Омыртқа жотасының хирургиялық емес декомпрессиясы: арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынуды омыртқа жотасының декомпрессиясы және омыртқа жотасына арналған жаттығулар арқылы емдеу

Hiranandani M. Non-Surgical Spinal Decompression: Treatment of Low Back Pain by Spinal Decompression and Spinal Exercises. As presented at the 45th Annual India Association of Physiotherapy Conference, February 1-4, 2007, Kolkata, India. Конференциядағы баяндама; оның журналда жарияланғаны, DOI немесе PubMed жүйесіндегі жазбасы табылған жоқ.

Malti Hiranandani, Chief Physiotherapist- The Back and Neck Clinic, Hyderabad

Баяндаманың белгілі жалғыз мәтіні сол кезде DRX9000 өндірушісі болған Axiom Worldwide компаниясы (Тампа, Флорида, АҚШ) MKT0004-REVA кодымен шығарған екі беттік брошюрада басылған; төмендегі аударма осы брошюраның мәтіні бойынша жасалды. Брошюрада сондай-ақ The Indian Association of Physiotherapists ұйымының «CAPRI PRIZE» сертификаты қайта басылған, ол «Dr. Malti Hiranandani for best paper Manual Therapy at the 45th Annual conference of The Indian Association of Physiotherapists for the year 2007 held on 2nd- 4th, February at Science-City, Kolkata» деген жазумен табысталған. Брошюраның артқы бетінде Axiom Worldwide компаниясының жауапкершіліктен бас тарту туралы мәлімдемесі басылған; оның аудармасы осы беттің соңында берілген.

Брошюрада авторлық құқық немесе лицензия туралы ескертпе басылмаған.

Қазақша нұсқаны ELTECH дайындады: мәтін орысша аударма негізінде аударылып, ағылшын тіліндегі түпнұсқамен салыстырылды. Мәтін толық, қысқартусыз берілді.

Арқадағы ауырсынуды емдеудің тиімділігі туралы бұл баяндама 2007 жылғы 1–4 ақпанда Калькуттада өткен жыл сайынғы Бүкілүндістандық физиотерапия конференциясында ұсынылды.

Ол DRX9000™ деп аталатын омыртқа жотасын декомпрессиялау жабдығы қолданылып, back and neck clinic клиникасында ем алған пациенттерді зерттеуге негізделген.

Бұл баяндаманы back and neck clinic клиникасында жұмыс істейтін бас физиотерапевт Malti Hiranandani ханым ұсынды. Баяндама физиотерапияның бұлшықет-қаңқа бағыты бойынша үздік баяндама ретінде марапатталды.

Арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсыну — бүкіл әлемде кездесетін, таралуы жағынан үшінші орындағы мәселе. Жарақат, ісіктер, инфекциялар, дегенеративті және механикалық факторлар арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынудың жиі кездесетін себептері болып табылады. Еңбек әрекетіндегі өзгеріп отыратын үрдістер, өмір салтының үлгілері, мазасыздық пен стресс арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынуды туындататын (провокациялайтын) факторлар болып табылады.

Бел/аяқ аймағындағы және мойын/қол аймағындағы ауырсыну синдромдарының едәуір бөлігінің себебі омыртқааралық диск болып табылады. Компрессия диск ішіндегі қысымды арттырады, бұл фиброзды сақина тұтастығының бұзылуына және ядро материалының ықтимал экструзиясына әкеледі. Емдеу хирургиялық болсын, консервативті болсын, дискке әсер ететін компрессиялық күштерді азайтуды қамтуы және сол арқылы симптомдардың одан әрі үдеуінің алдын алуы тиіс.

Омыртқа жотасының декомпрессиясы туралы американдық тұжырымдама арқадағы ауырсынуды емдеу үшін тиімді хирургиялық емес, инвазивті емес әдіс ретінде енгізілуде. Диск аваскулярлы құрылым болғандықтан, ол жүректің әр соғуымен жаңа қан мен оттегі алмайды. Қоректік заттарды толықтыру және жазылуды күшейту үшін оған қозғалыс пен «декомпрессия» туғызатын «диффузия» қажет.

Декомпрессия (диск ішіндегі) қысымның төмендеуі ретінде анықталады. Жатқан қалыптар (етпетінен де, шалқасынан да) тік тұрған және отырған қалыптармен салыстырғанда диск ішіндегі қысымды төмендетеді. Алайда +Y трансляциясы бар фокусталған аксиальды механикалық тарту («декомпрессия», яғни дистракция және позициялау есебінен жүктемені түсіру туғызатын тарту) дисктегі қысымды төмендетіп, жазылу реакциясын бұдан да күшейтетіні көрсетілген. Диск ішіндегі қысым төмендейді, ал бұл қанмен қамтамасыз етумен жанасудың артуы және фибробластардың миграциясы есебінен жазылу үдерісіне терең әсер етеді — бұл фазалық әсер. Бұл жұмсақ тіндердің созылуы (мысалы, созылу рецепторлары, механорецепторлар және т.б.) есебінен неврологиялық жолмен туындайтын ауырсынудың басылуын толықтырады, соның арқасында декомпрессиялық терапия ауырсынуды емдеудің «пассивті» схемасына қисынды әрі өміршең толықтыру болады. Зерттеулер диск ішіндегі қысымның теріс диапазонға дейін, шамамен минус 150–200 сын. бағ. мм-ге дейін айтарлықтай төмендейтінін растайды, бұл диск пен нерв түбіршегінің хирургиялық емес декомпрессиясына әкеледі. Диск ішіндегі қысымды айтарлықтай төмендете отырып, омыртқааралық дисктің декомпрессиясы жарықтың диск ішіне қарай ретракциясына ықпал етеді және оттегінің, ақуыздың және басқа субстраттардың келуін жеңілдетеді. Фиброэластикалық белсенділіктің күшеюі репарацияны ынталандырады және тітіркендіргіш сульфаттар мен карбоксилаттардың ядродан шығып кетуін тежейді. Бұл емдеу DRX 9000 омыртқа жотасын декомпрессиялау аппаратында өткізілетін 20 емдік сеансты және арқаға жан-жақты күтім жасауды қамтиды.

Омыртқа жотасының декомпрессиясы кезіндегі вакуум әсері екі міндетті шешеді. Механикалық тұрғыдан алғанда, протрузия немесе жарық түрінде дисктің қалыпты шекарасынан шығып кеткен диск материалы диск ішінде пайда болатын вакуум арқылы дисктің ішіне қайта тартылуы мүмкін. Сонымен қатар диск ішіндегі вакуум қан тамырларының өсіп енуін ынталандырып, жазылу реакциясын қайталама түрде ынталандырады. Бұл ауырсынудың азаюына және зақымдалған жердің тиісінше жазылуына әкеледі.

Декомпрессиялық емдеуге көрсетілімдер

• Диск жарығы
• Дегенеративті өзгерген диск
• Ишиас
• Фасеттік синдром
• Операциядан кейінгі пациент

Салыстырмалы қарсы көрсетілімдер

• Дисктің фрагментациясы
• Кальцификация
• Ауыр артрит
• Хирургиялық спинальды конструкциялар
• Остеопороз
• Буынаралық бөліктің ақауы
• Спондилолистез
• Сал (паралич)

Зерттеу дизайны — клиникалық сынақ.

Әдістеме — зерттеу үшін 25 пен 75 жас аралығындағы, арқаның төменгі бөлігінде ауырсынуы бар 75 адам іріктелді.

Тексеру және бағалау құралдары — рефлекторлық балға, үлкен гониометр, сантиметрлік таспа.

Емдеу құралдары — ылғалды компресстер, DRX 9000, ауырсынуды басу және бұлшықеттерді нығайту әдістемелері, мұз салынған пакеттер, thera-bands және швейцариялық доп.

Талдау схемасы және нәтижелер

Бастапқы деректерге қолданылған талдау схемасы төменде егжей-тегжейлі сипатталған:

1. Респонденттердегі емдеу тиімділігін анықтау үшін жұптасқан іріктемелерге арналған t-тест жүргізілді.
2. Деректер респонденттерден емдеуге дейін және одан кейін алынды, бұл емдеу тиімділігін бағалаудың біршама кең қабылданған және сенімді әдісі болып табылады.
3. Жұптасқан іріктемелерге арналған t-тест көмегімен емдеуге дейінгі және кейінгі мәнді айырмашылықты бағалау үшін әртүрлі тесттер орындалды.
4. Респонденттердің демографиялық деректерінен бөлек, ВАШ, сламп-тестер және SLR бойынша деректер жиналды.

Емдеу тиімділігін бағалау үшін респонденттерден емдеуге дейін және одан кейін визуалды-аналогтық шкала бойынша субъективті бағалар алынды. Бұл — пациенттің ауырсынуды 0–10 шкаласы бойынша субъективті сезінуі. Мынадай гипотезалар ұсынылды:

Нөлдік гипотеза ==> H0: ВАШ бойынша емдеуге дейінгі және кейінгі бағалардың орташа мәндері арасында мәнді айырмашылық жоқ

Балама гипотеза ==> H1: ВАШ бойынша емдеуге дейінгі және кейінгі бағалардың орташа мәндері арасында мәнді айырмашылық бар

Бұл тест үшін ықтималдық мәні 0,00000 құрайды. Сонымен қатар орташа мәндердің байқалған айырмасы 5,160 болып шығады, бұл 5% мәнділік деңгейінде жоққа шығару аймағына түседі. Демек, біз нөлдік гипотезаны жоққа шығарамыз. Басқаша айтқанда, біз ВАШ бойынша емдеуге дейінгі және кейінгі бағалар арасында мәнді айырмашылық бар екенін қабылдаймыз.

Бұл респонденттердің қабылдауы бойынша олардың емдеуге дейінгі және кейінгі жағдайында мәнді айырмашылық бар екенін білдіреді. Басқаша айтқанда, респонденттердің көзқарасы тұрғысынан емдеу тиімді болды деген қорытынды жасауға болады.

Емдеу тиімділігін бағалау үшін респонденттерден емдеуге дейін және одан кейін оң жақтағы сламп-тест бойынша бағалар алынды. Бұл да арқадағы ауырсынудың дискпен байланысты екенін немесе байланысты емес екенін растауға арналған тест. Мынадай гипотезалар ұсынылды:

Нөлдік гипотеза ==> H0: Оң жақтағы сламп-тест нәтижелерінің емдеуге дейінгі және кейінгі орташа мәндері арасында мәнді айырмашылық жоқ

Балама гипотеза ==> H1: Оң жақтағы сламп-тест нәтижелерінің емдеуге дейінгі және кейінгі орташа мәндері арасында мәнді айырмашылық бар

Бұл тест үшін ықтималдық мәні 0,001 құрайды. Сонымен қатар орташа мәндердің байқалған айырмасы 0,208 болып шығады, бұл 5% мәнділік деңгейінде жоққа шығару аймағына түседі. Демек, біз нөлдік гипотезаны жоққа шығарамыз.

Басқаша айтқанда, біз оң жақтағы сламп-тестің емдеуге дейінгі және кейінгі нәтижелері арасында мәнді айырмашылық бар екенін қабылдаймыз. Бұл 95% сенімділік деңгейінде оң жақтағы сламп-тест нәтижелерінде емдеуге дейін және кейін мәнді айырмашылық бар екенін білдіреді. Демек, оң жақтағы сламп-тест нәтижелері бойынша емдеуге дейінгі және кейінгі жағдайда статистикалық тұрғыдан мәнді айырмашылық болғандықтан, емдеу оң жақтағы сламп-тест нәтижелеріне қатысты тиімді болды деген қорытынды жасауға болады.

Сол жақтағы сламп-тест нәтижелері: емдеуге дейін және кейін

Емдеу тиімділігін бағалау үшін респонденттерден емдеуге дейін және одан кейін сол жақтағы сламп-тест бойынша бағалар алынды. Бұл да арқадағы ауырсынудың дискпен байланысты екенін немесе байланысты емес екенін растауға арналған тест. Мынадай гипотезалар ұсынылды:

Нөлдік гипотеза ==> H0: Сол жақтағы сламп-тест нәтижелерінің емдеуге дейінгі және кейінгі орташа мәндері арасында мәнді айырмашылық жоқ

Балама гипотеза ==> H1: Сол жақтағы сламп-тест нәтижелерінің емдеуге дейінгі және кейінгі орташа мәндері арасында мәнді айырмашылық бар

Бұл тест үшін ықтималдық мәні 0,002 құрайды. Сонымен қатар орташа мәндердің байқалған айырмасы 0,170 болып шығады, бұл 5% мәнділік деңгейінде қабылдау аймағына түседі. Демек, біз нөлдік гипотезаны жоққа шығарамыз. Басқаша айтқанда, біз сол жақтағы сламп-тестің емдеуге дейінгі және кейінгі нәтижелері арасында мәнді айырмашылық бар екенін қабылдаймыз.

Бұл 95% сенімділік деңгейінде сол жақтағы сламп-тест нәтижелерінде емдеуге дейін және кейін мәнді айырмашылық бар екенін білдіреді. Демек, сол жақтағы сламп-тест нәтижелері бойынша емдеуге дейінгі және кейінгі жағдайда статистикалық тұрғыдан мәнді айырмашылық болғандықтан, емдеу сол жақтағы сламп-тест нәтижелеріне қатысты тиімді болды деген қорытынды жасауға болады.

* РЕДАКЦИЯ ЕСКЕРТПЕСІ: Ортопедиялық физикалық тексеру құралы ретінде қолданылатын сламп-тест — нейроменингеальды құрылымдарды қамтитын зақымдануларды бағалайтын, мидың қатты қабығының керілуіне арналған тест. Ол пациент отырған қалыпта, омыртқа жотасының мойын және кеуде бөлімдері бүгілген күйде орындалады, бұл кезде клиницист сол және/немесе оң аяқты пассивті түрде көтереді. Арқадағы ауырсыну тесттің нәтижесі оң екенін көрсетеді.

• Респонденттердің көзқарасы тұрғысынан емдеу тиімді болды.
• Емдеу оң және сол жақтағы сламп-тест нәтижелеріне қатысты тиімді болды.
• Емдеу ВАШ бойынша бағаларға қатысты тиімді болды.

Декомпрессиядан кейін омыртқа жотасын тұрақтандыруға арналған жаттығулардың ауқымды кешені, дұрыс дене қалпын сақтау, эргономика және көмекші құралдар қолданылады. Бұл жаттығулар жазғыш бұлшықеттер мен байламдарды нығайтады.

• Дәстүрлі тарту тиімділігі төменірек әрі оңтайлы емдік нәтижелерге қол жеткізу үшін биомеханикалық тұрғыдан жеткіліксіз болып шықты.
• Бір зерттеуде Mangion және әріптестері үздіксіз тарту құрылғыларынан алынған кез келген пайда тартудың өзіне емес, мәжбүрлі иммобилизацияға байланысты болды деген қорытындыға келді.
• Weber тартумен емделген пациенттерді имитациялық тарту жүргізілген бақылау тобымен салыстырып, мәнді айырмашылықтарды көрсетпеді. Зерттеулер дәстүрлі тарту омыртқа жотасының декомпрессиясын туғызбайтынын растайды.
• Matthews бел бөліміндегі диск протрузиясы бар деп болжанған пациенттерді зерттеу үшін эпидурографияны қолданды. 120 фунт × 20 минут күш түсірілгенде ол контрастты заттың осмостық өзгерістер есебінен омыртқааралық кеңістіктерге тартылатынын көрсете алды.
• Goldfish дегенеративті өзгерген диск пульпозды ядроның қоректену жағдайына әсер ететін диск ішіндегі қысымның төмендеуі есебінен пайда алуы мүмкін деп болжайды.
• Onel және әріптестері дистракцияның дискке оң әсері туралы хабарлады: компьютерлік томография әдісімен визуализациялау кезінде контур өзгерістері байқалып, олар теріс диапазонға күрт төмендеді.

Осылайша, омыртқа жотасының декомпрессиясы арқаның төменгі бөлігіндегі ауырсынуды емдеуде тиімді. Бұл тексерудің субъективті нәтижелерінен де, объективті нәтижелерінен де айқын көрінеді. Омыртқа жотасын тұрақтандыруға арналған жаттығулар мен арқаға күтім жасау емдеудің ажырамас бөлігі болып табылады.

Жоғарыда баяндалған зерттеуге Axiom Worldwide компаниясы демеушілік жасаған жоқ. Алайда зерттеу авторы Malti Hiranandani Axiom Worldwide компаниясының Үндістандағы дистрибьюторымен үлестес (аффилиирленген). Axiom компаниясы зерттеу дизайнының, көлемінің немесе жүргізілу тәсілінің барабарлығына ешқандай баға берген жоқ және бұл туралы ешқандай мәлімдеме жасамайды. Зерттеуде бақылау топтары жоқ, сондықтан есепте сипатталған пайданың қандай бөлігі плацебо әсері немесе өздігінен сауығу болғанын, ал қандай бөлігі DRX9000™ жүйесіндегі емдеуге байланысты болғанын анықтау қиын. Мұндай қорытындылар жасау үшін неғұрлым дәл бақылау қолданылған қосымша зерттеулер қажет. Axiom Worldwide компаниясының осы зерттеудің ұсынылғанына сілтеме жасауы Axiom Worldwide компаниясы бұл зерттеуді мақұлдайды немесе зерттеу табыстылықтың қандай да бір түпкілікті көрсеткішін не құрылғының тиімділігін белгілейді деп мәлімдейді деген мағынада түсіндірілмеуі тиіс. Бұл ақпарат DRX9000™ жүйесімен жүргізіліп жатқан қызықты жұмысты көрсету үшін ғана ұсынылады. Әдеттегідей, әр пациенттің DRX9000™ жүйесімен жеке тәжірибесі әртүрлі болуы мүмкін және пациенттер DRX9000™ жүйесінде емделудің өздері үшін мәні бар-жоғын анықтау үшін әрқашан өз дәрігерімен кеңесуі тиіс.