşması və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsi, həmçinin əmək qabiliyyətinin itirilməsi, natamam məşğulluq, əmək məhsuldarlığının azalması və birbaşa tibbi xərclər daxildir. ABŞ-da 1998-ci ildə bel ağrısı ilə bağlı birbaşa səhiyyə xərcləri 26,3 mlrd dollar həcmində qiymətləndirilib, iş günlərinin itirilməsi ilə bağlı dolayı xərclər isə əhəmiyyətli olub.³ ABŞ-da 40–65 yaşlı işçilər arasında bel ağrısının kəskinləşmələri və məhsuldarlıq itkisi işəgötürənlərə ildə 7,4 mlrd dollara qədər başa gəlir; bu xərclərin 71,6%-i xroniki bel ağrısı olan işçilərin payına düşüb. Bu statistik məlumatların arxasında işçi qüvvəsi ilə bağlı bir çox başqa xərclər də dayanır, məsələn, əvəzedici işçilərin işə götürülməsi və öyrədilməsi zərurəti, həmkarların məhsuldarlığına təsir və boş vaxtın itirilməsi.²

Bel ağrısının aşkar diskomfortundan, narahatlıqlarından və sosial xərclərindən başqa, bel ağrısı ilə bağlı yanaşı vəziyyətlərə dair yaxınlarda aparılmış en kəsikli tədqiqatda müəyyən edilib ki, normal referens populyasiya ilə müqayisədə bel ağrısı olan pasiyentlərdə boyun ağrısı, kürəyin yuxarı hissəsində ağrı, fiziki yük zamanı pəncələrdə ağrı, baş ağrısı, miqren, yuxu pozğunluqları, istilik hissi, təşviş və kədər və ya depressiya əhəmiyyətli dərəcədə daha tez-tez qeyd olunub. Bu nəticə müəllifləri belə qənaətə gətirib ki, bel ağrısı olan pasiyentlər faktiki olaraq «sindrom» sayıla bilən bir vəziyyət yaşayırlar və onun təsiri təcrid olunmuş onurğa ağrısının təsirindən kənara çıxır.¹⁰ Bel ağrısına dair tədqiqatlar əsasən daha gənc, işləyən yetkinlərə yönəlsə də, bel ağrısının yaşlı insanlarda ən çox rast gəlinən şikayətlərdən 1-i, həmçinin funksional məhdudiyyətlərin və gündəlik fəaliyyətin (ADL) yerinə yetirilməsində subyektiv hiss edilən çətinliklərin bilavasitə səbəbi olduğuna dair aydın sübutlar var. O, həm də gələcək əlilliyin risk amilidir.²

Bel ağrısının diaqnostikası

Müayinə və diaqnostika sxemlərində geniş fərqlər, həmçinin çoxsaylı mümkün müalicə yanaşmaları və bel ağrısı olan pasiyentlərin aparılmasına optimal yanaşma ilə bağlı peşəkar qeyri-müəyyənlik mövcuddur.¹¹ Bel ağrısı ilə əvvəlcə ilkin səhiyyə həkiminə müraciət edən pasiyentlərin 85%-dən çoxunda qeyri-spesifik bel ağrısı, yəni konkret xəstəlik və ya onurğa pozğunluğu ilə əlaqələndirilməsi asan olmayan ağrı olur. Belə pasiyentlərdə ağrının konkret anatomik mənbələrini müəyyən etmək cəhdləri çox vaxt uğursuz olur.³

Fəqərəarası disklər, faset oynaqları, bağlar, fassiyalar, əzələlər və sinir köklərinin dural qişası — bunların hamısı belin aşağı hissəsində ağrı yarada bilən strukturlar kimi müəyyən edilib. Ümumi qəbul olunmuş diaqnostik üsullardan istifadə etməklə yalnız faset oynaqlarının, fəqərəarası disklərin və oma-qalça oynaqlarının pozğunluqlarının ağrı səbəbi olduğu inandırıcı şəkildə nümayiş etdirilib. Mərkəzi neyroplastiklik, membranların oyanıqlığının dəyişməsi və gen ekspressiyası — bunların hamısı ağrının qavranılmasına təsir göstərə bilər.¹² İşdən məmnunluq kimi fərdi psixososial xüsusiyyətlər də xroniki bel ağrısının inkişafına təsir edə bilər.^13,14

Skrininq və ilkin müalicə məqsədləri üçün pasiyentlərin əksəriyyətini 2 kateqoriyaya bölmək olar: cərrahi və qeyri-cərrahi. Pasiyentlərin böyük əksəriyyəti əvvəlcə konservativ qeyri-cərrahi müalicə almalıdır. Məqsədyönlü anamnez toplanması və fiziki müayinə əsasda duran konkret vəziyyətləri müəyyən etməyə imkan verəcək və nevroloji zədələnmənin olub-olmadığını və səviyyəsini göstərə bilər.^3,15 Sonra pasiyentləri 3 qrupa ayırmaq olar: a) qeyri-spesifik bel ağrısı olan pasiyentlər; b) radikulopatiya və ya onurğa kanalının stenozu ilə potensial əlaqəli bel ağrısı olan pasiyentlər (işias və ya psevdoaralıq axsaqlığın olması bunlardan şübhələnməyə əsas verir); və c) digər spinal səbəblərlə potensial əlaqəli bel ağrısı olan pasiyentlər. Bunlara ağır və ya proqressivləşən nevroloji defisiti olan, yaxud təcili qiymətləndirmə tələb edən əsas vəziyyətləri (məsələn, şiş, infeksiya, at quyruğu sindromu) olan az sayda pasiyent, həmçinin ankilozlaşdırıcı spondilit və fəqərənin kompression sınığı kimi vəziyyətlər aiddir.

Bel və ya ayaqda mexaniki ağrı bel ağrısının bütün hallarının 97%-ini təşkil edir. Mexaniki termini əsasda duran bədxassəli, neoplastik və ya iltihabi xəstəlik olmadan anatomik və ya funksional pozğunluğu bildirir. Bu halların 70%-ində yekun diaqnoz bel nahiyəsində əzələlərin və ya bağların dartılması olacaq. Müvafiq terapiya üsullarının seçilməsinə kömək edə bilən digər mexaniki və spinal hallara diskin degenerativ xəstəliyi, disk yırtığı, onurğa kanalının stenozu, osteoporotik kompression sınıq və spondilolistez aiddir. Bel ağrısının müxtəlif səbəblərinin tezliyi istənilən konkret klinik praktikada demoqrafik xüsusiyyətlərdən və pasiyentlərin göndərilməsi qaydalarından asılı olaraq əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər. Məsələn, geriatrik praktikada onurğa kanalının stenozu və osteoporoz daha tez-tez rast gəlinəcək.

Bel ağrısının mexaniki səbəblərinə bel-oma nahiyəsinin əzələ və bağlarının zədələnməsi, faset və ya oma-qalça oynağının artropatiyası və degenerativ dəyişikliklər nəticəsində yaranan diskogen xəstəlik aiddir.¹⁶ Bel və ayaq ağrısı olan pasiyentlərdə işias üçün tipik anamnez disk yırtığına dəlalət edir.¹⁷ Bel disklərinin simptomatik yırtıqlarının 90%-dən çoxu L4-5 və L5-S1 səviyyələrində yaranır. Sinir kökü disfunksiyasının olub-olmadığını və ağırlığını qiymətləndirmək üçün düz ayağın qaldırılması testi daxil olmaqla məqsədyönlü müayinə və dizlər nahiyəsində güc və reflekslərin, ayaqların baş barmaqlarının gücünün, pəncələrin dorsal fleksiyasının, pəncələrin plantar fleksiyasının, Axilles reflekslərinin və sensor simptomların paylanmasının qiymətləndirilməsini əhatə edən nevroloji müayinə aparılmalıdır.³

Diskogen ağrı ən çox belin aşağı hissəsini, sağrıları və bud-çanaq nahiyəsini əhatə edir və, ehtimal ki, diskin daxili degenerasiyasının nəticəsidir. Disk degenerasiyası, ehtimal ki, fibroz halqanın zədələnməsi və sonrakı bərpası ilə bağlıdır; zədələnmiş fibroz halqanın bərpasında iştirak edən böyümə amilləri, makrofaqlar və tosqun hüceyrələr sonrakı pisləşməyə şərait yaradır. Diskogen ağrı fibroz halqanın xarici üçdə bir hissəsində ağrı liflərini stimullaşdıran proqressivləşən dağılma və cırılmalarla bağlı ola bilər.¹⁸

Disk degenerasiyası 10–19 yaşlı simptomsuz insan qruplarında sənədləşdirilib; yeniyetmələrin 20%-ində yüngül disk degenerasiyası aşkar edilib.¹⁹ 50 yaşa çatdıqda disklərin 10%-ində degenerativ patologiya aşkar olunur, 70 yaşa çatdıqda isə fəqərəarası disklərin 60%-i ağır degenerasiyaya uğramış olur. Hesab olunur ki, disk degenerasiyasının özü işias, disk yırtığı və prolapsı, disk hündürlüyünün dəyişməsi, əzələlər və bağlar kimi onurğa komponentlərinə əlverişsiz təsir və, ola bilsin, onurğa kanalının stenozu ilə əlaqəlidir.²⁰

Müasir müalicə variantları

Bel ağrısının müayinəsi və müalicəsi üçün çoxsaylı alternativlər mövcuddur, lakin müxtəlif vəziyyətlərdə hansı variantların uyğun və ya üstün olduğuna dair az konsensus əldə olunub. Bel ağrısının müalicəsinin 3 əsas kateqoriyasına cərrahi, qeyri-cərrahi və farmakoloji müalicə aiddir. Müvafiq müalicə pasiyentin müraciət etdiyi vəziyyətin mənşəyindən və ağırlığından asılı ola bilər.

Pasiyentlər ilkin olaraq bel ağrısı və onu müşayiət edən ağır və ya proqressivləşən nevroloji simptomlarla müraciət etdikdə kompüter tomoqrafiyasına (KT) və ya maqnit-rezonans tomoqrafiyasına (MRT) göstəriş var. Bəzi simptomlar cərrahın konsultasiyasını tələb edəcək. Bel ağrısı epizodlarının əksəriyyəti mexaniki və ya skelet-əzələ mənşəlidir və fiziki məşqlərə, həmçinin qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar və asetaminofenlə konservativ farmakoloji müalicəyə yaxşı cavab verir. Qeyri-cərrahi qeyri-invaziv müalicə üsulları ən çox və ən əsaslı şəkildə təyin olunur.

Konservativ müalicə üsulları geniş şəkildə dəyişir və pasiyentə fərdi qaydada seçilir. Kəskin bel ağrısı adətən özünəyardım yolu ilə müalicə olunur: fiziki məşqlər, asetaminofen və qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar kimi analgetiklər və ya skelet əzələlərinin miorelaksantları, səthi istilik terapiyası və pasiyentlərin maarifləndirilməsi. Vəziyyət konservativ terapiyaya cavab vermədikdə digər variantlara daha güclü təsirli farmakoloji alternativlər (miorelaksantlar, sistem təsirli kortikosteroidlər və nadir hallarda opioidlər), onurğa manipulyasiyaları, akupunktura, akupressura və transkutan elektrik sinir stimulyasiyası (TENS) kimi daha sonra işlənib hazırlanmış müalicə üsulları daxildir.

Xroniki bel ağrısının digər qeyri-invaziv müalicə üsullarına pilates və yoqa kimi məşq proqramları, onurğanın dekompressiyası (manual, mexanikləşdirilmiş və motorlu), «bel məktəbi» proqramları və koqnitiv-davranış terapiyası daxildir.³ Müalicənin effektivliyi, eləcə də müalicənin uğurunun qiymətləndirilməsi çox vaxt fərqlənir. Hər bir üsulun faydalılığı ağrının mənşəyindən asılı ola bilər.²¹

Diskogen mənşəli ağrı, ola bilsin, xroniki bel ağrısının müalicəsi ən çətin olan növüdür.²² Konservativ tibbi müalicəyə cavab verməyən, diskogen mənşəli ağır bel ağrısı olan pasiyentlər üçün cərrahi spondilodez, minimal invaziv diskdaxili elektrotermik terapiya (IDET) və konkret diaqnoza xas olan digər əməliyyatlar kimi variantlar mövcuddur.^23,24 Bir çox cərrahi müdaxilələrin məqsədi fəqərəarası aralıqlarda təzyiqi azaltmaqdır. Dekompressiyaya nail olmaq üçün sadə dartılmadan, mexaniki dartılmadan və onurğanın motorlu dekompressiyasından başlayaraq müxtəlif konservativ qeyri-cərrahi müalicə üsulları da tətbiq edilib. Lakin yaxınlarda aparılmış meta-analizdə müəyyən edilib ki, dartılmanı qiymətləndirən randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatların yalnız çox az qismində bel ağrısına müsbət təsir bildirilib, dartılmanın tətbiqindən sonra isə ağrının güclənməsi və fəqərəarası təzyiqin artması barədə məlumat verilib.²⁵

Bel ağrısının qeyri-cərrahi müalicəsinin yeni variantları

Nisbətən yaxın vaxtlarda sadə dartılmanın bəzi mümkün problemlərini aradan qaldırmağa yönəlmiş müxtəlif mexanikləşdirilmiş və motorlu onurğa dekompressiyası sistemləri işlənib hazırlanıb. Onlardan birincisi VAX-D (vertebral aksial dekompressiya sistemi; Vat-Tech Inc.) olub. O vaxtdan bəri bir sıra başqa cihazlar meydana çıxıb, o cümlədən DRX9000™ (Axiom Worldwide; (Şəkil 1) — onurğanın motorlu dekompressiyası cihazı — və Accu-Spina sistemi (North American Medical Corporation).

Onurğa dekompressiyasının mexanikləşdirilmiş sistemləri sahəsində ən yeni işləmələrdən bəziləri 2007-ci ildə American Academy of Pain Management (AAPM) təşkilatının illik klinik konfransında təqdim olunub.²⁶ Spinetronics şirkəti özünün Antalgic-Trak cihazını, CERT HealthSciences öz SpineMED dekompressiya masasını təqdim edib, Axiom Worldwide isə öz DRX9000™ cihazı üzrə yeni məlumatları və yeni istiqamətləri açıqlayıb.

Bel ağrısının konservativ müalicə üsulları

American College of Physicians və American Pain Society tərəfindən dərc olunmuş, ədəbiyyat məlumatları ilə təsdiqlənən ən son tövsiyələrə əsasən, xroniki bel ağrısının qeyri-farmakoloji müalicə üsullarına akupunktura, müalicəvi bədən tərbiyəsi, müalicəvi masaj, viniyoqa üslubunda yoqa, koqnitiv-davranış terapiyası və ya proqressiv relaksasiya, onurğa manipulyasiyaları və intensiv multidissiplinar reabilitasiya aiddir.^3,27,28 Digər müalicə üsullarına «bel məktəbi», interferension terapiya, aşağı intensivlikli lazer terapiyası, bel bandajları, qısadalğalı diatermiya, TENS, ultrasonoqrafiya, akupressura, neyrorefleksoterapiya, spa-terapiya, həmçinin sadə motorlu və kompüterlə idarə olunan dartılma daxildir.^3,22

Ümumilikdə müalicə fərdiləşdirilməli və pasiyentin simptomlarının və müdaxilələrə reaksiyasının qiymətləndirilməsinə, ilkin səhiyyə klinisistinin təcrübəsinə və hazırlığına, həmçinin müvafiq ixtisaslı mütəxəssislərin əlçatanlığına əsaslanmalıdır. Pasiyentlərin müalicədən fayda gözləntiləri də, görünür, nəticələrə təsir edir. Xroniki bel ağrısının orta dərəcədə effektiv müalicə üsullarına akupunktura,²⁷ müalicəvi bədən tərbiyəsi, müalicəvi masaj, viniyoqa üslubunda yoqa,²⁸ fitoterapiya,²⁹ koqnitiv-davranış terapiyası və ya onurğanın proqressiv manipulyasiyaları və intensiv multidissiplinar reabilitasiya aiddir, baxmayaraq ki, müxtəlif üsulları təsdiqləyən sübutların səviyyəsi qənaətbəxşdən yaxşıya qədər dəyişir.²² Meta-reqressiya analizlərinin məlumatlarına görə, fərdi uyğunlaşdırma, nəzarət, germə məşqləri və əzələlərin möhkəmləndirilməsini əhatə edən məşq proqramları ən yaxşı nəticələrlə əlaqəlidir.²² Xroniki bel ağrısında TENS-in effektivliyi sübut olunmayıb, akupressura, neyrorefleksoterapiya və spa-terapiya isə ABŞ-da öyrənilməyib. İnterferension terapiya, aşağı intensivlikli lazer terapiyası, qısadalğalı diatermiya və ultrasonoqrafiyaya dair sübutlar kifayət deyil, «bel məktəbi» proqramlarına dair məlumatlar isə ziddiyyətlidir, baxmayaraq ki, bəzi tədqiqatlarda kiçik qısamüddətli fayda nümayiş etdirilib.²²

Effektivliyi işiası olan pasiyentlərdə göstərilməmiş fasiləsiz və ya fasiləli dartılma istisna olmaqla, yalnız az sayda tədqiqatda müalicə üsullarının effektivliyi məhz radikulyar ağrısı və ya onurğa kanalının stenozu simptomları olan pasiyentlərdə qiymətləndirilib. Hazırda hər hansı konkret müalicə üsulunu birinci sıra terapiya kimi tövsiyə etmək üçün sübutlar kifayət deyil.²² İntensiv multidissiplinar reabilitasiya kimi bəzi müdaxilələr heç də bütün şəraitlərdə əlçatan olmaya bilər, müqayisə edilə bilən effektivliyə malik müdaxilələrin dəyəri isə əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənə bilər.

Diskogen mənşəli bel ağrısına gəldikdə, bəzi məlumatlar göstərir ki, həm sadə, həm də motorlu dartılma fəqərəarası aralığı genişləndirə, disk protruziyasını və diskdaxili təzyiqi azalda bilər.^21,30,31 Lakin işiaslı və ya işiassız bel ağrısında dartılmaya dair klinik tədqiqatların sistematik icmallarında müəyyən edilib ki, plasebo, imitasiya müalicəsi və ya digər müalicə üsulları ilə müqayisədə dartılma ağrını azaltmaq üçün, ehtimal ki, effektiv deyil.^25,32

Ümumiyyətlə, dartılma pasiyent asma qurğusuna yerləşdirildikdə onun öz çəkisi hesabına manual şəkildə və ya çanağı fiksasiya olunmuş vəziyyətdə xüsusi konstruksiyalı masada uzanan pasiyentin masanın baş tərəfindəki tutacaqları dartması yolu ilə həyata keçirilə bilər. Həm pasiyentin, həm də fizioterapevtin yorulması və ya pasiyentin qüvvəyə və ya vəziyyətə dözə bilməməsi səbəbindən bu dartılma növlərini standartlaşdırmaq çətin ola bilər.³³ Bundan əlavə, dartma qüvvəsi xətti olur və paravertebral əzələlərin yığılmasını işə salan proprioseptiv reaksiya yarada bilər ki, bu da distraksiya effektini azaldır. Onurğa dekompressiyası sistemləri ənənəvi dartılmanın bu məhdudiyyətlərini aradan qaldırıb. Onlara 2003-cü ildə FDA icazəsi almış onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası sistemi DRX9000™, VAX-D və Accu-Spina sistemi aiddir. Onurğanın motorlu dekompressiyasına dair bəzi randomizə edilməmiş tədqiqatlarda ağrının azalması bildirilsə də, müvafiq randomizə edilmiş tədqiqatların sistematik icmalı göstərib ki, dərc olunmuş məlumatlar onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasının bel ağrısı olan şəxslərə digər müalicə üsullarından daha çox fayda verib-vermədiyini müəyyən etmək üçün həddən artıq heterogendir.³⁴

Cərrahi və qeyri-cərrahi müalicənin müqayisəsi

Diskogen mənşəli xroniki bel ağrısı çox vaxt konservativ müalicə ilə yüngülləşməyə bilər. Belə ağrısı olan bəzi pasiyentlər açıq cərrahi spondilodezə üz tuturlar.²² Disk prolapsının cərrahi müalicə üsulları açıq diskektomiya, mikrodiskektomiya, xemonukleoliz, avtomatlaşdırılmış perkutan diskektomiya, lazer diskektomiyası, nukleoplastika, diskin mexaniki dekompressiyası və bel nahiyəsində manual perkutan diskektomiyadır. Əsasən diskin daxili dağılması ilə bağlı bel ağrısında müalicəyə diskin tam kəsilib çıxarılması, IDET və radiotezlikli arxa annuloplastika daxildir. Diskin degenerativ xəstəliyinin müalicəsi üçün bir sıra spondilodez əməliyyatları mövcuddur. Bütün bu cərrahi müdaxilələrin — həm minimal invaziv, həm də digərlərinin — uğuru dəyişkəndir və müəyyən edilib ki, o, müdaxilə edilmədiyi halda olduğundan yüksək deyil.^2,23,24

Cərrahi müdaxilənin riskləri və əlverişsizlikləri elədir ki, bəzi klinik tövsiyələrdə qeyri-spesifik bel ağrısı olan pasiyentlər mümkün əməliyyata və ya digər invaziv müdaxilələrə göndərilməzdən əvvəl ən azı 3 aydan 2 ilə qədər uğursuz qeyri-cərrahi müdaxilələr təklif olunur.³ 1990-cı illərdən bəri xroniki bel ağrısı olan pasiyentlərdə bel spondilodezinin tezliyi, xüsusən 60 yaşdan yuxarı pasiyentlər arasında, sürətlə artıb. Əməliyyatların sayının artması bu prosedurun effektivliyinin eyni dərəcədə sürətli artımı ilə müşayiət olunmayıb.³⁵ Yaxınlarda aparılmış SPORT (Spine Patient Outcomes Research Trial) tədqiqatında bel nahiyəsində fəqərəarası disk yırtığının və bel nahiyəsinin degenerativ spondilolistezinin cərrahi müalicəsinin effektivliyi qiymətləndirilib.^36,37 Standart açıq diskektomiyanın fizioterapiya, epidural steroid inyeksiyaları, qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar və opioidləri əhatə edən fərdiləşdirilmiş konservativ müalicə ilə müqayisə edildiyi randomizə edilmiş klinik tədqiqatda tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bel diski yırtığının müalicəsində cərrahi və konservativ müalicə effektivliyinə görə təxminən bərabər olub.³⁶

Diskogen bel ağrısında cərrahi müalicənin effektivliyinin qeyri-cərrahi müalicənin effektivliyi ilə müqayisə edildiyi randomizə edilmiş tədqiqatların sistematik icmalında müəlliflər müəyyən ediblər ki, cərrahi müalicə (əksər hallarda bel spondilodezi əməliyyatı) strukturlaşdırılmamış fizioterapiyadan bir qədər daha effektiv olub. Koqnitiv-davranış terapiyası komponenti olan yüksək dərəcədə strukturlaşdırılmış reabilitasiya, görünür, effektivliyinə görə cərrahi müalicəyə təxminən bərabər olub və daha az ağırlaşma ilə müşayiət edilib. Maraqlıdır ki, icmala daxil edilmiş tədqiqatların heç birində bel ilə bağlı həyat fəaliyyətinin pozulması üzrə orta nəticədə FDA-nın klinik əhəmiyyətli fərq üçün müəyyən etdiyi həddə çatan, müalicə ilə əlaqəli fərqlər aşkar edilməyib.²⁴

Ən yeni qeyri-invaziv müalicə üsulları

Qeyri-invaziv dekompressiya məhz diskogen mənşəli bel ağrısına yönəlmiş qeyri-cərrahi müdaxilələrə olan ehtiyacı ödəməyə cəhd edilən üsullardan 1-idir. Qeyri-cərrahi dekompressiyanın diskdaxili təzyiqi azaltdığı konsepsiyasını təsdiqləyən eksperimental məlumatlar mövcuddur. Bu, öz növbəsində, oksigen və qida maddələrinin daxil olmasını asanlaşdıra, diskin metabolizmini və bərpasını yaxşılaşdıra bilər. Bu gün istifadə olunan dartılma növlərinə motorlu, mexaniki, manual (fizioterapevtin pasiyentin qollarından və/və ya ayaqlarından istifadə edərək dartılma tətbiq etdiyi), autotraksiya, qravitasiya (və ya inversiya ilə asılma), pnevmatik, fasiləsiz, fasiləli dartılma, yataq rejimində dartılma və sualtı dartılma daxildir.²⁵

İşiaslı və ya işiassız bel ağrısında dartılmanın tətbiqinə həsr olunmuş ən son Cochrane icmalına işias simptomları olmayan kəskin, yarımkəskin və ya xroniki qeyri-spesifik bel ağrısının müalicəsi üçün istənilən növ dartılmanın öyrənildiyi randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar daxil edilib. Tədqiqatda mexaniki, manual (qeyri-spesifik və ya seqmentar dartılma), autotraksiya, sualtı, yataq rejimində, fasiləsiz və fasiləli dartılma kimi növlərə baxılıb. (Müəlliflər öz analizlərində onurğanın dekompressiya dartılmasını tətbiq olunan dartılmanın digər formalarından ayırmayıblar.)

İcmal inandırıcı sübutlar təqdim edib ki, müxtəlif müddətli, işiaslı və ya işiassız bel ağrısı olan pasiyentlərdə qısa və uzunmüddətli nəticələr fasiləsiz və ya fasiləli dartılma ilə plasebo, imitasiya müalicəsi və ya digər müalicə üsulları arasında fərqlənmir.²⁵ 30 dərəcə bucaq altında yarıuzanmış vəziyyətdə fizioterapiya ilə birlikdə tətbiq olunan dartılmanı təkcə fizioterapiya ilə müqayisə edən randomizə edilmiş tədqiqatda 2 üsul arasında yalnız kiçik fərq aşkar edilib və bu, müəllifləri dartılmanın adi fizioterapiya sxeminin effektindən artıq effekt göstərmədiyi qənaətinə gətirib.³²

Pasiyentlərin skrininqi düzgün aparıldığı halda, bazarda mövcud olan müxtəlif dartılma formalarının istifadəsi zamanı hər hansı ciddi arzuolunmaz hadisələrin baş verdiyini güman etməyə imkan verən məlumatlar azdır. Dartılmanın arzuolunmaz təsirlərinə dair icmalda tədqiqatların təxminən 25%-ində bu və ya digər arzuolunmaz təsirlər, məsələn, statik dartılma qrupunun 31%-ində və fasiləli dartılma qrupunun 15%-ində ağrının güclənməsi bildirilib, qalan tədqiqatlarda isə arzuolunmaz hadisələrin olmadığı bildirilib.²⁵

DRX9000™ onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyasını həssas kompüterləşdirilmiş əks əlaqə mexanizmi vasitəsilə həyata keçirir. DRX9000™ cihazında pasiyentlə cihaz arasında sürtünməni azaltmaq üçün bölünmüş masa konstruksiyasından istifadə olunur. Pasiyent arxası üstə uzanır, döş qəfəsi və çiyinlər üçün dayaq sistemi bədənin yuxarı hissəsini nəzarətdə saxlayır, diz dayağı isə çanağın rotasiyasını aradan qaldırmağa xidmət edir. Aparatda daxili hava kameraları, disk bucağına görə dartmanın tənzimləmələri və kəmərlər var və o, terapiyanın son hissəsində dekompressiya qüvvəsini daha yavaş artıra bilir. DRX9000™ onurğa dekompressiyası cihazı mexanikləşdirilmiş seqmentar distraksiya üçün motorlu qasnaqdan istifadə edir; distraksiya əvvəlcədən seçilmiş müddət ərzində statik və ya ossilyator rejimdə aparıla bilər; bel nahiyəsində xəstəliyin lokalizasiyası dartma bucağının ən yaxşı parametrlərini müəyyən edir.

Fundamental tədqiqatlar

Bəzi dartılma üsulları diskdaxili təzyiqin artmasına səbəb ola bilər; bu hal disk yırtıqları və neyrokompressiv etiologiya ilə bağlı bel ağrısının müalicəsində xüsusilə əlverişsizdir. Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası — ötürücülü dartılmanın ixtisaslaşmış forması — bir neçə cihazda mövcuddur. İlk tədqiqatlar əvvəlcə diskektomiyadan əvvəl aksial dekompressiya ilə müalicə almış pasiyentlərdə diskdaxili təzyiqin ölçülməsinə yönəlib.²² Bu tədqiqatda aksial dekompressiya sisteminin pulpoz nüvədəki təzyiqə təsiri MRT ilə təsdiqlənmiş bel diski yırtığı olan 5 pasiyentdə planlı diskektomiyadan əvvəl ölçülüb: L4-5 fəqərəarası diskinin pulpoz nüvəsinə kanyula yeridilib, sonra isə o, təzyiq monitorlarına qoşulub.

Cihazın yaratdığı distraksiya gərilməsi diskdaxili təzyiqi –100 ilə –160 mm c.s. arasında olan mənfi səviyyəyə qədər endirib; distraksiya gərilməsi ilə diskdaxili təzyiq arasında tərs asılılıq olub. Diqqətəlayiqdir ki, distraksiya gərilməsi 40–50 funtluq hədd səviyyəsinə çatana qədər diskdaxili təzyiqin dəyişməsi, görünür, minimal olub. Bu hədd aşıldıqda diskdaxili təzyiq dekompressiya gərilməsi tətbiq olunmazdan əvvəl müşahidə edilən müsbət təzyiqdən kəskin şəkildə aşağı düşüb.

Başqa bir tədqiqatçı qrupu nümayiş etdirib ki, aksial dekompressiya, ehtimal ki, bel sinir kökünün dekompressiyası hesabına dermatomal somatosensor oyadılmış potensialları (DSSEP) yaxşılaşdıra bilir.³⁸ Bel ağrısı və birtərəfli və ya ikitərəfli L5 və ya S1 radikulopatiyası diaqnozu qoyulmuş, ardıcıl daxil edilmiş yeddi pasiyent aksial dekompressiya terapiyasından əvvəl və sonra DSSEP üsulu ilə hər iki tərəfdən müayinə olunub. Bütün pasiyentlərdə disk yırtığını sənədlə təsdiqləmək üçün MRT və ya KT-dən istifadə edilib. Müalicədən sonra bütün pasiyentlərdə radikulyar simptomların və bel ağrısının ən azı 50% azalması qeyd olunub, onlardan 3-ündə bütün simptomlar tam aradan qalxıb. Ağrının orta hesabla azalması 77% təşkil edib.

Digər tədqiqatda 3 aydan uzun müddət davam edən xroniki bel ağrısı olan 44 pasiyentdə aksial dekompressiya ilə müalicə TENS ilə müalicə ilə müqayisə edilib. TENS ilə müalicənin uğur göstəricisi 0%, aksial dekompressiyanın uğur göstəricisi isə 68,4% olub (P<0,001). Ağrının və funksional nəticənin statistik əhəmiyyətli azalması aksial dekompressiya ilə müalicə alan pasiyentlərdə müşahidə edilib, TENS ilə müalicə alanlarda isə müşahidə edilməyib.³⁹

Texnologiyaların inkişafı DRX9000™ kimi onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası üçün daha yeni cihazlarda qüvvənin tətbiqində və pasiyentin vəziyyətində dəyişikliklərə, həmçinin passiv fiksasiya sistemlərinin əlavə edilməsinə gətirib çıxarıb. Tədqiqatçılar fəqərəarası disklərin hündürlüyünün və ya ölçülmüş qabarmanın obyektiv radioloji müşahidələri əsasında DRX9000™ sisteminin tətbiqinin ilk uğurları barədə məlumat veriblər. Klinik halların kiçik seriyasında bir qrup tədqiqatçı belə dekompressiya sistemlərinin zaman keçdikcə diskin həcmini artıra və yırtığı kiçildə biləcəyi fərziyyəsinə yeni məlumatlar əlavə edib; bunu pasiyentin MRT məlumatları (Şəkil 2A və 2B) və simptomsuz sağlam könüllünün yan rentgenoqramı (Şəkil 2C və 2D) göstərir.

Təsvirlər Axiom Worldwide tərəfindən təqdim edilib.

Son tədqiqatların icmalında motorlu dartılma formalarını əhatə edən dartılma sistemlərinin effektivliyi öyrənilib. Xroniki diskogen bel ağrısının müalicəsi üçün onurğanın motorlu dekompressiyasına dair ədəbiyyatın sistematik icmalında müxtəlif aparatlar, o cümlədən bölünmüş masa səthi, adi masa səthi və yüklərlə təchiz edilmiş sürtünməsiz kuşetka vasitəsilə aparılan onurğanın motorlu dekompressiyasına dair 7 randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat tapılıb. Çünki 7 tədqiqatdan yalnız 3-ündə randomizasiya prosedurunun təsviri verilmişdi, heç birində nəticələr kor üsulla qiymətləndirilməmişdi, pasiyent qrupları isə heterogen idi. Bu səbəblərə görə müəlliflər belə qənaətə gəliblər ki, keyfiyyət xarakterli icmal meta-analizdən daha məqsədəuyğundur. 7 tədqiqatdan 6-sında onurğanın motorlu dekompressiyası zamanı fərqin olmadığı, 1-ində isə ağrının azaldığı, lakin həyat fəaliyyətinin pozulmasının azalmadığı bildirilib. Randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatların çatışmazlığı müəllifləri onurğanın motorlu dekompressiyasına dair 3 randomizə edilməmiş klinik hallar seriyası tədqiqatını da daxil etməyə sövq edib; bu tədqiqatlarda nəzarət qrupları olmayıb. Bu tədqiqatların hər birində ağrının 77–86% azaldığı bildirilib.³⁴

İcmalın müəllifləri belə qənaətə gəliblər ki, xroniki diskogen bel ağrısında onurğanın motorlu dekompressiyası vasitəsilə onurğa dekompressiyasının effektivliyi standart tədqiqatlarda hələ inandırıcı şəkildə nümayiş etdirilməyib. Onlar bunun pasiyent qruplarının heterogenliyinin və tətbiq olunan üsul baxımından tədqiqatçılar və pasiyentlər üçün kor üsulun lazımi qaydada tətbiqinin çətinliyinin nəticəsi ola biləcəyini ehtimal ediblər. Keçmiş tədqiqatların məhdudiyyətlərini aradan qaldırmaq üçün daha yaxşı randomizasiya, nəzarət qrupları və standartlaşdırılmış nəticə göstəriciləri olan daha ciddi tədqiqatlar lazımdır.

Yeni dekompressiya sistemlərinə dair tədqiqatlar

Bel ağrısının müalicəsi üçün bir neçə yeni cihazda, o cümlədən DRX9000™, Antalgic-Trak və SpineMED dekompressiya masasında kompüterlə idarə olunan motorlu onurğa dekompressiyasından istifadə olunur. Hazırda Antalgic-Trak və SpineMED sistemləri üçün klinik nəticələrə dair məlumatlar yoxdur və son nəşrlərin heç birində VAX-D kimi daha köhnə sistemlərin uğuru göstərilməyib.

Onurğa dekompressiyası sistemlərinə dair dərc olunmuş məlumatların icmalı göstərir ki, effektivliyə dair məlumatlar qeyri-inandırıcıdır və tədqiqatlar təsdiqlənmiş nəticələr çıxarmaq üçün kifayət deyil. Qeyri-invaziv qeyri-cərrahi dekompressiya sistemlərinin effektivliyinin real qiymətləndirilməsi problemi üzərində iş aparılır və gələcək tədqiqatlar həkimlərə effektivliyi nümayiş etdirən nəticələr əsasında klinik müalicə sxemlərini müəyyən etməyə kömək etmək üçün lazım olan məlumatları təqdim edəcək.

Çapda olan bir əlyazmada 12 həftədən çox davam edən diskogen bel ağrısı olan 94 ambulator pasiyentin yaxınlarda aparılmış retrospektiv tədqiqatının məlumatları verilir. Bu analiz DRX9000™ ilə onurğa dekompressiyası terapiyasından sonra simptomların azaldığını nümayiş etdirib.⁴⁰ Pasiyentlər 4 klinikadan təsadüfi qaydada seçilib və 8 həftə (orta hesabla) ərzində DRX9000™ ilə onurğanın motorlu dekompressiyasını keçiblər. Hər bir pasiyent 2 həftə ərzində hər gün 28–30 dəqiqəlik seanslar alıb, sonra seansların sayı tədricən həftədə 1 seansa qədər azaldılıb. Müalicə protokoluna həmçinin bel nahiyəsi üçün germə məşqləri, germədən əvvəl miofassial relizin və ya istiliyin tətbiqi, sonra isə buzun və/və ya əzələ stimulyasiyasının tətbiqi daxil olub. Nəticənin əsas göstəricisi 0-dan 10-a qədər verbal rəqəmsal reytinq şkalası (NRS) üzrə ağrı intensivliyinin ilkin səviyyə ilə müalicənin sonu arasındakı dəyişməsi olub.

Daxil edilmiş pasiyentlərin 63%-i qadın, 95%-i ağ irqin nümayəndələri olub. Pasiyentlərin orta yaşı 55 il təşkil edib. İştirakçıların 52%-i işləyib, 41%-i isə təqaüdçü olub. Disk yırtığı diaqnozu halların 73%-ində, disk degenerasiyası diaqnozu isə 68%-ində qoyulub. Pasiyentlərin 27%-ində həm disk yırtığı, həm də disk degenerasiyası olub.

Müraciət zamanı 6,05 olan ilkin orta NRS balı (standart kənarlaşma [SD] 2,3) DRX9000™ ilə müalicə protokolu başa çatdıqdan sonra əhəmiyyətli dərəcədə azalaraq 0,89 bala enib (SD 1,15; P<0,0001). Analgetiklərin qəbulu da azalıb, ADL göstəriciləri isə yaxşılaşıb. Nəzarət müayinəsində pasiyentlər bel ağrısının orta hesabla 90% azaldığını (SD 1,15) və 0-dan 10-a qədər şkala üzrə məmnunluq balının 8,55 olduğunu (median 9) bildiriblər.⁴⁰

Bu tədqiqat retrospektiv idi, onda nəzarət və ya müqayisə qrupu yox idi, 4 klinika isə köməkçi üsullardan istifadəyə görə fərqlənirdi. Buna baxmayaraq, DRX9000™ ilə müalicə alan pasiyentlərin ilkin analizinin bu cür müsbət klinik nəticələri xroniki bel ağrısı ilə müraciət edən daha geniş pasiyent populyasiyasında daha ciddi prospektiv klinik tədqiqat aparmağı əsaslandırırdı.

Pilot tədqiqat başa çatdırılıb və 2007-ci ildə AAPM-in illik konfransında təqdim olunub.²⁶ Bu, standartlaşdırılmış multimodal klinik tədqiqat protokolu üzrə xroniki bel ağrısının aktiv müalicəsi üçün Axiom Worldwide DRX9000™ cihazının effektivliyini və təhlükəsizliyini qiymətləndirən prospektiv, çoxmərkəzli, randomizə edilməmiş II faza klinik tədqiqatı idi. Xroniki bel ağrısı 3 aydan çox davam edən on səkkiz pasiyent 6 həftə ərzində 20 DRX prosedurundan (hər biri 28 dəqiqə) ibarət seriya keçib; ilk 2 həftədəki 5 seans son həftədə tədricən 1 seansa qədər azaldılıb. Multimodal müalicə protokoluna DRX seanslarından sonra buz tətbiqi, bel nahiyəsi üçün germə məşqləri və zərurət olduqda köməkçi analgetiklər daxil olub. Ağrı, analgetiklərin qəbulu, funksional vəziyyət, məmnunluq, ADL və təhlükəsizlik üzrə qiymətləndirmələr müayinələr, sorğu vərəqələri və pasiyent gündəlikləri vasitəsilə toplanıb. Bel ağrısının orta gündəlik balı 2 həftəlik müalicədən sonra 6,4-dən 3,1-ə qədər azalıb (P<0,01) və 6 həftədən sonra bütün prosedurlar başa çatdıqda 0,8-ə qədər enib (şkala 0–10) (P<0,001). Bel ağrısının əhəmiyyətli azalmasından əlavə, pasiyentlər funksiyanın yaxşılaşdığını qeyd ediblər; bu yaxşılaşma terapiyanın sonunda Osvestri indeksi üzrə orta balın 23,7-dən 5,5-ə qədər azalması ilə ölçülüb.

Bu pilot tədqiqatda DRX9000™ çoxsaylı səbəblərdən yaranan xroniki bel ağrısının müalicəsində perspektivli olduğunu göstərib. Xroniki bel ağrısı orta hesabla 526 həftə davam edən və əvvəllər çoxsaylı terapevtik müdaxilələri uğursuz olmuş pasiyentlərdə bu miqyasda yaxşılaşmaların plasebo effekti olması az ehtimal olunsa da, hazırda pasiyentlərin 1 il müşahidə olunduğu daha iri DRX9000™ tədqiqatı aparılır, bu daha iri tədqiqatdan sonra isə kor üsulla aparılan randomizə edilmiş tədqiqat və ya imitasiya müalicəsi ilə tədqiqat planlaşdırılır. Uzunmüddətli faydanı müəyyən etmək üçün DRX9000™ ilə müalicə alan pasiyentlərdə daha uzunmüddətli nəticələrə dair əlavə məlumatlar da toplanmalı, xroniki bel ağrısının rutin müalicəsində onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası üçün DRX9000™ sisteminin potensial dəyərini sənədlə təsdiqləmək üçün isə nəticələrin müqayisəli tədqiqatları aparılmalıdır. DRX9000™ cihazının həm qısamüddətli, həm də uzunmüddətli perspektivdə effektivliyi hazırda klinik praktikada geniş tətbiq olunan digər müalicə üsullarının effektivliyi ilə, pilot tədqiqatda istifadə olunanlar kimi standartlaşdırılmış və validasiya olunmuş çoxsaylı nəticə dəyişənləri toplusundan istifadə etməklə müqayisə edilməlidir.

2006-cı ildə Seulda (Cənubi Koreya) keçirilmiş International Society of Physical and Rehabilitation Medicine-in Ümumdünya konqresində təqdim olunmuş tezislərdə bel-oma nahiyəsində disk yırtığının müalicəsində DRX3000 (DRX9000™ cihazının beynəlxalq versiyası) ilə onurğa dekompressiyasının effektivliyinin dartılmanın effektivliyi ilə müqayisə edildiyi yaxın vaxtlarda aparılmış tədqiqatın nəticələri bildirilib.⁴¹ Bu tədqiqatda DRX3000 ilə müalicə alan pasiyentlərin 65%-i vizual analoq şkala (VAS) üzrə ağrı balının 50%-dən çox, 25%-i 80%-dən çox, 10%-i isə 30%-dən çox azalmasına nail olub. Bu nəticələr ənənəvi dartılma ilə müalicə alan pasiyentlərin nəticələrindən fərqlənirdi: onların 60%-i VAS balının ən azı 30% azalmasına nail olub, 30%-i isə ya heç bir azalmaya nail olmayıb, ya da onlarda ağrı 30%-dən az azalıb. DRX9000™ ABŞ-dan kənarda geniş şəkildə öyrənilib (Cədvəl).

^aMüqayisə qrupunda müdaxilə: ənənəvi dartılma. ^bTədqiqatda tətbiq olunan yeganə müalicə. TFI — transforaminal steroid inyeksiyası; VAS — vizual analoq şkala

Onurğa dekompressiyasının effektivliyini diskogen xroniki bel ağrısının digər müalicə üsullarının effektivliyi ilə müqayisə etmək üçün yaxşı planlaşdırılmış prospektiv randomizə edilmiş uzunmüddətli nəzarətli tədqiqatlara açıq-aydın ehtiyac var. DRX9000™ cihazının təsir mexanizminin öyrənilməsi müdaxilədən əvvəl və sonra fəqərəarası aralıqlardakı fərqləri ölçmək üçün MRT və pozitron-emissiya tomoqrafiyasından istifadə etməklə davam etdiriləcək. İdeal bucağı, tələb olunan qüvvəni, həmçinin prosedurların müddətini və tezliyini müəyyən etmək üçün əsas müalicə parametrləri də dəqiqləşdirilməlidir. Bu parametrlər nə qədər fərdiləşdirilmiş və dəqiq olarsa, onları hər bir pasiyentə bir o qədər yaxşı təyin etmək mümkün olacaq. Hazırda bu dəyişənlərin yoxlanılacağı matris dizaynlı çoxqruplu tədqiqat planlaşdırılır.

Müasir dövrdə xroniki bel ağrısı geniş yayılmış və üzücü bir haldır. Bel ağrısının səbəbləri və onun necə yaşanması bu ağrı ilə yaşayan pasiyentlər qədər müxtəlifdir və heç 1 müalicə üsulu hərtərəfli effektiv deyil. Diskogen ağrının müalicəsi xüsusilə çətin ola bilər. Sübutlara əsaslanan ən müasir klinik tövsiyələr cərrahi variant nəzərdən keçirilməzdən əvvəl ən azı 2 ay, çox vaxt isə xeyli daha uzun müddət konservativ müalicəni tövsiyə edir. Cərrahi müdaxilə risklərlə bağlıdır, diskogen bel ağrısı olan bir çox pasiyentdə isə nəticəni qabaqcadan proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Qeyri-cərrahi qeyri-invaziv müalicə çətin müalicə olunan diskogen ağrının müalicəsi üçün potensial olaraq yararlı variantdır. Onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası üçün kompüterləşdirilmiş DRX9000™ sistemləri qeyri-invaziv yanaşmadan istifadə etməklə pasiyentlər üçün maksimal fayda təmin etmək məqsədilə işlənib hazırlanıb; bu yanaşma səhiyyə resurslarının istifadəsini minimuma endirməyə və bel ağrısının müalicəsinə potensial olaraq optimal terapevtik yanaşma təklif etməyə kömək edə bilər. Onun tətbiqinin əsaslılığını daha da təsdiqləmək üçün yaxşı planlaşdırılmış uzunmüddətli tədqiqatlar aparılır.

1. Maetzel A, Li L. The economic burden of low back pain: a review of studies published between 1996 and 2001. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2002;16(1):23-30.
2. Boswell MV, Trescot AM, Datta S, et al. Interventional techniques: evidence-based practice guidelines in the management of chronic spinal pain. Pain Physician. 2007;10(1):7-111.
3. Chou R, Qaseem A, Snow V, et al. Diagnosis and treatment of low back pain: a joint clinical practice guideline from the American College of Physicians and the American Pain Society. Ann Intern Med. 2007;147(7):478-491.
4. Diamond S, Borenstein D. Chronic low back pain in a working-age adult. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2006;20(4):707-727.
5. Deyo RA, Mirza SK, Martin BI. Back pain prevalence and visit rates: estimates from US national surveys, 2002. Spine. 2006;31(23):2724-2727.
6. Krishnaney AA, Park J, Benzel EC. Surgical management of neck and low back pain. Neurol Clin. 2007;25(2):507–522.
7. Engel CC, von Korff M, Katon WJ. Back pain in primary care: predictors of high health-care costs. Pain. 1996;65(2-3):197-204.
8. Jarvik JG, Deyo RA. Diagnostic evaluation of low back pain with emphasis on imaging. Ann Intern Med. 2002;137(7):586-597.
9. Strine TW, Hootman JM. US national prevalence and correlates of low back and neck pain among adults. Arthritis Rheum. 2007;57(4):656-665.
10. Hagen EM, Svensen E, Eriksen HR, et al. Comorbid subjective health complaints in low back pain. Spine. 2006;31(13):1491-1495.
11. Deyo RA, Weinstein JN. Low back pain. N Engl J Med. 2001;344(5):363-370.
12. Coderre TJ, Katz J, Vaccarino AL, Melzack R. Contribution of central neuroplasticity to pathological pain: review of clinical and experimental evidence. Pain. 1993;52(3):259-285.
13. Carragee EJ, Alamin TF, Miller JL, Carragee JM. Discographic, MRI and psychosocial determinants of low back pain disability and remission: a prospective study in subjects with benign persistent back pain. Spine J. 2005;5(1):24-35.
14. Borenstein DG. Epidemiology, etiology, diagnostic evaluation, and treatment of low back pain. Curr Opin Rheumatol. 1999:11(2):151-157.
15. McCamey K, Evans P. Low back pain. Prim Care. 2007;3(1)4:71-82.
16. Peng B, Hao J, Hou S, et al. Possible pathogenesis of painful intervertebral disc degeneration. Spine. 2006;31(5):560-566.
17. Vroomen PC, de Krom MC, Knottnerus JA. Diagnostic value of history and physical examination in patients suspected of sciatica due to disc herniation: a systematic review. J Neurol. 1999;246(10):899-906.
18. Anderson MW. Lumbar discography: an update. Semin Roentgenol. 2004;39(1):52-67.
19. Miller JA, Schmatz C, Schultz AB. Lumbar disc degeneration: correlation with age, sex, and spine level in 600 autopsy specimens. Spine.1998;13:173-178.
20. Atlas SU, Nardin RA. Evaluation and treatment of low back pain: an evidence-based approach to clinical care. Muscle Nerve. 2003;27:265-284.
21. Ramos G, Martin W. Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurg. 1994;81(3):350-353.
22. Chou R, Qaseem A, Snow V, et al. Nonpharmacologic therapies for acute and chronic low back pain: a review of the evidence for an American Pain Society/American College of Physicians clinical practice guideline. Ann Intern Med. 2007;147(7):492-504.
23. Andersson GBJ, Mekhail NA, Block JE. Treatment of intractable discogenic low back pain. A systematic review of spinal fusion and intradiscal electrothermal therapy (IDET). Pain Physician. 2006;9(3):237-248.
24. Mirza SK, Deyo RA. Systematic review of randomized trials comparing lumbar fusion surgery to nonoperative care for treatment of chronic back pain. Spine. 2007;32(7):816-823.
25. Clarke JA, van Tulder MW, Blomberg SE, et al. Traction for low-back pain with or without sciatica. Cochrane Database Syst Rev. 2007;(2):CD003010.
26. Leslie J, Richmond C, Macario A, et al. Pilot: Effectiveness and safety of nonsurgical spinal decompression. Paper presented at: 18th Annual Meeting of the American Academy of Pain Management; September 27-30, 2007; Las Vegas, NV.
27. Manheimer E, White A, Berman B, et al. Meta-analysis: acupuncture for low back pain. Ann Intern Med. 2005;142(8):651-663.
28. Sherman KJ, Cherkin DC, Erro J, Miglioretti DL, Deyo RA. Comparing yoga, exercise, and a self-care book for chronic low back pain: a randomized, controlled trial. Ann Intern Med. 2005;143(12):849-856.
29. Gagnier JJ, van Tulder MW, Berman B, et al. Herbal medicine for low back pain: a Cochrane review. Spine. 2007;32(1):82-92.
30. Gupta RC, Ramarao SV. Epidurography in reduction of lumbar disc prolapse by traction. Arch Phys Med Rehabil. 1978;59(7):322-327.
31. Onel D, Tuzlaci M, Sari H, Demir K. Computed tomographic investigation of the effect of traction on lumbar disc herniations. Spine. 1989;14(1):82-90.
32. Borman P, Keskin D, Bodur H. The efficacy of lumbar traction in patients with low back pain. Rheumatol Int. 2003;23(2):82-86.
33. Tekeoglu I, Adak B, Bozkurt M, et al. Distraction of lumbar vertebrae in gravitational traction. Spine. 1998;23(9):1061-1063.
34. Macario A, Pergolizzi JV. Systematic literature review of spinal decompression via motorized traction for chronic discogenic low back pain. Pain Pract. 2006;6(3);171-178.
35. Deyo RA, Gray DT, Kreuter W, et al. United States trends in lumbar fusion surgery for degenerative conditions. Spine. 2005;30(12):1441-1445.
36. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, et al. Surgical vs nonoperative treatment for lumbar disk herniation: the Spine Patient Outcomes Research Trial (SPORT) observational cohort. JAMA. 2006;296(20):2451-2459.
37. Weinstein JN, Lurie JD, Tosteson TD, et al. Surgical versus nonsurgical treatment for lumbar degenerative spondylolisthesis. N Engl J Med. 2007;356(22):2257-2270.
38. Naguszewski WK, Naguszewski RK, Gose EE. Dermatomal somatosensory evoked potential demonstration of nerve root decompression after VAX-D therapy. Neurol Res. 2001;23(7):706-714.
39. Sherry E, Kitchener P, Smart R. A prospective randomized controlled study of VAX-D and TENS for the treatment of chronic low back pain. Neurol Res. 2001;23(7):780-784.
40. Macario, A, Richmond, C, Auster, M, et al. Treatment of 94 outpatients with chronic discogenic low back pain with the DRX9000: a retrospective chart review. Pain Practice (in press).
41. Kim H-S, Kim D-H, Huh K-Y. The effect of spinal decompression therapy compared with conventional traction in lumbosacral disc herniation. Program and abstracts of the 4th World Congress of the International Society of Physical and Rehabilitation Medicine; June 10-14, 2007; Seoul, South Korea. Abstract OP04-5.
42. Hiranandani M. Nonsurgical spinal decompression: treatment of low back pain by spinal decompression and spinal exercises. Program and abstracts of the 45th Annual Indian Association of Physiotherapists Conference; February 2-4, 2007; Kolkata, India.
43. Lee SH. Efficacy of Spinal Decompressor Combined with Transforaminal Steroid Injection versus Transforaminal Steriod Injection in Patient with Lumbar Disc Herniation. Society of Rehabilitation; submitted 2007.
44. Naoyuki O, Itabashi A, Kusano S, et al. Effects of spinal decompressor (DRX9000™) for lumbar disc herniation. Journal of Saitama Kenou Rehabilitation. 2006;6:38-42.
45. Park JK. Nonsurgical spinal decompression therapy. Axiom Worldwide Abstract.
46. Minukov GN, Vorobiev EV. Clinical studies for spinal decompression system: DRX9000™. Conducted in the Neurology Unit of Municipal Clinical Hospital; Moscow, Russia. May 13-July 24, 2006.