Xroniki diskogen bel ağrısında motorlu dartılma vasitəsilə onurğanın dekompressiyasına dair ədəbiyyatın sistematik icmalı

Macario A, Pergolizzi JV. Systematic Literature Review of Spinal Decompression Via Motorized Traction for Chronic Discogenic Low Back Pain. Pain Practice. 2006;6(3):171–178. DOI: 10.1111/j.1533-2500.2006.00082.x. PMID: 17147594.

Jurnaldakı məqalə: doi.org/10.1111/j.1533-2500.2006.00082.x. PubMed-dəki qeyd: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17147594.

Alex Macario, MD, MBA*†; Joseph V. Pergolizzi, MD‡. *Department of Anesthesia and †Health Research & Policy, Stanford University School of Medicine, Stanford, California; ‡Department of Anesthesia, Johns Hopkins University School of Medicine, Baltimore, Maryland, U.S.A.

Address correspondence and reprint requests to: Alex Macario, MD, MBA, Department of Anesthesia, Stanford University School of Medicine, Stanford, CA 94305-5640, U.S.A.
Submitted: November 17, 2005; Revision accepted: March 26, 2006

© 2006 World Institute of Pain, 1530-7085/06/$15.00

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və ingilis dilindəki orijinalla tutuşdurulub. Mətn ixtisar və dəyişiklik edilmədən tam verilib.

Məqsəd: Bu tədqiqatın məqsədi onurğanın bel-oma şöbəsində xroniki diskogen ağrı zamanı motorlu dartılma vasitəsilə əldə edilən qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyasının effektivliyini qiymətləndirmək üçün ədəbiyyatın sistematik icmalını aparmaq idi.

Dizayn: 1975-ci ildən 2005-ci ilin oktyabrınadək ingilisdilli ədəbiyyatda bel ağrısı olan yetkinlərdə aparılmış prospektiv klinik tədqiqatlar MEDLINE və Cochrane əməkdaşlığının (Cochrane Collaboration) bazalarında kompüter vasitəsilə sistematik şəkildə axtarılmışdır. Hər bir tədqiqatın metodoloji keyfiyyəti qiymətləndirilmişdir. Müdaxilə qrupunun onurğanın motorlu dekompressiyasını, müqayisə qrupunun isə imitasiya müdaxiləsini və ya qeyri-cərrahi müalicənin başqa növünü aldığı tədqiqatlar icmala daxil edilmişdir.

Nəticələr: 10 tədqiqatın məlumatları tam təhlil edilmişdir. Tədqiqatlardan yeddisi müxtəlif növ aparatlardan istifadə olunan randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar idi. Bu sayın az olması səbəbindən biz onurğa dekompressiyası sistemlərinə həsr olunmuş üç randomizə edilməmiş hallar seriyası tədqiqatını da təhlil etdik. Tədqiqatların ümumi keyfiyyəti aşağı, pasiyent qrupları isə heterogen olduğundan meta-analiz məqsədəuyğun deyildi və kvalitativ icmal aparıldı. Seçmənin həcmi orta hesabla 121 pasiyent (diapazon 27–292) təşkil edirdi; bu zaman yeddi randomizə edilmiş tədqiqatdan altısında onurğanın motorlu dekompressiyası ilə fərq olmadığı, bir tədqiqatda isə ağrının azaldığı, lakin həyat fəaliyyətinin pozulmasının azalmadığı bildirilmişdir. Onurğanın motorlu dekompressiyasına dair üç randomizə edilməmiş tədqiqatda (nəzarət qrupu olmadan) ağrının 77%–86% azaldığı aşkar edilmişdir.

Yekun: Bu məlumatlar ehtimal etməyə imkan verir ki, xroniki diskogen bel ağrısında motorlu dartılma vasitəsilə əldə edilən onurğa dekompressiyasının effektivliyi sübut olunmamış qalır. Bu, qismən pasiyent qruplarının heterogenliyi və mexaniki dartma mexanizmi baxımından pasiyentlərə kor üsulun lazımi qaydada tətbiq edilməsinin çətinlikləri ilə bağlı ola bilər. Keçmiş tədqiqatların məhdudiyyətlərini aradan qaldırmaq üçün daha keyfiyyətli randomizasiyası, nəzarət qrupları və standartlaşdırılmış nəticə göstəriciləri olan, elmi baxımdan daha ciddi tədqiqatlar tələb olunur.

Açar sözlər: bel ağrısı, nəticə, onurğanın dekompressiyası, mexanikləşdirilmiş və ya motorlu dartılma, diskogen ağrı

Xroniki bel ağrısı (12 həftədən uzun davam edən ağrı kimi müəyyən edilir) sənayecə inkişaf etmiş ölkələrdə baha başa gələn xoşxassəli vəziyyətdir.¹ Əsas mexaniki səbəblər ya bel-oma nahiyəsinin əzələ və bağlarının zədələnməsi, ya da travma və ya disklərin degenerativ xəstəliyi ilə bağlı diskogen pozğunluqlardır. Müalicə üsulları geniş şəkildə dəyişir və hər pasiyent üçün fərdi qaydada seçilməlidir.

Qeyri-invaziv üsullara üstünlük verildikdə peroral analgetiklər,² miorelaksantlar, fizioterapiya, məşqlər,^3,4 akupunktura,⁵ manipulyasiyalar^6,7 və ya «bel məktəbi»⁸ mümkün seçimlərdir. Daha invaziv müalicə üsullarına epidural inyeksiyalar,⁹ perkutan diskdaxili radiotezlikli termokoaqulyasiya¹⁰ və onurğa sütununun qeyri-stabilliyi əlamətləri olduqda disk fraqmentlərinin çıxarılması və/və ya spondilodez yolu ilə onurğanın cərrahi dekompressiyası aiddir.

Digər müalicə alternativi dartılmadır. Ədəbiyyatda fəqərəarası aralığı genişləndirmək və ya diskin protruziyasını azaltmaq üçün dartılmanın tətbiqini dəstəkləyən məlumatlar mövcuddur.^11,12 Dartılma həmçinin bel-oma radikulopatiyasında motor oyadılmış potensialları yaxşılaşdıra və diskdaxili təzyiqi azalda bilər.^13,14 Son nöqtə kimi düz ayağın qaldırılması testindən istifadə edildikdə bədən çəkisinin 30%-i və ya 60%-i qədər (lakin bədən çəkisinin 10%-i qədər deyil) qüvvə ilə statik dartılma bel ağrısı və radikulyar simptomları olan pasiyentlərdə ayaqların hərəkətliliyini yaxşılaşdırmışdır.¹⁵

Onurğanın dekompressiyası üçün qüvvə mütəxəssis tərəfindən əl ilə, asma qurğu vasitəsilə ağırlıq qüvvəsi (pasiyentin çəkisi) hesabına¹⁶ və ya xüsusi konstruksiyalı masada çanağı bərkidilmiş vəziyyətdə uzanaraq masanın baş tərəfindəki tutacaqlardan dartan pasiyentin özü tərəfindən tətbiq edilə bilər.¹⁷ Pasiyentin və ya mütəxəssisin yorulması, yaxud onların qüvvəyə və ya vəziyyətə dözə bilməməsi səbəbindən bu dartılma növlərini standartlaşdırmaq çətin ola bilər.^18,19 Bundan əlavə, pasiyentlərin diaqnostikası, qruplara bölünməsi və müalicəsinin müxtəlif üsulları dartılmanın tətbiqi strategiyaları üçün standartların hazırlanmasındakı çətinliklərə təsir göstərə bilər. Ola bilsin ki, məhz bu səbəbdən xroniki bel və/və ya boyun ağrısının müalicə üsullarına həsr olunmuş əvvəlki sistematik icmallarda dartılmanın effektivliyi aşkar edilməmişdir.^20–23

Ənənəvi dartılmada dartma qüvvəsi (əl ilə və ya ağırlıq qüvvəsi hesabına tətbiq edilən) xəttidir və orqanizmin proprioseptiv reaksiyasına səbəb ola bilər; bu reaksiya paravertebral əzələlərin yığılmasını işə salır ki, bu da distraksiya effektini azalda bilərdi. Bunun əksinə olaraq, motorlu blok mexanikləşdirilmiş seqmentar distraksiyanı təmin edəcək şəkildə konstruksiya edilə bilər; bu distraksiya əvvəlcədən seçilmiş müddət ərzində statik və ya ossilyator rejimdə həyata keçirilə bilər. Belə yanaşma, məsələn, həftədə 2–3 dəfə, seans başına 30 dəqiqə, 30–85 kq aralığında yüklə tətbiq oluna bilərdi.¹⁷ DRX9000 (Axiom Worldwide, Tampa, Florida, ABŞ) və vertebral aksial dekompressiya (VAX-D) (VAX-D Medical Techologies, Oldsmar, Florida, ABŞ) bu növ qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyasını təmin edən mexaniki aparat növləridir. Məsələn, DRX 9000 sistemində daxili hava yastıqları, diskə uyğun dartma bucağının tənzimlənməsi, kəmərlər və dekompressiyanın son hissəsində distraksiya qüvvəsini daha yavaş artırmaq imkanı var.

Çoxsaylı müxtəlif dartılma üsullarını nəzərdən keçirən əvvəlki sistematik icmallardan fərqli olaraq, biz diqqətimizi mexanikləşdirilmiş aparat növləri üzərində cəmləşdirdik. Bu tədqiqatın məqsədi xroniki diskogen bel ağrısında motorlu dartılma vasitəsilə əldə edilən qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyasının effektivliyini qiymətləndirmək üçün ədəbiyyatın sistematik icmalını aparmaq idi.

Sistematik icmallarda konkret mövzu üzrə müvafiq tədqiqatların toplanması, qiymətləndirilməsi və sintezi zamanı sistematik xətanı məhdudlaşdıran strategiyalar tətbiq olunur.^24,25 Biz beynəlxalq resenziyalı nəşrlərdə bel-oma nahiyəsində 12 həftədən uzun davam edən ağrısı olan yetkinlərdə aparılmış prospektiv klinik tədqiqatları müəyyən etmək üçün dərc olunmuş təlimatlara^26,27 əməl etdik.

Biz 1975-ci ildən 2005-ci ilin oktyabrınadək olan dövrə aid məqalələrin elektron axtarışını Milli Tibb Kitabxanasının MEDLINE məlumat bazasında, Cochrane Nəzarətli Sınaqların Mərkəzi Reyestrində və Cochrane Sistematik İcmallar Məlumat Bazasında apardıq. 1975-ci ildən əvvəlki tədqiqatlar istisna edildi, çünki 30 ildən çox əvvəlki səhiyyə standartları və praktikası müasir praktika şəraitinə şamil edilməyə bilər. Bundan əlavə, ingilis dilində olmayan məqalələr istisna edildi.^28,29

«Bel ağrısı, mexanikləşdirilmiş və ya motorlu dartılma, onurğanın qeyri-cərrahi dekompressiyası, diskogen ağrı, klinik tədqiqat, DRX 9000 və VAX-D» ifadələri ayrı-ayrılıqda həm tibbi mövzu rubrikaları, həm də mətn sözləri kimi daxil edildi. Tədqiqatların daxil edilməsi üçün seçmənin minimal həcmi müəyyən edilmədi, lakin yalnız yetkinlərdə (yaş >18) aparılmış tədqiqatlar daxil edildi. Son ədəbiyyat axtarışı 15 noyabr 2005-ci ildə başa çatdırıldı.

Müdaxilə qrupunun əsas müalicə kimi motorlu dartılma, müqayisə qrupunun isə imitasiya müdaxiləsi və ya qeyri-cərrahi müalicənin başqa növünü aldığı tədqiqatlar daxil edildi. İlkin olaraq otuz məqalə skrininqdən keçirildi, lakin onlardan 15-i müxtəlif səbəblərdən kənarlaşdırıldı; bunlara digər dartılma növlərinə dair tədqiqatlar (n = 8), ingilis dilində olmayan məqalələr (n = 2), infeksiya və ya yenitörəmə nəticəsində bel ağrısı olan pasiyentlərdə aparılmış tədqiqatlar (n = 2) və yalnız dərc olunmuş tezislər şəklində mövcud olan işlər və ya klinik hal təsvirləri (n = 3) aiddir. Biz pasiyentlərin əllə dartma nəticəsində yaranan qüvvədən (mexanikləşdirilmiş aparat vasitəsilə deyil) istifadə etdiyi tədqiqatları,^30,31 imitasiya müdaxiləsi alan nəzarət qrupu olmayan tədqiqatları³² və ya boyun nahiyəsində motorlu dartılmaya dair tədqiqatları³³ istisna etdik.

Tam təhlil edilmiş 10 tədqiqatdan məlumatların çıxarılmasını iki rəyçi bir-birindən asılı olmayaraq həyata keçirdi. Hər bir tədqiqatçı hər məqaləni oxudu və məlumat toplama formasını doldurdu. İki rəyçi arasındakı uyğunsuzluqlar tədqiqatın məlumatlarına dair konsensus əldə olunanadək orijinal məqalənin təkrar öyrənilməsi yolu ilə aradan qaldırıldı. Üçüncü tədqiqatçı da cəlb oluna bilərdi, lakin konsensusun əldə edilməsinə kömək üçün onun iştirakına ehtiyac olmadı.

Tədqiqatların aşağıdakı xüsusiyyətləri qeydə alındı: birinci müəllifin soyadı, nəşr ili, tədqiqatın aparıldığı ölkə, pasiyentlərin daxil edilmə üsulu (prospektiv, retrospektiv və pasiyentlərin randomizə edilib-edilməməsi) və pasiyentlərin sayı. Birincili son nöqtələr təhlil edilən hər bir tədqiqatda necə təsvir olunduğundan asılı olaraq təsnif edildi.

Hər bir tədqiqatın metodoloji keyfiyyəti randomizasiya prosedurları, pasiyentlər və tədqiqatçı üçün kor üsulun tətbiqi və iştirakçıların tədqiqatdan çıxmasının təsviri əsasında Jadad şkalası ilə qiymətləndirildi.³⁴ Biz hər bir tədqiqatda motorlu dartılmanın xeyrinə statistik əhəmiyyətli nəticənin bildirilib-bildirilmədiyini müəyyən etdik.

10 tədqiqatın məlumatları tam təhlil edildi. Tədqiqatlardan yeddisi iki hissəli (aralanan) masa səthi, adi masa səthi və yüklərlə sürtünməsiz kuşetka da daxil olmaqla müxtəlif növ aparatlardan istifadə etməklə motorlu dartılmaya dair randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar idi. Yeddi randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatdan yalnız üçündə randomizasiya prosedurunun təsviri verilmişdi. Tədqiqatların heç birində nəticələr kor üsulla qiymətləndirilməmişdi.

Tədqiqatların ümumi keyfiyyəti aşağı, pasiyent qrupları isə heterogen olduğundan (məsələn, simptomların müddəti və diaqnozlar baxımından) meta-analiz məqsədəuyğun deyildi və kvalitativ icmal aparıldı.

Yeddi randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatda ümumilikdə plasebo alan 408 pasiyent və onurğanın motorlu dekompressiyasını alan 438 pasiyent var idi (Cədvəl 1). Seçmənin həcmi orta hesabla hər tədqiqat üzrə 121 pasiyent (diapazon 27–292) təşkil edirdi. Müşahidə dövrü orta hesabla 28 həftə (diapazon 6–64 həftə) idi. Yeddi randomizə edilmiş tədqiqatdan altısında onurğanın motorlu dekompressiyası ilə fərq olmadığı, bir tədqiqatda isə ağrının azaldığı, lakin həyat fəaliyyətinin pozulmasının azalmadığı bildirildi.

*Bu vəziyyətə xas olan həyat fəaliyyətinin pozulması şkalası (Roland Morris) üzrə məlumatlar da toplanıb.

†Pasiyentlərdə vizualizasiya məlumatlarına görə diskin zədələnməsi əlamətləri yox idi. Ağrının müddəti bizim daxil etmə meyarlarımızdakı 12 həftə əvəzinə 6 həftədən çox idi, lakin təhlil edilə bilən tədqiqatların sayını artırmaq üçün bu iş tədqiqatımıza daxil edildi.

‡Qeyri-spesifik — əsasda duran xəstəliklərin və ya anatomik anomaliyaların əlamətlərinin olmaması kimi müəyyən edilib.

KT — kompüter tomoqrafiyası; MRT — maqnit-rezonans tomoqrafiyası; VAS — vizual analoq şkala.

Randomizə edilmiş tədqiqatların sayının az olması səbəbindən biz əlavə olaraq onurğanın motorlu dekompressiyasına həsr olunmuş, nəzarət qrupu olmayan üç randomizə edilməmiş hallar seriyası tədqiqatını təhlil etdik (Cədvəl 2). Üç tədqiqatın hər birində ağrının 77%–86% diapazonunda azaldığı bildirilib.

KT — kompüter tomoqrafiyası; DDD — disklərin degenerativ xəstəliyi (degenerative disc disease); MRT — maqnit-rezonans tomoqrafiyası; VAS — vizual analoq şkala; VAX-D — vertebral aksial dekompressiya.

Bizim ədəbiyyat icmalımız ehtimal etməyə imkan verir ki, xroniki diskogen bel ağrısında motorlu dartılma vasitəsilə əldə edilən onurğa dekompressiyasının effektivliyi qeyri-müəyyən olaraq qalır. Bu, qismən pasiyent qruplarının heterogenliyi və mexaniki dartma mexanizmi baxımından pasiyentlərə kor üsulun lazımi qaydada tətbiq edilməsinin çətinlikləri ilə bağlı ola bilər.

Çox vaxt davamlı bel ağrısının anatomik səbəbi naməlum qalır. Bu, struktur vizualizasiyanın nəticələri ilə simptomlar arasında korrelyasiyanın zəif olması, həmçinin pasiyentin ilkin psixososial dəyişənlərinin xroniki bel ağrısının inkişafına təsir göstərə bilməsi ilə izah olunur.³⁵ Bel ağrısının müalicə üsullarına dair əvvəlki icmallarda ümumi metodoloji keyfiyyətin aşağı olduğu aşkar edilmişdir.³⁶ Həmin müəlliflərin daha ciddi tədqiqatlar aparılmasına çağırışlarına baxmayaraq, bu gün belə tədqiqatlar azdır. Simptomların müddəti, lokalizasiyası (bel və ya bel/ayaq), vizualizasiya müayinələrinin nəticələri və konkret diaqnozlar (məsələn, qeyri-spesifik bel ağrısı, işias) çox vaxt göstərilmir.

Müxtəlif müalicə üsullarını qiymətləndirən, xroniki bel ağrısına dair əvvəlki ədəbiyyat icmallarından fərqli olaraq, bizi məhz müxtəlif növ aparatlar vasitəsilə mexanikləşdirilmiş dartılmanın effektinin qiymətləndirilməsi maraqlandırırdı. Biz motorlu dartılmaya dair, plasebo qruplarının ya transkutan elektroneyrostimulyasiya,³⁷ infraqırmızı istilik,³⁸ manipulyasiyalar,³⁹ interferensiya terapiyası,⁴⁰ ultrasəslə isti kompres,⁴¹ ya da imitasiya (iki tədqiqat^42,43) aldığı yeddi randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat aşkar etdik. Motorlu dartılmanın üstünlüyü tətbiq edilən yükün standartlaşdırıla bilməsində olsa da, yeddi randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatdan altısında klinik nəticələrdə fərq olmadığı bildirilmişdir. Bir tədqiqatda həyat fəaliyyətinin pozulması şkalası üzrə qiymətlərdə fərq olmamasına baxmayaraq, 24 həftə sonra aparılan nəzarət müayinəsində aktiv müalicə qrupundakı pasiyentlərin 68%-ində vizual analoq şkala üzrə ağrı balının 50% və ya daha çox azaldığı, nəzarət qrupunda isə bu göstəricinin 0% olduğu bildirilmişdir.

Onurğanın motorlu dekompressiyasına dair üç randomizə edilməmiş tədqiqatda ağrının 77%–86% azaldığı bildirilmişdir.^44–46 Təhlil üçün mövcud olan randomizə edilmiş klinik tədqiqatların sayı az olduğundan biz onurğa dekompressiyası sistemlərinə həsr olunmuş randomizə edilməmiş hallar seriyalarını icmala daxil etməyi qərara aldıq. Lakin hallar seriyalarında nəzarət qrupları yox idi; bu isə faydanın hansı hissəsinin plasebo effekti olduğunu və ya spontan sağalma ilə bağlı olduğunu, hansı hissəsinin isə müdaxilə ilə şərtləndiyini anlamağı çətinləşdirir. Ayrıca bir retrospektiv tədqiqat da onurğanın motorlu dekompressiyasının faydasını göstərmişdir, lakin 33 pasiyentdən 9-u 1 il sonrakı nəzarət müayinəsinədək müşahidədən çıxmışdır.⁴⁷ Bütün tədqiqatların nəticələrinin birlikdə nəzərdən keçirilməsi ehtimal etməyə imkan verir ki, bel-oma nahiyəsində diskogen ağrı zamanı motorlu qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyasının effektivliyi qeyri-müəyyən olaraq qalır.

Onurğaya düşən yük diskin normal hidrostatik mühitinə mənfi təsir göstərə bilər və bu, degenerasiyaya və yırtığın əmələ gəlməsinə qədər irəliləyə bilər. Onurğanın dekompressiyasının diskdaxili təzyiqi azaltması konsepsiyasını dəstəkləyən eksperimental məlumatlar mövcuddur. Bu da öz növbəsində oksigenin və qida maddələrinin udulmasını asanlaşdıra, diskin metabolizmini və bərpasını yaxşılaşdıra bilər.^48,49 Fundamental elmin bu məlumatlarına baxmayaraq, bu məqalədə diskogen bel ağrısının qeyri-invaziv müalicəsinə aid klinik tədqiqatların metodoloji keyfiyyəti ilə bağlı davam edən problemlər sənədləşdirilmişdir.

Nə üçün daha çox randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat aparılmadığı sualı yarana bilər. İzahın bir hissəsi klinikalarda müşahidə olunan pasiyent tiplərinin müxtəlifliyi, həmçinin mexaniki dartma mexanizmi baxımından pasiyentlərə kor üsulun lazımi qaydada tətbiq edilməsi zamanı yaranan çətinliklərlə bağlı ola bilər. ABŞ-da randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatların çatışmazlığının daha bir mümkün səbəbi ondan ibarətdir ki, Qida və Dərman Administrasiyasının (FDA) tənzimləyici təsdiqini almaq üçün iki ayrı ikiqat kor randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat tələb olunan yeni dərman preparatlarından fərqli olaraq, insanlarda tətbiq üçün nəzərdə tutulmuş yeni cihazlara eyni ciddi standart tətbiq edilmir və onlar çox vaxt 510(k) təsdiqi alır. 510(k) istehsalçının satışa başlamazdan əvvəl FDA-ya təqdim etdiyi ərizədir; onun məqsədi cihazın hazırda bazarda qanuni əsaslarla mövcud olan (1976-cı ildən əvvəl satışa çıxarılmış) analoji cihaza mahiyyətcə ekvivalent olduğunu nümayiş etdirməkdir. Cihazlar, o cümlədən onurğa dekompressiyası sistemləri üçün bu tənzimləyici proses təhlükəsizliyi və effektivliyi nümayiş etdirmək üçün randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqatlar tələb etmədiyindən, cihaz istehsalçıları tarixən belə tədqiqatlar aparmamışlar.

Bizim öyrəndiyimiz yeddi prospektiv randomizə edilmiş tədqiqatda ən geniş yayılmış birincili son nöqtələr ağrı və ya ümumi bərpa göstəriciləri idi. Lakin bu son nöqtələr bir-birindən xeyli fərqlənirdi və Osvestri şkalası və 100 mm-lik vizual analoq ağrı şkalası kimi tanınmış göstəriciləri əhatə edirdi. 1975-ci ildə dərc olunmuş tədqiqatda birincili son nöqtə kimi «Tədqiqata daxil edilmə zamanı səviyyə 100% qəbul edilərsə, ağrı neçə % dəyişib» göstəricisindən istifadə edilmişdi. Digər, daha sonrakı tədqiqatlarda «sağalma» ilə «xeyli pisləşmə» arasında dəyişən 7 ballıq şkala üzrə pasiyentin özünün qiymətləndirdiyi ümumi bərpa son nöqtələrindən və ya «4 həftəlik müalicədən sonra vəziyyətiniz yaxşılaşıb, yoxsa pisləşib? Bəli/xeyr» sualından istifadə edilmişdir. İdeal halda nəticə göstəricisi kifayət qədər etibarlı, valid, həmçinin kiçik, lakin klinik baxımdan əhəmiyyətli dəyişiklikləri ölçmək üçün həssas və spesifikdir. Bununla belə, hərəkət həcmi, düz ayağın qaldırılması və əzələ gücü kimi kəmiyyət göstəriciləri daha yaxşı təkrarlana bilən və daha etibarlı ola bilər, lakin onlar pasiyentlərin ağrını və həyat keyfiyyətini necə qavradığını əks etdirməmələri ilə tanınır.

Tədqiqatları müqayisə etmək üçün klinik və rentgenoloji daxil etmə meyarları standartlaşdırılmalıdır. Məsələn, təhlil üçün bizim daxil etmə meyarlarımıza cavab verən tədqiqatlarda daxil etmə üçün bir neçə diaqnoz göstərilmişdi, o cümlədən bel ağrısı ilə və ya onsuz işias, qeyri-spesifik bel ağrısı, ağrının ən azı sağrıya irradiasiyası ilə işias və ya radikulyar ağrı ilə birlikdə bel ağrısı. Belə heterogen populyasiyalar hər hansı ayrıca götürülmüş tədqiqatda seçmənin həcmi ilə bağlı məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq üçün bir neçə tədqiqatın məlumatlarının birləşdirilməsini çətinləşdirir.

Pasiyentlərə kor üsulun tətbiqi çətindir. Qiymətləndirdiyimiz yeddi prospektiv randomizə edilmiş tədqiqatdan yalnız ikisində azaldılmış yüklərlə imitasiya dartılmasından istifadə etməklə pasiyentlərə kor üsul tətbiq edilmişdir. Sürtünməni dəf etmək üçün pasiyentin bədən çəkisinin ən azı 26%-i tələb olunur.⁵⁰ Lakin kiçik yüklərlə imitasiya dartılması plasebo effektinə əlavə olaraq müəyyən yüngülləşmə verə bilər. Terapiyadan sonra qiymətləndirməni aparan şəxs üçün kor üsulun tətbiqi protokolun praktikada həyata keçirilməsi ən asan olan hissəsi ola bilər, lakin çox vaxt həyata keçirilmir.

Müalicə protokollarının müddəti xeyli fərqlənirdi: minimum 2 həftədən maksimum 8 həftəyədək, müşahidə dövrü isə orta hesabla 7 ay (diapazon 6–64 həftə) təşkil edirdi. Tədqiqatlarda müalicəvi yüklər 10–20 kq-dan 36–61 kq-a qədər dəyişirdi və ya pasiyentin çəkisinin faizi ilə göstərilirdi. Fundamental və klinik elmə dair mövcud məlumatlar nəzərə alınmaqla onurğanın motorlu dekompressiyasının optimal üsulunu, tezliyini və tətbiqinin təfərrüatlarını qiymətləndirmək üçün daha da uzunmüddətli müşahidə ilə gələcək tədqiqatların aparılması məqsədəuyğundur.

Bu tədqiqatın potensial məhdudiyyətlərinə istənilən sistematik icmala xas olan məhdudiyyətlər aiddir: təhlil üçün heç bir dərc olunmamış məlumat əldə edilməmişdir. Bundan əlavə, axtarışımız ingilis dili ilə məhdudlaşdığı üçün bütün müvafiq məqalələri tapmamış ola bilərik.

Diskogen ağrı bel disklərinin degenerativ xəstəliyində ciddi problemdir. Sübuta əsaslanan praktikanın işləməsi üçün praktik mütəxəssislərə konkret mövzu üzrə ədəbiyyatda mövcud olan çoxsaylı məqalələrin təhlil edilməsi və ümumiləşdirilməsi lazımdır. Bundan əlavə, faydalı olmaq üçün klinik tədqiqatlar praktik mütəxəssisin gündəlik praktikasında istifadə etdiyi müalicə üsullarını öyrənməlidir. Bu icmala daxil edilmiş tədqiqatlarda qeyri-cərrahi onurğa dekompressiyasının effektivliyi çox vaxt təcrid olunmuş şəkildə nəzərdən keçirildiyi halda, xroniki bel ağrısı olan pasiyentləri müalicə edən praktik mütəxəssis, bir qayda olaraq, müxtəlif müalicə üsullarının kombinasiyalarını təklif edir. Bel-oma nahiyəsində diskogen ağrı zamanı onurğanın motorlu dekompressiyasının effektivliyinə dair sübutlar hələ də inandırıcı deyil. Bu konservativ müdaxiləyə ən yaxşı cavab verən pasiyentləri müəyyən etmək üçün daha keyfiyyətli randomizasiyası, daha tam nəzarət qrupları, vahid seçim meyarları, sübuta əsaslanan diaqnostik üsulları və standartlaşdırılmış nəticə göstəriciləri olan, elmi baxımdan daha ciddi tədqiqatlar tələb olunur.

Bu məqalə qismən Axiom Worldwide şirkəti (9423 Corporate Lake Dr, Tampa, FL 33634) tərəfindən maliyyələşdirilmişdir. Axiom Worldwide şirkəti məqalədəki məlumatların toplanmasında, təhlilində və ya nəticələrin şərhində iştirak etməmişdir.

1. Maetzel A, Li L. The economic burden of low back pain: a review of studies published between 1996 and 2001. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2002;16:23–30.
2. Hale ME, Dvergsten C, Gimbel J. Efficacy and safety of oxymorphone extended release in chronic low back pain. Results of a randomized, double-blind, placebo- and active-controlled phase III study. J Pain. 2005;6:21–28.
3. Long A, Donelson R, Fung T. Does it matter which exercise? A randomized control trial of exercise for low back pain. Spine. 2004;29:2593–2602.
4. Shaughnessy M, Caulfield B. A pilot study to investigate the effect of lumbar stabilisation exercise training on functional ability and quality of life in patients with chronic low back pain. Int J Rehabil Res. 2004;27:297–301.
5. Leibing E, Leonhardt U, Koster G, et al. Acupuncture treatment of chronic low-back pain—a randomized, blinded, placebo-controlled trial with 9-month follow-up. Pain. 2002;96:189–196.
6. Assendelft WJ, Morton SC, Yu EI, Suttorp MJ, Shekelle PG. Spinal manipulative therapy for low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2004;1:CD000447.
7. Gay RE, Bronfort G, Evans RL. Distraction manipulation of the lumbar spine: a review of the literature. J Manipulative Physiol Ther. 2005;28:266–273.
8. van der Roer N, van Tulder MW, Barendse JM, et al. Cost-effectiveness of an intensive group training protocol compared to physiotherapy guideline care for sub-acute and chronic low back pain: design of a randomised controlled trial with an economic evaluation. BMC Musculoskelet Disord. 2004;5:45.
9. Buttermann GR. The effect of spinal steroid injections for degenerative disc disease. Spine J. 2004;4:495–505.
10. Ercelen O, Bulutcu E, Oktenoglu T, et al. Radiofrequency lesioning using two different time modalities for the treatment of lumbar discogenic pain: a randomized trial. Spine. 2003;28:1922–1927.
11. Gupta RC, Ramarao SV. Epidurography in reduction of lumbar disc prolapse by traction. Arch Phys Med Rehabil. 1978;59:322–327.
12. Onel D, Tuzlaci M, Sari H, Demir K. Computed tomographic investigation of the effect of traction on lumbar disc herniations. Spine. 1989;14:82–90.
13. Ramos G, Martin W. Effects of vertebral axial decompression on intradiscal pressure. J Neurosurg. 1994;81:350–353.
14. Guechev G, Guechev A. Fast dynamics of voluntary muscle strength and motor evoked potentials after traction therapy in patient with lumbosacral root lesion. Electromyogr Clin Neurophysiol. 1996;36:195–197.
15. Meszaros TF, Olson R, Kulig K, Creighton D, Czarnecki E. Effect of 10%, 30%, and 60% body weight traction on the straight leg raise test of symptomatic patients with low back pain. J Orthop Sports Phys Ther. 2000;30:595–601.
16. Harrison DE, Cailliet R, Harrison DD, Janik TJ, Holland B. Changes in sagittal lumbar configuration with a new method of extension traction: nonrandomized clinical controlled trial. Arch Phys Med Rehabil. 2002;83:1585–1591.
17. Tesio L, Merlo A. Autotraction versus passive traction: an open controlled study in lumbar disc herniation. Arch Phys Med Rehabil. 1993;74:871–876.
18. Waddell G, McIntosh A, Hutchinson A, Feder G, Lewis M. Low Back Pain Evidence Review. London: Royal Coll General Practitioners; 1999.
19. Tekeoglu I, Adak B, Bozkurt M, Gurbuzoglu N. Distraction of lumbar vertebrae in gravitational traction. Spine. 1998;23:1061–1063.
20. Scheer SJ, Radack KL, O’Brien DR Jr. Randomized controlled trials in industrial low back pain relating to return to work. Part 2. Discogenic low back pain. Arch Phys Med Rehabil. 1996;77:1189–1197.
21. Koes BW, Bouter LM, van der Heijden GJ. Methodological quality of randomized clinical trials on treatment efficacy in low back pain. Spine. 1995;20:228–235.
22. van der Heijdan GJ, Beurskens AJ, Koes BW, Assendelft WJ, de Vet HC, Bouter LM. The efficacy of traction for back and neck pain: a systematic, blinded review of randomised clinical trial methods. Phys Ther. 1995;75:93–104.
23. Harte AA, Baxter GD, Gracey JH. The efficacy of traction for back pain: a systematic review of randomized controlled trials. Arch Phys Med Rehabil. 2003;84:1542–1553.
24. Mulrow CD, Cook DJ, eds. Systematic Reviews Synthesis of Best Evidence for Health Care Decisions. Philadelphia, PA: American College of Physicians; 1998.
25. Choi P, Halpern S, Malik N, et al. Examining the evidence in anesthesia literature: a critical appraisal of systematic reviews. Anesth Analg. 2001;92:700–709.
26. Cook DJ, Sackett DL, Spitzer WO. Methodological guidelines for systematic reviews of randomized control trials in healthcare from the Potsdam consultation on meta-analysis. J Clin Epidemiol. 1995;48:167–171.
27. van Tulder MW, Assendelft WJ, Koes BW, Bouter LM. Method guidelines for systematic reviews in the Cochrane Collaboration Back Review Group for Spinal Disorders. Spine. 1997;22:2323–2330.
28. Reust P, Chantraine A, Vischer TL. [Treatment of lumbar sciatica with or without neurological deficit using mechanical traction. A double-blind study]. Schweiz Med Wochenschr. 1988;118:271–274.
29. van Tulder MW, Koes BW, Assendelft WJ, Bouter LM, Maljers LD, Driessen AP. [Chronic low back pain: exercise therapy, multidisciplinary programs, NSAID’s, back schools and behavioral therapy effective; traction not effective; results of systematic reviews]. Ned Tijdschr Geneeskd. 2000;144:1489–1494.
30. Tesio L, Luccarelli G, Fornari M. Natchev’s auto-traction for lumbago-sciatica: effectiveness in lumbar disc herniation. Arch Phys Med Rehabil. 1989;70:831–834.
31. Ljunggren EA, Weber H, Larsen S. Autotraction versus manual traction in patients with prolapsed lumbar intervertebral discs. Scand J Rehabil Med. 1984;16:117–124.
32. Shealy CN, Borgmeyer V. Decompression, reduction, and stabilization of the lumbar spine: a cost-effective treatment for lumbosacral pain. AJPM. 1997;7:63–65.
33. Swezey RL, Swezey AM, Warner K. Efficacy of home cervical traction therapy. Am J Phys Med Rehabil. 1999;78:30–32.
34. Jadad AR, Moore A, Carroll D, et al. Assessing the quality of reports of randomised clinical trials: is blinding necessary? Control Clin Trials. 1996;17:1–12.
35. Carragee EJ, Alamin TF, Miller JL, Carragee JM. Discographic, MRI and psychosocial determinants of low back pain disability and remission: a prospective study in subjects with benign persistent back pain. Spine J. 2005;5:24–35.
36. Bloch R. Methodology in clinical back pain trials. Spine. 1987;12:430–432.
37. Sherry E, Kitchener P, Smart R. A prospective randomized controlled study of VAX-D and TENS for the treatment of chronic low back pain. Neurol Res. 2001;23:780–784.
38. Mathews JA, Mills SB, Jenkins VM, et al. Back pain and sciatica: controlled trials of manipulation, traction, sclerosant and epidural injections. Br J Rheumatol. 1987;26:416–423.
39. Coxhead CE, Inskip H, Meade TW, North WR, Troup JD. Multicentre trial of physiotherapy in the management of sciatic symptoms. Lancet. 1981;16:1065–1068.
40. Werners R, Pynsent PB, Bulstrode CJ. Randomized trial comparing interferential therapy with motorized lumbar traction and massage in the management of low back pain in a primary care setting. Spine. 1999;24:1579–1584.
41. Borman P, Keskin D, Bodur H. The efficacy of lumbar traction in the management of patients with low back pain. Rheumatol Int. 2003;23:82–86.
42. Mathews JA, Hickling J. Lumbar traction: a double-blind controlled study for sciatica. Rheumatol Rehabil. 1975;14:222–225.
43. Beurskens AJ, de Vet HC, Koke AJ, et al. Efficacy of traction for nonspecific low back pain. 12-week and 6-month results of a randomized clinical trial. Spine. 1997;22:2756–2762.
44. Gionis TA, Groteke E. Spinal decompression. Orthopedic Technol Rev. 2003;5:36–39.
45. Gose EE, Naguszewski WK, Naguszewski RK. Vertebral axial decompression therapy for pain associated with herniated or degenerated discs or facet syndrome: an outcome study. Neurol Res. 1998;20:186–190.
46. Naguszewski WK, Naguszewski RK, Gose EE. Dermatomal somatosensory evoked potential demonstration of nerve root decompression after VAX-D therapy. Neurol Res. 2001;23:706–714.
47. Shealy CN, Koladia N, Wesemann M. Long-term effect analysis of IDD therapy in low back pain: a retrospective clinical pilot study. AJPM. 2005;15:93–97.
48. Matsui Y, Maeda M, Nakagami W, Iwata H. The involvement of matrix metalloproteinases and inflammation in lumbar disc herniation. Spine. 1998;23:863–868.
49. Fujita K, Nakagawa T, Hirabayashi K, Nagai Y. Neutral proteinases in human intervertebral disc. Role in degeneration and probable origin. Spine. 1993;18:1766–1773.
50. Judovich BD. Lumbar traction therapy: elimination of physical factors that prevent lumbar stretch. JAMA. 1955;159:549–550.