Onurğanın dekompressiyası

Gionis TA, Groteke E. Spinal Decompression. Orthopedic Technology Review 2003;5(6):36–39 (noyabr/dekabr 2003-cü il, «Surgical Alternatives» rubrikası). Naşir: CurAnt Communications, Inc. Məqalənin DOI identifikatoru yoxdur və o, PubMed-də indeksləşdirilməyib.

Məqalənin jurnalın öz saytındakı veb-versiyası (orthopedictechreview.com, noyabr/dekabr 2003-cü il buraxılışı, səhifə 36) Internet Archive-də saxlanılıb: web.archive.org/web/20040525180049/http://www.orthopedictechreview.com/issues/novdec03/pg36.htm. Jurnalın saytının özü artıq internetdə mövcud deyil.

By Thomas A. Gionis, MD, JD, MBA, MHA, FICS, FRCS, and Eric Groteke, DC, CCIC. Müəlliflərin adları olan sətirdə onların iş yerləri göstərilməyib; məqalənin sonundakı müəlliflər haqqında məlumatda (aşağıda verilib) Thomas A. Gionis barədə deyilir: «chairman of the American Board of Healthcare Law and Medicine, Chicago; a diplomate professor of surgery, American Academy of Neurological and Orthopaedic Surgeons; and a fellow of the International College of Surgeons and the Royal College of Surgeons», Eric Groteke barədə isə bildirilir ki, o, «maintains chiropractic centers in northeastern Pennsylvania, in Stroudsburg, Scranton, and Wilkes-Barre».

Məqalənin səhifəsində müəllif hüququ barədə sətir yoxdur. Jurnalın saytının hüquqi məlumat səhifəsində onun materialları barədə «Copyright © 2003 CurAnt Communications, Inc.» və «All Rights Reserved» göstərilib; buraxılışın mündəricat səhifəsində «© 2002 MWC / Allied Healthcare Group. All rights reserved» çap olunub. Məqalə açıq giriş lisenziyası ilə dərc olunmayıb.

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Mənbə məqalənin jurnalın saytındakı veb-versiyasıdır. Mətn ixtisar və dəyişiklik edilmədən tam tərcümə olunub; «Annotasiya» və «Müəlliflər haqqında» başlıqları bizim tərəfimizdən əlavə edilib (orijinalda bu yerlərdə başlıq yoxdur), veb-versiyada iki nömrələnmiş bəndə bölünmüş 14 nömrəli ədəbiyyat mənbəyi isə bir bənd kimi verilib.

Qeyri-cərrahi müdaxilənin disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəliyi olan onurğa patologiyalı pasiyentlərdə simptomlara təsirini qiymətləndirən klinik tədqiqatın nəticəsi təqdim olunur.

Bu klinik nəticələr tədqiqatı onurğa dekompressiyasının disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəliyi olan pasiyentlərdə simptomlara və fiziki müayinə göstəricilərinə təsirini qiymətləndirmək üçün aparılıb. Nəticələr göstərib ki, terapiyanı başa vurmuş 219 pasiyentin 86%-i simptomların dərhal aradan qalxdığını bildirib, 84%-i isə müalicədən 90 gün sonra ağrısız qalıb. Fiziki müayinə göstəriciləri 219 pasiyentin 92%-ində yaxşılaşıb və bu yaxşılaşma müalicədən 90 gün sonra həmin pasiyentlərin 89%-ində saxlanılıb. Bu tədqiqat göstərir ki, Amerika səhiyyə sisteminə hər il 50 milyard dollardan çox başa gələn və bel ağrısının ən çox rast gəlinən səbəbi olan disk xəstəliyini onurğa dekompressiyası vasitəsilə iqtisadi cəhətdən səmərəli şəkildə müalicə etmək mümkündür. Uğurlu qeyri-cərrahi terapiyanın dəyəri cərrahi müalicənin dəyərinin onda birindən azdır. Bu nəticələr göstərir ki, onurğa dekompressiyası sahəsindəki biotexnoloji nailiyyətlər disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəlikləri olan pasiyentlərin gələcəkdə effektiv müalicəsi baxımından perspektivli nəticələr nümayiş etdirir. Qeyri-cərrahi müalicənin sonrakı əməliyyatın qarşısını alıb-almadığını, yoxsa onu sadəcə təxirə saldığını müəyyən etmək üçün uzaq nəticələrin tədqiqatları lazımdır.

Biotexnologiyadakı son nailiyyətlər sayəsində onurğa dekompressiyası bel ağrısının əsas səbəblərindən biri olan fəqərəarası disk yırtıqlarının və disklərin degenerativ xəstəliyinin iqtisadi cəhətdən səmərəli qeyri-cərrahi müalicə metoduna çevrilib. Fəqərəarası disk yırtıqlarının və disklərin degenerativ xəstəliyinin bu qeyri-cərrahi müalicə metodu diskdaxili təzyiqi əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaqla zədələnmiş onurğa seqmentinə təsir göstərir.¹ Xroniki bel ağrısı nəticəsində əmək qabiliyyətinin itirilməsi sənayecə inkişaf etmiş ölkələrdə tibbi üsullarla müalicə olunan xoşxassəli vəziyyətlər arasında ən baha başa gələnidir. O, həm də 45 yaşdan kiçik şəxslərdə əmək qabiliyyətinin itirilməsinin bir nömrəli səbəbidir. 45 yaşdan sonra isə əmək qabiliyyətinin itirilməsinin əhəmiyyətinə görə üçüncü səbəbidir.² Disk xəstəliyi səhiyyə sisteminə ildə 50 milyard dollardan çox başa gəlir.

Fəqərəarası disk lif lövhələrindən ibarətdir; bu lövhələr daxili mukopolisaxarid gel nüvəsini əhatə edən fibroz-qığırdaq struktur əmələ gətirir. Xarici divar və gel hidrodinamik şəkildə fəaliyyət göstərir. Yarımsərt qapalı xarici divarın daxilindəki mayenin öz təzyiqi hidrodinamik aktivliyi mümkün edir və bunun sayəsində fəqərəarası disk mexaniki strukturdur.³ İnsan müxtəlif normal hərəkət diapazonlarından istifadə etdikdə onurğa diskləri disk daxilindəki təzyiq dəyişiklikləri nəticəsində deformasiyaya uğrayır.⁴ Disk deformasiyaya uğrayır, bu da nüvənin miqrasiyasına və fibroz halqa liflərinin uzanmasına səbəb olur. Fəqərə cisimləri ilə disklərin birləşmə xətti boyunca osteofitlər inkişaf edir və bu, spondiloz kimi tanınan xəstəliyə səbəb olur. Bu disk pulpoz nüvənin dəyişməsi nəticəsində daralır; qocalma prosesi davam etdikcə pulpoz nüvə həlməşikvari konsistensiyadan daha fibroz xarakterə keçir. Qığırdaqlı qapayıcı lövhələrin sklerozu və bitişik fəqərə səthlərinin periferiyası boyunca yeni sümük toxumasının əmələ gəlməsi ilə fəqərəarası aralıq nazikləşir. Dəyişmiş mexanika arxa diartroz oynaqlarına yük yaradır və bunun nəticəsində onlar hərəkət üçün normal nüvə dayaq nöqtəsini itirir. Fəqərəarası aralıq itirildikdə faset səthinin oynaq müstəvisi artıq konqruent olmur. Bu yük oynaq səthlərinin degenerativ artritinə gətirib çıxarır.⁵

Bu, işlə bağlı zədələrin əksəriyyətini təşkil edən peşə ilə əlaqəli təkrarlanan zədələr zamanı xüsusilə vacibdir. Diskin degenerasiyası zamanı fibroz halqanın qatları yer-yer ayrıla və sirkulyar cırıqlar əmələ gətirə bilər. Bu sirkulyar cırıqlardan bir neçəsi birləşərək radial cırığa səbəb ola bilər; onun nahiyəsində disk maddəsi qabarıb diskin yırtığını və ya prolapsını əmələ gətirə bilər. Disk yırtığı yaranmaya da bilər, lakin fibroz halqa zəifləməyə, sirkulyar qabarmaya və fəqərəarası diskin hündürlüyünün itirilməsinə gətirib çıxarır. Nəticədə bu mərhələdə diskoqramlar adətən disklərarası təzyiqin azaldığını aşkar edir.

Pulpoz nüvədə və fibroz halqada aşkar edilmiş erkən dəyişikliklər, ehtimal ki, biomexaniki xarakter daşıyır və qocalma ilə bağlıdır. Bu dəyişikliklər fonunda istənilən əlavə travma degenerasiya prosesini sürətləndirə bilər. Diskogen travma zamanı fiziki yerdəyişmə, həmçinin toxuma ödemi və əzələ spazmı baş verir; bunlar diskdaxili təzyiqi artırır və mayenin miqrasiyasını məhdudlaşdırır.⁶ Bundan əlavə, qapayıcı lövhənin sınığına səbəb olan kompressiya travmaları gələcəkdə diskin degenerasiyasına zəmin yarada bilər.

Normal kinetikanın dəyişməsi bel ağrısının və diskin bütövlüyünün pozulmasının ən geniş yayılmış səbəbidir və buna görə də onurğa diskində və onun ətrafında homeostazı qorumaq həyati əhəmiyyət daşıyır; Yong-Hing və Kirkaldy-Willis⁷ bu degenerasiyanı klinik simptomlarla əlaqələndiriblər. Onurğa degenerasiyasının üç klinik mərhələsi bunlardır:

1. Disfunksiya mərhələsi. Patoloji dəyişikliklər azdır, simptomlar zəif ifadə olunub və ya yoxdur. Adətən lumbalgiya və rotasion əzələ-bağ dartılması diaqnozlarından istifadə olunur.
2. Qeyri-stabillik mərhələsi. Qeyri-stabil hərəki seqmentdə patoloji hərəkət mövcuddur və pasiyent obyektiv göstəricilər fonunda mülayim simptomlardan şikayət edir. Konservativ müalicə tətbiq olunur, bəzən isə əməliyyata göstəriş olur.
3. Stabilləşmə mərhələsi. Diskin və faset oynaqlarının hərəkətliliyi azaldan ağır degenerativ dəyişikliklərinin olduğu, ehtimal ki, stenozla müşayiət olunan üçüncü faza.

Göstərilib ki, onurğa dekompressiyası fəqərəarası aralığın dekompressiyasını təmin edir və bel ağrısının klinik mənzərəsində adi onurğa dartılmasından fərqlənir.^8,9 Ədəbiyyat məlumatlarına görə, ənənəvi dartılmanın optimal terapevtik nəticələr əldə etmək üçün daha az effektiv və biomexaniki baxımdan qeyri-adekvat olduğu məlum olub.^8–11 Faktiki olaraq, bir tədqiqatda Mangion və həmmüəlliflər belə nəticəyə gəliblər ki, fasiləsiz dartılma qurğularından əldə edilən istənilən fayda dartılmanın özü ilə deyil, məcburi immobilizasiya ilə bağlı olub.¹⁰ Digər tədqiqatda Weber dartılma ilə müalicə olunan pasiyentləri imitasiya dartılması alan nəzarət qrupu ilə müqayisə edib və əhəmiyyətli fərqlərin olmadığını nümayiş etdirib.¹¹ Tədqiqatlar təsdiq edir ki, ənənəvi dartılma onurğanın dekompressiyasını təmin etmir. Əksinə, dekompressiya, yəni bel şöbəsinin fəqərəarası disklərinin və faset oynaqlarının distraksiya və pozisiyalaşdırma nəticəsində yükdən azad edilməsi, fəqərəarası aralıqda mənfi diskdaxili təzyiq yaratmaq və saxlamaq hesabına disk yırtıqlarının və disklərin degenerativ xəstəliyinin müalicə metodu kimi öz effektivliyini sübut edib. Nachemon, həmçinin Yong-Hing və Kirkaldy-Willis məlumatlarına uyğun olaraq,¹ bel ağrısının onurğa dekompressiyası ilə müalicəsi onurğa degenerasiyasının təbii gedişinə müdaxilə edir.^7,12 Matthews¹³ bel diskinin protruziyası ehtimal edilən pasiyentləri müayinə etmək üçün epidurografiyadan istifadə edib. 120 funt × 20 dəqiqə tətbiq olunan qüvvə ilə o, kontrast maddənin osmotik dəyişikliklər hesabına fəqərəarası aralıqlara çəkildiyini nümayiş etdirə bilib. Goldfish¹⁴ ehtimal edir ki, degenerasiyaya uğramış disk pulpoz nüvənin qidalanma vəziyyətinə təsir göstərən diskdaxili təzyiqin azalmasından fayda görə bilər. Ramos və Martin⁸ göstəriblər ki, dəqiq yönəldilmiş distraksiya qüvvələri vasitəsilə diskdaxili təzyiq kəskin şəkildə mənfi qiymətlərə qədər düşə bilər. Onel və həmmüəlliflərinin¹⁵ tədqiqatında kompüter tomoqrafiyası məlumatlarına görə konturu dəyişmiş diskə distraksiyanın müsbət təsirləri bildirilib. Həm disk yırtıqları, həm də disk degenerasiyası ilə bağlı yüksək diskdaxili təzyiq homeostazın bərpasına və zədələnmiş toxumanın reparasiyasına mane olur.

Biotexnoloji nailiyyətlər ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) tərəfindən təsdiq edilmiş, fəqərəarası disklərin dekompressiyasını həyata keçirən erqonomik cihazların hazırlanmasına şərait yaradıb. Bu dekompressiya/reduksiya aparatlarının təsirinin biomexanikası hərtərəfli fiziki müayinə və müvafiq diaqnostik vizualizasiya müayinələrinin məlumatlarına əsasən diaqnoz qoyulan konkret disk səviyyəsində dekompressiyaya əsaslanır. Zədələnmiş səviyyəyə nisbətən dekompressiya bucağı disk daxilində mənfi təzyiq yaradır; bu təzyiq qida maddələrinin, suyun və qanın degenerasiyaya uğramış və/və ya yırtığı olan diskə axını üçün osmotik təzyiq qradiyenti yaradır və beləliklə, sağalma fazalarının baş verməsinə imkan verir.

Disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəliyi olan pasiyentlərdə onurğa dekompressiyasının simptomlara təsirini qiymətləndirmək üçün aparılmış bu klinik nəticələr tədqiqatı göstərib ki, terapiyanı başa vurmuş 219 pasiyentin 86%-i simptomların dərhal aradan qalxdığını bildirib, onların 84%-i isə müalicədən 90 gün sonra ağrısız qalıb. Fiziki müayinə göstəriciləri terapiyanı başa vurmuş 219 pasiyentin 92%-ində yaxşılaşma aşkar edib.

Tədqiqat qrupuna ən azı 4 həftə davam edən, disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəliyi ilə əlaqəli simptomları olan 500 pasiyent arasından təsadüfi qaydada seçilmiş 229 nəfər daxil olub. Daxil etmə meyarlarına bel disklərinin yırtıqları və qabarması nəticəsində yaranan, 4 həftədən çox davam edən ağrı və ya degenerasiyaya uğramış disklər nəticəsində yaranan, 4 həftə ərzində konservativ terapiyaya cavab verməyən davamlı ağrı aid idi. Bütün pasiyentlər 4 həftəlik müalicə protokolunu keçə bilməli, ən azı 18 yaşında olmalı və son 6 ay ərzində aparılmış MRT müayinəsinə malik olmalı idilər. Əvvəllər onurğada əməliyyat keçirmiş pasiyentlər tədqiqatdan xaric edilirdi. Qeyd etmək lazımdır ki, 73 pasiyent bel ağrısının bu epizodundan əvvəl birdən üçədək epidural inyeksiya almışdı, həmin pasiyentlərdən 22-si isə hazırkı vəziyyətləri ilə əlaqədar epidural inyeksiyalar almışdı. Ölçmələr müalicə başlanmazdan əvvəl, sonra isə ikinci, dördüncü, altıncı həftələrdə və müalicədən 90 gün sonra təkrar aparılıb. Qərəzliliyin qarşısını almaq üçün hər test nöqtəsində sorğu və fiziki müayinə əvvəlki sənədlər olmadan aparılırdı. Testə Osvestri sorğu vərəqəsi daxil idi; o, simptomların və funksional statusun ölçülməsinə aid məlumatların kəmiyyətcə qiymətləndirilməsi üçün istifadə olunurdu. Gündəlik fəaliyyətə dair on kateqoriyadan ibarət suallar birinci seansdan əvvəl, sonra isə yenidən müalicədən sonra və son prosedurdan 30 gün sonra verilirdi.

Testə həmçinin modifikasiya olunmuş fiziki müayinə daxil idi: reflekslərin qiymətləndirilməsi (normal, zəifləmiş və ya olmayan), yerişin qiymətləndirilməsi, kifozun olub-olmaması və düz ayağın qaldırılması sınağı (ayağın 30 dərəcədən çox və ya daha az qaldırılması müsbət hesab edildikdə, belin aşağı hissəsinə və ayağa irradiasiya edən ağrı təsnif edilirdi, lakin ağrı yalnız belin aşağı hissəsində qaldıqda, bu, mənfi hesab edilirdi). Bel şöbəsində hərəkət həcmi erqonometrlə ölçülürdü. Fleksiya zamanı normadan 15 dərəcədən çox, rotasiya və ekstenziya zamanı isə 10 dərəcədən çox diapazonda olan məhdudiyyətlər müsbət tapıntılar sayılırdı. Tədqiqatçı aşağı ətraflarda kobud həssaslıq defisitinin olub-olmadığını müəyyən etmək üçün iynə batırma və yüngül toxunmadan istifadə edirdi.

Seçilmiş 229 pasiyentdən yalnız 10-u müalicə protokolunu başa vurmayıb. Başa vurmamağın səbəbləri arasında nəqliyyat problemləri, ailədəki fövqəladə hallar, cədvəlin üst-üstə düşməsi, motivasiyanın olmaması və keçici narahatlıq var idi. Pasiyentlər üçün protokol 6 həftəlik terapiya kursu ərzində onurğa dekompressiyasının 20 prosedurunu nəzərdə tuturdu. Hər seans avadanlıqda 45 dəqiqəlik prosedurdan ibarət idi; ardınca bel nahiyəsinin paravertebral əzələlərinin konsolidasiyası üçün 15 dəqiqə ərzində buz tətbiqi və interferensial tezlik terapiyası aparılırdı. Pasiyentlər üçün rejimə 2 həftə ərzində gündəlik onurğa dekompressiyası ilə müalicə (həftədə 5 gün), sonra 2 həftə ərzində həftədə üç seans və sonda terapiyanın qalan 2 həftəsi ərzində həftədə iki seans daxil idi.

Müalicənin birinci günü tətbiq olunan təzyiq insanın bədən çəkisinin yarısından 10 funt az, ikinci gün isə insanın bədən çəkisinin yarısına bərabər müəyyən edilirdi. Qalan 18 seansda tətbiq olunan təzyiq pasiyentin bədən çəkisinin yarısı ilə əlavə 10 funtun cəminə bərabər idi. MRT məlumatları ilə əlaqələndirilmiş konkret bel diski müəyyən edildikdən sonra müalicə təsirinin bucağı istehsalçının protokoluna uyğun olaraq təyin edilirdi. Seans pasiyentə onun konkret bədən quruluşuna uyğun fərdi qaydada tənzimlənmiş aşağı və yuxarı bərkidici kəmərin taxılması ilə başlayırdı. Pasiyent avadanlığın əsasında yerləşən platformaya çıxırdı; bu zaman eyni vaxtda bədən çəkisi hesablanır və müvafiq müalicə təzyiqi müəyyən edilirdi. Sonra pasiyent arxası üstə uzanmış vəziyyətə endirilirdi; bu vəziyyətdə tədqiqatçı masanın ayrılma yerini pasiyentin qalça sümüyü darağının yuxarı kənarı ilə uyğunlaşdırırdı. Pasiyentin rahatlığı üçün bel şöbəsinin lordozunu avtomatik artırmaqdan ötrü pnevmatik hava nasosundan istifadə olunurdu. Pasiyentin döş kəməri masaya bağlanır və bərkidilirdi. Çiyinləri dəstəkləyən avtomatik sistem pasiyentin bədəninin yuxarı hissəsini sıxır və təsbit edirdi. Dizlərin yüngül bükülmüş vəziyyətini saxlamaq üçün dizlərin altına yastıq qoyulurdu. Sonra əvvəlcədən hesablanmış müalicə təzyiqi qiymətlərindən istifadə edilməklə onurğa dekompressiyası aparılırdı. Müalicədən sonra paravertebral əzələlərin konsolidasiyası üçün pasiyentə 15 dəqiqəlik interferensial tezlik terapiyası (80–120 Hs) aparılır və soyuq paketlər qoyulurdu.

Müalicənin ilk 2 həftəsi ərzində pasiyentlərə bel üçün dəstəkləyici kəmərlər taxmaq və fiziki fəallığı məhdudlaşdırmaq göstərişi verilirdi, iş yerində isə onlar yüngül işə keçirilirdi. Bundan əlavə, müalicənin ilk 2 həftəsi ərzində onlara terapiyadan 1 saat əvvəl və yatmazdan əvvəl qəbul etmək üçün qeyri-steroid preparat təyin olunurdu. Müalicənin ikinci həftəsindən sonra dərmanların qəbulu azaldılır və mülayim fəallığa icazə verilirdi.

Məlumatlar bu klinik tədqiqat zamanı müalicə almış 219 pasiyentdən toplanıb. Tədqiqatın demoqrafik tərkibi: 79 qadın və 140 kişi pasiyent. Müalicə olunmuş pasiyentlərin yaşı 24-dən 74-ə qədər idi (bax: Cədvəl 1). Qadınların orta bədən çəkisi 146 funt, kişilərin orta bədən çəkisi isə 195 funt idi. Osvestri ağrı şkalasına əsasən, pasiyentlər öz simptomlarını ağrının olmamasından (0) güclü ağrıya (5) qədər diapazonda qiymətləndirirdilər.

Daha sonra pasiyentlər altı qrupa bölünüb:

1. tək lateral yırtıq 67 hal
2. tək mərkəzi yırtıq 22 hal
3. disk degenerasiyası ilə tək lateral yırtıq 32 hal
4. disk degenerasiyası ilə tək mərkəzi yırtıq. 24 hal
5. disk degenerasiyası ilə 1-dən çox yırtıq 17 hal
6. disk degenerasiyası olmadan 1-dən çox yırtıq 57 hal

Osvestri ağrı özünüqiymətləndirmə şkalasına görə, bu tədqiqata daxil edilmiş 219 pasiyentin 86%-ində müalicə uğurlu olub (Cədvəl 2, s. 39). Müalicənin uğuru ağrının ağrı şkalası üzrə 0 və ya 1-ə qədər azalması kimi müəyyən edilirdi. 188 pasiyentdə ağrının qavranılması «yoxdur» (0) ilə «epizodik» (1) arasında idi və dərmanlara və ya müalicəyə heç bir əlavə ehtiyac qalmamışdı. Bu pasiyentlər ağrının tam aradan qalxdığını bildiriblər, bel şöbəsində hərəkət həcmi normallaşıb və itirilmiş istənilən sensor və ya hərəki funksiyalar bərpa olunub. Qalan 31 pasiyent ümumi ağrı və həyat fəaliyyətinin pozulması balının müəyyən qədər yaxşılaşmasına baxmayaraq, əhəmiyyətli ağrı və həyat fəaliyyətinin pozulması olduğunu bildirib.

Bu tədqiqatda yalnız ən azı 4 həftə əvvəl başlamış disk yırtıqları və disklərin degenerativ dəyişiklikləri diaqnozu qoyulmuş pasiyentlər iştirak hüququna malik idi. Hər pasiyentin diaqnozu MRT məlumatları ilə təsdiqlənmişdi. Seçilmiş bütün pasiyentlər aşağı ətraflara irradiasiya edən nevrit fonunda ağrı şkalası üzrə 3-dən 5-ə qədər qiymətlər göstərmişdilər. Müalicənin ikinci həftəsinədək pasiyentlərin 77%-ində bel ağrısının 50%-dən çox geriləməsi qeydə alınıb. Sonrakı ortopedik müayinələr göstərib ki, onurğanın hərəkət həcminin artması düz ayağın qaldırılması sınağının nəticələrinin və refleks cavabının yaxşılaşması ilə birbaşa korrelyasiya edirdi. Cədvəl 2-də bu tədqiqat zamanı əldə edilmiş subyektiv məlumatların kateqoriyalar üzrə xülasəsi və müalicədən sonrakı ümumi nəticələr təqdim olunub. 90 gün tamam olanda ilkin müalicə proqramından sonra residiv yalnız beş pasiyentdə (2%) aşkar edilib.

Patoloji fiziki göstəriciləri olan pasiyentlərin doxsan iki faizində müalicədən sonra yaxşılaşma baş verib. Doxsan gün sonra bu pasiyentlərin yalnız 3%-ində patoloji göstəricilər var idi. Cədvəl 3-də həm hərəki, həm də sensor sistemin funksiyasını yoxlayan həkim müayinəsinin göstəriciləri müalicədən sonra yaxşılaşmış pasiyentlərin faizi ümumiləşdirilib. İlkin olaraq yerişi patoloji olan şəxslərin 96%-ində yeriş yaxşılaşıb, zəifləmiş refleksləri olan şəxslərin 96%-ində isə reflekslər normallaşıb. Sensor qavrama pasiyentlərin 93%-ində yaxşılaşıb, hərəki məhdudiyyət 86%-ində azalıb, düz ayağın qaldırılması sınağının nəticəsi ilkin olaraq patoloji olanların 89%-ində bu sınağın nəticəsi normal olub, 90%-ində isə onurğanın hərəkət həcminin yaxşılaşması müşahidə edilib.

Yekun olaraq qeyd edək ki, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası həkimlərə diskogen xəstəliyin effektiv müalicəsi üçün zəruri olan dekompressiya qüvvəsini düzgün tətbiq etməyə və yönəltməyə imkan verən metod təqdim edir. Onurğa dekompressiyası sahəsindəki biotexnoloji nailiyyətlər sayəsində, subyektiv məlumatlara görə, əvvəllər cərrahi müalicəyə namizəd hesab edilən pasiyentlərin 86%-ində simptomlar baxımından bərpa baş verib, obyektiv məlumatlara görə isə 92%-ində mexaniki funksiya bərpa olunub. Müalicədən doxsan gün sonra yalnız 2% ağrı olduğunu bildirib, 3%-ində isə residiv baş verib: fiziki müayinədə onlarda hərəki məhdudiyyətlər və onurğanın hərəkət həcminin azalması aşkar edilib. Nəticələrimiz göstərir ki, MRT ilə sənədləşdirilmiş disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəlikləri olan 219 pasiyentin müalicəsi aşağıdakı tərifə görə uğurlu olub: ağrının azalması; ağrıkəsici preparatların qəbulunun azalması; hərəkət həcminin, reflekslərin və yerişin normallaşması; itirilmiş sensor və ya hərəki funksiyaların bərpası. Onurğa dekompressiyası sahəsindəki biotexnoloji nailiyyətlər disk yırtıqları və disklərin degenerativ xəstəlikləri olan pasiyentlərin gələcəkdə effektiv müalicəsi baxımından həqiqətən perspektivli nəticələr nümayiş etdirir. Uğurlu qeyri-cərrahi terapiyanın dəyəri cərrahi müalicənin dəyərinin onda birindən azdır. Qeyri-cərrahi müalicənin sonrakı əməliyyatın qarşısını alıb-almadığını, yoxsa onu sadəcə təxirə saldığını müəyyən etmək üçün uzaq nəticələrin tədqiqatları lazımdır.

Thomas A. Gionis, MD, JD, MBA, MHA, FICS, FRCS, American Board of Healthcare Law and Medicine şurasının (Çikaqo) sədri, American Academy of Neurological and Orthopaedic Surgeons akademiyasının diplomlu cərrahiyyə professoru, həmçinin International College of Surgeons və Royal College of Surgeons kolleclərinin həqiqi üzvüdür.

Eric Groteke, DC, CCIC, xiropraktikdir və anesteziya altında manipulyasiya sahəsində sertifikata malikdir. O, həmçinin xiropraktika sahəsində sığorta məsləhətçisi, sertifikatlı müstəqil xiropraktika eksperti və xiropraktika sahəsində sertifikatlı sığorta məsləhətçisidir. Groteke Pensilvaniya ştatının şimal-şərqində, Straudsberq, Skranton və Uilks-Barre şəhərlərində xiropraktika mərkəzlərini idarə edir.

1. Eyerman E. MRI evidence of mechanical reduction and repair of the torn annulus disc. International Society of Neuroradiologists; October 1998; Orlando.
2. Narayan P, Morris IM. A preliminary audit of the management of acute low back pain in the Kettering District. Br J Rheumatol. 1995;34:693-694.
3. McDevitt C. Proteoglycans of the intervertebral disc. In: Gosh, P, ed. The Biology of the Intervertebral Disc. Boca Raton, Fla: CRC Press; 1988:151-170.
4. Bogduk N, Twomey L. Clinical Anatomy of the Lumbar Spine. New York: Churchill Livingstone; 1991.
5. Cox JM. Low Back Pain: Mechanism, Diagnosis, and Treatment. 5th ed. Baltimore: Williams & Wilkins; 1990:69-70, 144.
6. Cyriax JH. Textbook of Orthopaedic Medicine: Diagnosis of Soft Tissue Lesions. Vol 1. 8th ed. London: Balliere Tindall; 1982.
7. Nachemson AL. The lumbar spine, an orthopaedic challenge. Spine. 1976;1(1):59-69.
8. Ramos G, Martin W. Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurgery. 1994;81:350-353.
9. Shealy CN, Leroy P. New concepts in back pain management: decompression, reduction, and stabilization. In: Weiner R, ed. Pain Management: A Practical Guide for Clinicians. Boca Raton, Fla: St Lucie Press; 1998:239-257.
10. Pal B, Mangion P, Hossain MA, et al. A controlled trial of continuous lumbar traction in back pain and sciatica. Br J Rheumatol. 1986;25:181-183.
11. Weber H. Traction therapy in sciatica due to disc prolapse. J Oslo City Hosp. 1973;23(10):167-176.
12. Yong-Hing K, Kirkaldy-Willis WH. The pathophysiology of degenerative disease of the lumbar spine. Orthop Clin North Am. 1983;14:501-503.
13. Matthews J. The effects of spinal traction. Physiotherapy. 1972;58:64-66.
14. Goldfish G. Lumbar traction. In: Tollison CD, Kriegel M, eds. Interdisciplinary Rehabilitation of Low Back Pain. Baltimore: Williams & Wilkins; 1989.
15. Onel D, Tuzlaci M, Sari H, Demir K. Computed tomographic investigation of the effect of traction on lumbar disc herniations. Spine. 1989; 14(1):82-90.