Bel fəqərəarası disk yırtığında onurğa dekompressorunun (DRX9000) təsirləri

Oi N, Itabashi A, Kusano S, Yamamoto M, Yamada M, Takakura Y, Kumamoto K, Suyama T. Effects of Spinal Decompressor (DRX9000) for Lumbar Disc Herniation. The Journal of Saitama Kenou Rehabilitation. 2006;6:38–42. DOI yoxdur; PubMed-də indekslənməyib.

Məqalə 埼玉圏央リハビリテーション研究会雑誌 (The Journal of Saitama Kenou Rehabilitation) jurnalında dərc olunub; bu, 2001-ci ildən 2007-ci ilədək Kavaqoedə (Yaponiya) nəşr edilmiş yapondilli jurnaldır (ISSN 1346-7638). Jurnal haqqında kitabxana qeydi: ci.nii.ac.jp/ncid/AA11845476. Məqaləni jurnalda çap olunduğu şəkildə əldə edə bilmədik.

Aşağıdakı tərcümənin əsasında məqalənin Axiom Worldwide (Tampa, Florida, ABŞ) şirkətinin — o zamankı DRX9000 istehsalçısının — buraxdığı təkrar nəşrdəki ingilisdilli versiyası durur (sənəd kodu MKT0015REVB). Təkrar nəşrin üz qabığında göstərilib: «As published in: The Journal of Saitama Kenou Rehabilitation / Vol. 6 November 1, 2006 | Kawagoe, Japan». Təkrar nəşrdə ingilis mətninin müəlliflərin öz mətni, yoxsa yapon dilindən tərcümə olduğu göstərilməyib. Səhifə nömrələri Gan, Leslie və Pergolizzi-nin (2007) işindəki bu məqaləyə istinaddan və həmmüəllif Mutsuo Yamada-nın nəşrlər siyahısından götürülüb; təkrar nəşrin özündə səhifə nömrələri yoxdur.

1) Naoyuki Oi, 2) Akira Itabashi, 3) Shusuke Kasano, 1) Mitsuru Yamamoto, 1) Mutsuo Yamada, 1) Yasuyuki Takakura, 1) Keigo Kumamoto 1) Tetsuo Suyama
1) Department of rehabilitation medicine, Saitama medical university, Saitama medical center.
2) Saitama center for bone disease.
3) Department of rehabilitation medicine, International university of health and welfare, Mita hospital.

Təkrar nəşrin üz qabığında üçüncü müəllifin adı «Shusuke Kusano» kimi yazılıb — yuxarıdakı biblioqrafik istinadda bu yazılışdan istifadə olunub; məqalənin birinci səhifəsində isə «Kasano» çap olunub.

Təkrar nəşrdə müəllif hüququ və ya lisenziya barədə bildiriş yoxdur. O, Axiom Worldwide şirkətinin aşağıdakı qeydi ilə bitir: «Yuxarıda göstərilən tədqiqat Axiom Worldwide şirkəti tərəfindən sponsorluq edilməyib. Axiom şirkəti tədqiqatın dizaynının, həcminin və ya aparılma üsulunun adekvatlığına heç bir qiymət verməyib və bu barədə heç bir bəyanat vermir. Tədqiqatda nəzarət qrupları yoxdur, bu da hesabatda təsvir edilən faydanın hansı hissəsinin plasebo effekti və ya spontan sağalma olduğunu, hansı hissəsinin isə DRX 9000-də müalicə ilə bağlı olduğunu müəyyən etməyi çətinləşdirir. Belə nəticələr çıxarmaq üçün daha dəqiq nəzarətdən istifadə edilən əlavə tədqiqatlar lazımdır. Axiom Worldwide-ın bu tədqiqatın təqdimatına istinad etməsi Axiom Worldwide-ın bu tədqiqatı və ya orada yer alan hər hansı tədqiqatı yaxud istinad edilən mənbəni dəstəklədiyi və ya tədqiqatın hər hansı qəti uğur göstəricisini yaxud cihazın effektivliyini müəyyən etdiyini bəyan etdiyi kimi şərh edilməməlidir. Bu məlumat yalnız DRX 9000 ilə aparılan əlavə fəaliyyəti nümayiş etdirmək üçün təqdim olunur. Həmişə olduğu kimi, pasiyentlərin DRX 9000 ilə fərdi təcrübəsi fərqli ola bilər və pasiyentlər DRX 9000-də müalicənin onlar üçün məqsədəuyğun olub-olmadığını müəyyən etmək üçün həmişə öz həkimləri ilə məsləhətləşməlidirlər».

Azərbaycan dilinə tərcüməni ELTECH hazırlayıb: mətn rus dilindəki tərcümə əsasında tərcümə olunub və məqalənin ingilisdilli versiyası ilə tutuşdurulub. Rus dilindəki tərcümə məqalənin ingilisdilli versiyası əsasında hazırlanıb, çünki məqalənin yapon jurnalındakı mətni əlçatan deyil. Mətn ixtisar və dəyişiklik edilmədən verilir.

Biz bel fəqərəarası disk yırtığı (LDH) olan pasiyentlərin loqarifmik əyri üzrə dartılma vasitəsilə fəqərəarası diskin dekompressiyasını həyata keçirən dartılma aparatı (DRX9000) ilə müalicəsinin klinik nəticəsini təqdim etdik. Həmçinin yırtığı olmayan sağlam şəxslərdə DRX9000-də dartılma zamanı rentgenoqramda fəqərəarası diskdə baş verən dəyişikliklər təqdim olunub. Tədqiqatın iştirakçıları LDH olan yeddi pasiyent (5 qadın, 2 kişi) idi. Orta yaş 47 il (32–72) təşkil edib. Dartılma ilə müalicə dörd aydan altı aya qədər davam edib. Müalicə yeddi pasiyentdən dördündə başa çatdırılıb. Bu dörd halda VAS (vizual analoq şkala) göstəricilərinə və Yaponiya Ortopediya Assosiasiyasının şkalası üzrə bala görə simptomların aydın yaxşılaşması qeyd olunub. Müalicənin başa çatdığı anda MRT təsvirində dörd pasiyentdən üçündə LDH-nin kiçilməsi aşkar edilib. Bu tədqiqatda müəyyən edilib ki, yırtığı olmayan sağlam şəxslərin fəqərəarası aralıqları DRX9000-də dartılma zamanı dartılmadan əvvəlki ilə müqayisədə 7–12% genişlənib. Görünür, DRX9000 bel fəqərəarası disk yırtığında effektiv olub.

Açar sözlər: çanaq dartılması, pulpoz nüvənin yırtığı, onurğanın bel şöbəsi.

Bel fəqərəarası disk yırtığının (LDH) müalicəsi üçün çanaq dartılması kifayət qədər çoxdan tətbiq edilir. Hesab olunurdu ki, çanaq dartılmasının effekti fəqərəarası diskin bilavasitə dartılması və yırtığın orada repozisiyası yolu ilə sinir köklərinin dekompressiyasından deyil, yalnız bel lordozunun azaldılması və sakitliyə riayət edilməsi hesabına oturaq sinirinin iltihabının aradan qaldırılmasından ibarətdir. 3–5), 7), 8) Bu işdə biz LDH olan pasiyentlərin loqarifmik əyri üzrə dartılma vasitəsilə fəqərəarası diskin dekompressiyasını həyata keçirən dartılma aparatı (DRX9000) ilə müalicəsinin klinik nəticəsini təqdim etdik. 6) Həmçinin yırtığı olmayan sağlam şəxslərdə DRX9000-də dartılma zamanı rentgenoqramda fəqərəarası diskdə baş verən dəyişikliklər təqdim olunub.

Tədqiqatın iştirakçıları LDH olan pasiyentlər idi: orta yaşı 47 il (32–72) olan beş qadın və iki kişi. Müalicədən əvvəl MRT-də LDH tipi aşağıdakı kimi təsnif edilib: ekstruziya tipi — altı, sekvestrasiya tipi — bir. Kəskin mərhələdən üç həftə və ya daha çox vaxt keçdikdən və simptomlar cüzi yaxşılaşdıqdan sonra DRX9000-də dartılma ilə müalicə həftədə iki dəfə aparılıb. Son dartma qüvvəsi pasiyentin bədən kütləsinin yarısına bərabər götürülüb, başlanğıc qüvvə isə son qüvvənin 70–80%-i təşkil edib. Bundan sonra qüvvə tədricən artırılıb və hər bir simptomun dəyişməsinə uyğun olaraq tənzimlənib. Dartılma ilə müalicə dörd aydan altı aya qədər davam edib və bu aylar ərzində həftədə bir dəfə gövdə və aşağı ətraf əzələlərinin məşqi, həmçinin aşağı ətraf əzələləri üçün germə məşqləri kimi fizioterapiya aparılıb. Bəzi hallarda göstərilən məşqlərlə yanaşı epidural blokadalar və ya qeyri-steroid iltihabəleyhinə preparatlar tətbiq edilib. Müalicə başa çatdıqdan sonra MRT təkrar aparılıb və LDH-nin morfoloji dəyişiklikləri müalicədən əvvəlki MRT ilə müqayisə edilib. Bundan əlavə, müalicənin başlanğıcı ilə sonu arasında simptomların dəyişməsi ağrılar üçün VAS göstəricilərinə və Yaponiya Ortopediya Assosiasiyasının şkalası üzrə bala (JOA balı) görə qiymətləndirilib.

Sonra DRX9000-də dartılma zamanı fəqərəarası diskin morfoloji dəyişikliklərini müəyyən etmək üçün yırtığı olmayan iki sağlam kişinin onurğasının bel şöbəsinin dartılmadan əvvəl və dartılma zamanı yan rentgenoqramları çəkilib. Rentgenoqramlar skaner vasitəsilə rəqəmsallaşdırılıb və təsvirdə fəqərəarası aralığın sahəsi fərdi kompüterdə təsvirlərin emalı proqramı olan Scion image (Release alpha 4.0.3.2) ilə ölçülüb. İki qiymətləndirici — həkim və rentgen laborantı — yekun sahə kimi orta qiyməti hesablamaq üçün sahəni hər biri beş dəfə ölçüb.

Dartılma ilə müalicə yeddi pasiyentdən üçündə müalicənin başlanmasından iki həftə (bir pasiyent) və dörd həftə (iki pasiyent) sonra dayandırılıb. Bu üç pasiyentdən ikisində müalicənin başlanğıcında yüngül işialgiya qalırdı. Dörd aydan altı aya qədər davam edən müalicə yeddi pasiyentdən dördündə başa çatdırılıb. Müalicə başa çatdıqda SLR testi bütün hallarda mənfi olub. Bel nahiyəsində və aşağı ətraflarda ağrılar üçün VAS göstəriciləri müalicədən əvvəlki 82,0 ± 8,4-dən müalicənin sonunda 5,5 ± 4,1-ə qədər azalıb. JOA balı müalicədən əvvəlki 14,3 ± 3,8-dən müalicənin sonunda 27,3 ± 0,5-ə qədər artıb (Şəkil 1).

Müalicənin sonunda MRT məlumatlarına görə dörd pasiyentdən üçündə LDH müalicədən əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə aydın şəkildə kiçilib. Hal 1 — 63 yaşlı qadın; dördüncü və beşinci bel fəqərələri arasında ekstruziya tipli LDH aşkar edilib. DRX9000-də dartılma ilə müalicə təxminən dörd ay ərzində cəmi 25 dəfə aparılıb. Müalicədən əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə müalicənin sonunda LDH aydın şəkildə kiçilib (Şəkil 2). Hal 2 — sağ aşağı ətrafda işialgiya olan 41 yaşlı qadın; beşinci bel fəqərəsi ilə birinci oma fəqərəsi arasında ekstruziya tipli LDH aşkar edilib. Müalicə təxminən 4,5 ay ərzində cəmi 27 dəfə aparılıb. Müalicədən əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə MRT təsvirində (T2 çəkili təsvir) LDH-nin intensivliyi dəyişib, onurğa kanalına, xüsusilə sağ kök kanalına doğru çıxıntının dərəcəsi azalıb (Şəkil 3). Hal 3 — sağ aşağı ətrafda işialgiya olan 71 yaşlı qadın; beşinci bel fəqərəsi ilə birinci oma fəqərəsi arasında ekstruziya tipli LDH aşkar edilib. Müalicə təxminən altı ay ərzində cəmi 42 dəfə aparılıb. Müalicədən əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə müalicənin sonunda LDH aydın şəkildə kiçilib (Şəkil 4). Hal 4 — sol aşağı ətrafda işialgiya olan 36 yaşlı kişi; beşinci bel fəqərəsi ilə birinci oma fəqərəsi arasında ekstruziya tipli LDH aşkar edilib. Müalicə təxminən dörd ay ərzində cəmi 18 dəfə aparılıb. Simptomlar aradan qalxmış kimi görünsə də, müalicənin sonunda MRT məlumatları müalicədən əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə dəyişiklik göstərməyib (Şəkil 5).

Yırtığı olmayan 1 nömrəli sağlam şəxsdə dördüncü və beşinci bel fəqərələri arasında fəqərəarası aralığın sahəsi dartılmadan əvvəlki ilə müqayisədə 12% artıb (Şəkil 6); 2 nömrəli sağlam şəxsdə beşinci bel fəqərəsi ilə birinci oma fəqərəsi arasındakı sahə dartılmadan əvvəlki ilə müqayisədə 7% artıb (Şəkil 7). Göstərilən sahələr dartılma zamanı yan rentgenoqramda ölçülüb.

Onurğa dekompressorunun (DRX9000) effektinə həsr olunmuş klinik nəticələr tədqiqatı göstərib ki, disk yırtıqları və diskin degenerativ xəstəliyi olan 219 pasiyentin 86%-i simptomların dərhal aradan qalxdığını bildirib, 84%-i isə müalicədən 90 gün sonra ağrısız qalıb. 6) DRX9000 loqarifmik əyri üzrə dartılma həyata keçirən çanaq dartılması aparatıdır. Düzxətli dartılma tətbiq edən adi çanaq dartılması aparatı ilə müqayisədə DRX9000-in fəqərəarası aralıqda dekompressiya effektinin daha böyük olduğu bildirilir. DRX9000-i hazırlayanların izahına görə, dartılma zamanı gövdə əzələlərinin reaktiv yığılması praktiki olaraq baş vermədiyindən fəqərəarası aralıq genişlənir. Bildirilir ki, nəticədə yaranan dekompressiya effekti, ehtimal ki, LDH-nin fəqərəarası diskin hüdudları daxilində repozisiyasına səbəb olur. Bu tədqiqatda müəyyən edilib ki, yırtığı olmayan sağlam şəxslərin fəqərəarası aralıqları DRX9000-də dartılma zamanı dartılmadan əvvəlki ilə müqayisədə 7–12% genişlənib. Bu, fəqərəarası aralıqda dekompressiyanın mümkün olduğunu ehtimal etməyə əsas verirdi.

Bu işdə LDH olan pasiyentlərdə klinik nəticələrə gəldikdə, DRX9000 ilə dörd aydan altı aya qədər davam edən müalicəni başa vurmuş pasiyentlərdə bel nahiyəsində və aşağı ətraflarda ağrılarla bağlı VAS göstəricilərinə və JOA balına görə simptomların aydın yaxşılaşması qeyd olunub. Bundan əlavə, MRT təsvirində dörd pasiyentdən üçündə LDH-nin kiçilməsi aşkar edilib. Lakin LDH-nin fəqərəarası diskin hüdudları daxilində kiçilməyə səbəb olan repozisiyası imkanı ekstruziya tipli idi. 1), 2) LDH-nin kiçilməsi LDH ətrafında mexaniki yükün əlavə olunması nəticəsində epidural qan axınının dəyişməsi ilə bağlı olmalıdır ki, bu da iltihab hüceyrələri tərəfindən faqositozu stimullaşdırır. Bundan başqa, sekvestrasiya tipində LDH-nin reqressi təbii gediş kimi qəbul edildiyindən, bu işdəki müalicə nəticəsini, ehtimal ki, yalnız təbii gediş kimi nəzərdən keçirmək lazımdır. Lakin dörd aylıq qısa müddətdə LDH-nin təbii gediş çərçivəsində reqressi çətin ki mümkün olsun. Bu işdə göstərilən LDH-nin morfoloji dəyişiklikləri təsir mexanizminin aydınlaşdırılmamasına baxmayaraq, DRX9000-də müalicənin nəticəsi kimi qiymətləndirilib. Görünür, DRX9000 bel fəqərəarası disk yırtığında effektiv olub.

Bundan əlavə, müalicəni başa vurmuş dörd pasiyentdən birində simptomların yaxşılaşmasına baxmayaraq, LDH-nin ölçüsündə dəyişiklik aşkar edilməyib. Bu halda dartılma seanslarının sayı cəmi 18 olub ki, bu da LDH-nin kiçildiyi digər hallardakından az idi. Dartılma seanslarının daha az sayı MRT təsvirində LDH-nin kiçilməməsinin səbəbi hesab edilib.

Bu işdə DRX9000-də müalicə alan yeddi pasiyentdən ikisində oturaq sinirinin qıcıqlanma simptomları güclənib ki, bu da müalicənin dayandırılmasına səbəb olub. Aşkar edilmiş fəqərəarası aralığın genişlənməsi effekti pasiyentlərdə işialgiyanın residivinə səbəb olmalıdır. Dartılma ilə müalicənin başlanma vaxtı və dartma qüvvəsinin dəyişdirilməsi tam şəkildə nəzərə alınmalıdır.

Gələcək tədqiqat mövzuları kimi DRX9000 ilə LDH müalicəsinin nəticələrinin adi çanaq dartılması aparatından istifadə zamanı əldə edilən nəticələrlə müqayisəsini, həmçinin müalicə müddəti ilə LDH-nin kiçilməsi arasındakı əlaqəni qeyd etmək lazımdır.

Onurğa dekompressoru (DRX9000) bel fəqərəarası diskinin cüzi genişlənməsini və bel fəqərəarası disk yırtığının (LDH) klinik simptomlarının yaxşılaşmasını göstərib. DRX9000 ilə müalicənin başa çatdığı anda bəzi hallarda MRT təsvirində LDH-nin müalicədən əvvəlki vəziyyətlə müqayisədə kiçildiyi aşkar edilib. Kəskin mərhələdə simptomları qalan hallarda dartılma ilə müalicə fonunda simptomlar güclənib ki, bu da müalicənin dayandırılmasına səbəb olub.

1. Bogduk N. and Twomey L.T., Clincical anatomy of lumbar spine. Longman, UK 1987.
2. Burton C.V., Gravity Lumbar Reduction, Managing low back pain. Edited by Krikaldy-Willis W.H., Churchill Livingstone, New York, 1983.
3. Cailliet R., Understand your Backache. F.A. Davis Co., Philadelphia 1985.
4. Cailliet R., Low back pain syndrome. 3rd ed. F.A. Davis Co., Philadelphia 1981.
5. Finneson B.E., Low back pain. 2nd ed. Lippincott Co., Philadelphia 1980.
6. Gionis T.A. and Groteke E., Spinal decompression. Orthopedic technology review, 5:36-39, 2003.
7. Macnab I., Backache. Williams & Wilkins Co., Baltimore 1977.
8. Ooi Y., Conservative treatments for lumbar disc diseases. Orthopedic Mook 11:31-43, Kanehara Shuppan, Tokyo 1979.